ସୀତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଏତେ ଗଭୀର ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ସେ ଜଣେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରରାତି ପରି ଲାଗୁଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଅନ୍ଧକାର ଗ୍ରସି ନେଇଛି; ଏକ ମାଳିନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିବା କମଳପୋଖରୀ ପରି, କିମ୍ବା ନାୟକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ସେନା ପରି। ସେ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଅନ୍ଧକାର ଆବରଣ କରିଦେଇଛି, ଏକ ଶୁଖିଗଲା ନଦୀ, ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞବେଦୀ, କିମ୍ବା ମିଝାଇଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିପରି। ସେ ଏକ କମଳପୋଖରୀ ପରି ଥିଲେ, ଯାହାର ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଛିଣ୍ଡାଯାଇଛି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଉଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି, ହାତୀର ସୁଣ୍ଡ ଛୁଇଁଯିବାରୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି। ସେ ଏକ ଶୁଖିଗଲା ନଦୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ପତିବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ତ୍ୟାଗିତ, ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ରାତି ପରି। ଅତି ସୁକୁମାର ଓ ନୂପୁର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର ଥିବା ସୀତା, ମଣିମାଳିକା ଭରା ଗୃହରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଏକ ତାଜା କମଳ ତଣ୍ଡ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ, ଯାହା ତିବ୍ର ତାପରେ ମୁର୍ଝାଯାଉଛି। ସେ ଧରି ନିଆଯାଇଛନ୍ତି, ଖୁଟିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି, ସହଚରୀମାନେ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି; ଏକ ରାଜାହାତୀର ସାଥୀ ଧରି ନେଇଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଉପବାସ, ଶୋକ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଭୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୁର୍ବଳ, କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୟାନୀୟ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ସାଧନାରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଅତି କମ ଖାଉଥିବା। ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦେବୀ ପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ; ମନ ରଘୁନାୟକ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଥିଲା, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ପରାଜୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାବଣ ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ସଦା ରାମଙ୍କୁ ନିଃଶ୍ଚଳ ଭାବେ ଭଜୁଥିବା ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁବିଲିନ, ଦୀର୍ଘ, ଲାଲ, ବିସ୍ତୃତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ଉତ୍କଣ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ମହୁର୍ତ୍ତରେ, ମହାପୂଜ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ବିଶ୍ୱସନୀୟ ବିଶ୍ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଠି, ରାବଣ ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ କଥା ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆସିଲେ; ସେ ଆପଣଙ୍କ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲେ, ଦୁଃଖିତ, ଆନନ୍ଦହୀନ, ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ। ସେ କହିଲେ, “ଓ ସୁକୁମାରୀ, ମୋତେ ଦେଖି ତୁମେ ତୁମର ଛାତି ଓ ଉଦର ଲୁଚାଉଛ, ଯେପରି ଭୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେଁ, ଓ ବ୍ରହ୍ମଦୃଷ୍ଟି ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋତେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅ, ପ୍ରିୟା; ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କର, ତୁମକୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟଧିକ ମାନେ। ଏଠି କୌଣସି ମାନବ କିମ୍ବା ରୂପପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ତୁମକୁ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହିଭଳି ଭୟ ତୁମେ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଓ ସୀତା। ରାକ୍ଷସମାନେ ସଦାଯିଏ ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଅପହରଣ କର, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ତଥାପି, ମୁଁ ତୁମେ ଚାହିଲେ ଛୁଇଁବି ନାହିଁ, ମୈଥିଳୀ; ମୋ ଶରୀରରେ କାମନା ଯେପରି ଚାଲିବ, ଚାଲିଯାଉ। ତୁମେ ଏଠି ଭୟଭୀତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ, ବିଶ୍ୱାସ କର, ପ୍ରିୟା; ତୁମେ ଏତେ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ରୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୋତେ ଭଲପାଅ। ଏକ ମାତ୍ର ବିନିନ୍ଦା, ଭୂମିରେ ଶୋଇବା, ଧ୍ୟାନ, ମେଳା ଜାମା, ଅସମୟରେ ଉପବାସ—ଏସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ଅଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ। ଏଠି ଅଛି ମୂଲ୍ୟବାନ ପାନୀୟ, ଶଯ୍ୟା, ଆସନ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ—ମୋତେ ଲାଗିଥିବା ସମୟରେ ଏସବୁ ଉପଭୋଗ କର, ମୈଥିଳୀ। ତୁମେ ନାରୀମଣି, ଏମିତି ହେଉନାହିଁ; ତୁମ ଦେହକୁ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କର; ଏତେ ସୁନ୍ଦର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ମୋତେ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ କିପରି ହେବ? ତୁମର ଏହି ଯୌବନ ଚାଲିଯାଉଛି; ଯାହା ଚାଲିଯାଏ ତାହା ପୁନି ଫେରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ପଛକୁ ନଫେରେ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ରୂପକାର ନିର୍ମାତା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ପରେ ତାଙ୍କର କାମ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ; କାରଣ ତୁମ ପରି ଆଉ କୌଣସି ରୂପ ନାହିଁ। ସୁନ୍ଦର ଯୌବନ ଓ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ତୁମକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଅବଶ ହେଇଯିବେ। ତୁମର ଶରୀରର ଯେଉଁଅଂଶ ମୁଁ ଦେଖେ, ମୋ ଚକ୍ଷୁ ତାହାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏ, ଓ ବିସ୍ତୃତ କଟିବିଳାସିନୀ। ମୈଥିଳୀ, ମୋର ରାଣୀ ହେଉ, ଏହି ମୋହକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ମୋର ଅନେକ ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ ହେଉ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଓ ରାଜ୍ୟ, ଯାହା ମୁଁ ଜଗତରୁ ଅର୍ଜନ କରିଛି, ସବୁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ଓ ଭୟଭୀତା। ମୁଁ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ସହର ଓ ରାଜ୍ୟ ଜିତିଛି, ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହା ଦେଇଦେବି। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ମୋ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ କାହାରି ଦେଖୁନି; ମୋର ଅପୂର୍ବ ବୀରତା ଦେଖ। ମୋତେ ଆକାଂକ୍ଷା କର, ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣ ତିଆରି ହେଉ; ଚମତ୍କାର ଭୂଷଣ ତୁମ ଅଂଗରେ ପିନ୍ଧାଯାଉ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମର ରୂପ ଭୂଷଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ; ଭୂଷଣ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ମୁଗ୍ଧ ମୁଖବଳିକା। ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି, ଭୋଗ କର, ପାନ କର, ଓ ଆନନ୍ଦ କର; ଚାହିଲେ ଭୂମି କିମ୍ବା ଧନ ଦାନ କର। ମୋତେ ଅନନ୍ୟଭାବେ ଉପଭୋଗ କର, ନିର୍ଭୟ ଆଦେଶ ଦେଅ; ମୋର କୃପାରେ, ତୁମେ ଯାହା ଭୋଗ କରିବ, ତୁମର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେବେ। ମୋର ସମୃଦ୍ଧି, ଧନ ଦେଖ, ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ସୀତେ; ରାମଙ୍କ ସହ କ’ଣ କରିବ, ଓ ଚିରସୁନ୍ଦରୀ, ଯିଏ ଚିରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି? ରାମଙ୍କର ବିଜୟ ହାରାଇଯାଇଛି, ଭାଗ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଧାନ, ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଛନ୍ତି, ନିୟମ ଅନୁସରି ଭୂମିରେ ଶୋଇଛନ୍ତି—ସେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ମୁଁ ସନ୍ଦେହ କରେ। ବୈଦେହୀ, ରାମ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପ୍ରବଳ କଳା ମେଘରେ ଆବୃତ। ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ମୋର ହାତରୁ ତୁମକୁ ନେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ନେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।