ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସେତିକି ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ବୈଦେହୀ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ, ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଡୁବୁଥିବା ଜାହାଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଭୂମିରେ ଖୋଲା ଦେହରେ ବସିଥିଲେ, ନିଜ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ଗଛରୁ ଭାଙ୍ଗି ପଡିଥିବା ଏକ ଡାଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦେହ ଗନ୍ଧ ଓ ମଳିନତାରେ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯଦିଓ ସେ ଶୋଭା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ମଣି ମାଳା ବିନା ମାଟିରେ ଲଗିଥିବା କମଳ ତଣ୍ଡ ପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଲୋକିକ ଶୋଭା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ରଥରେ ଚଢି, ନିଜ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ, ରାଜା ସିଂହ ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ମନେମନେ ଯାଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ସୀତା ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ, କାନ୍ଦୁଥିବା, ସଙ୍ଗୀନା ବିନା ଏକା, ଧ୍ୟାନ ଓ ଶୋକରେ ଡୁବିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। କେବେ ଚଞ୍ଚଳ, କେବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଥିଲେ, ନାଗରାଜଙ୍କ ରାଣୀ ପରି ଅଥବା ଧୂମକେତୁ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ରୋହିଣୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ନିତି ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ତଥାପି ଏବେ ଅପରିଚିତ ଘରର ଜନ୍ମା ପରି ଅବସ୍ଥା ହୋଇଯାଇଛି। ଯଶ ହ୍ରାସ ପାଇଥିବା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଉପହାସିତ, ଜ୍ଞାନ ଶୁନ୍ୟ, ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଆଦେଶ ବିଫଳ, ଦିଗ୍ବିଧ୍ୱଂସିତ, ପୂଜା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପରି ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଗଭୀର ଥିଲା। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିର ଚାନ୍ଦ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କମଳପୋଖରୀ ଉଜାଡ଼, ବୀର ହରାଇଥିବା ସେନା ପରି ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅନ୍ଧକାରରେ ହରାଇଯାଇଥିଲା, ନଦୀ ଶୁଷ୍କ, ଯଜ୍ଞ ବିଗଢ଼ା, ଅଗ୍ନି ନିବିବା ପରି ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କମଳପୋଖରୀ ମଳିନ, ପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପ ଛିଣ୍ଡା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଯାଇଛନ୍ତି, ହାଥୀର ସୁଣ୍ଡର ଛୁଆଁରେ ଉତ୍ପାତ ହୋଇଯାଇଛି। ସେ ଶୁଷ୍କ ନଦୀ ପରି, ପତିର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ଏକା, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ରାତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସୀତା, ସୁକୁମାର ଓ ନୂପୁରା ଦେହର ଅଧିକାରିଣୀ, ରତ୍ନ ଭରା ଗୃହରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଏବେ ତାଜା ତୁଳା କମଳ ତଣ୍ଡ ପରି ତାପରେ ମୁର୍ଝାଯାଉଥିଲେ। ବନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଥିବା, ସଙ୍ଗୀନା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା, ଅପହୃତ ହାଥୀର ରାଣୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଉପବାସ, ଶୋକ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଭୟରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖରେ ଦୟନୀୟ, କମ୍ ଖାଉଥିବା, ତଥାପି ତପସ୍ୟାରେ ସମୃଦ୍ଧି ଥିଲେ। ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ହାତ ଜୋଡି ଦେବୀ ପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ, ମନ ରଘୁନାୟକ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ପରାଜୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାବଣ, ଯିଏ ସୀତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ସୀତା ଯିଏ ସଦା ରାମଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ଦୃଢ଼ ଲାଲ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ, କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ନିର୍ମଳ ଓ ଦୋଷହୀନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ମୁହଁକୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ବିଶ୍ୱ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ତାପରେ, ରାବଣ ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷକ ଶବ୍ଦରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲେ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟହୀନ, ଦୁଃଖିତ, ଆନନ୍ଦହୀନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାବଣ କହିଲେ, “ହେ ସୁକୁମାରୀ! ମୋତେ ଦେଖି ତୁମେ ତୁମର ଛାତି ଓ ପେଟ ଆଡ଼କୁଛ, ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେଁ, ହେ ବିଶାଳ ନୟନବତୀ! ମୋତେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅ, ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆକର୍ଷିତ କର। ଏଠାରେ ମାନବ କିମ୍ବା ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମକୁ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୋତେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ହେ ସୀତା। ଏହା ରାକ୍ଷସମାନେ ଅନ୍ୟର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ନେବା ସ୍ୱାଭାବିକ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତ କେବେଉ ତୁମକୁ ଛୁଁବି ନାହିଁ, ମୋ ଦେହରେ ଯେତେ ଅଭିଲାଷା ଥାଉ, ହେ ମୈଥିଲୀ। ଏଠି ତୁମେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୋ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖ, ମୋତେ ଭଲପାଅ, ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଡୁବି ରୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏକ ଝୁଡ଼ି ବିନ୍ଧିବା, ଭୂମିରେ ଶୁଅ, ଧ୍ୟାନ, ମଳିନ ବସ୍ତ୍ର, ଅନୁଚିତ ସମୟରେ ଉପବାସ—ଏସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଏଠି ସୁନ୍ଦର ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଅଛି। ମୂଲ୍ୟବାନ ପାନୀୟ, ଶଯ୍ୟା, ଆସନ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଅଛି—ମୋତେ ପାଇଁ ତୁମେ ଏସବୁ ଉପଭୋଗ କର। ତୁମେ ନାରୀମଣି, ଏଭଳି ନ ହୁଅ; ତୁମ ଦେହକୁ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ କର। ମୋତେ ପାଇଁ ତୁମେ ଅଶୋଭନ ହେବା କିପରି? ଏହି ତୁମ ଯୁବତା ଚିରକାଳ ରହିବନାହିଁ; ଯାହା ଚାଲିଯାଏ, ସେ କେବେ ଫେରିନାହିଁ, ନଦୀର ପ୍ରବାହ ପରି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ରୂପକାର ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ଶୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ବାକି କାମ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ, କାରଣ ତୁମ ପରି ଆଉ ରୂପ ନାହିଁ। ତୁମେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୁବତାରେ ଯୁକ୍ତ ଥିବା ବେଳେ, କିଏ ତୁମକୁ ଦେଖି ଦମନ କରିପାରିବ? ଏହି ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମର ଯେଉଁ ଅଂଶ ଦେଖୁଛି, ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ସେଠିକୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ହେ ପ୍ରସ୍ଥଳା। ମୋର ରାଣୀ ହେଉ, ମୈଥିଳୀ, ଏହି ମୃଗତୃଷ୍ଣା ଛାଡ଼ିଦିଅ; ମୋ ଅନେକ ରାଣୀ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ ହେଉ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତରୁ ଯେଉଁ ରତ୍ନ ଏଣିଛି, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ, ସେସବୁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି। ଏହି ମହୀମଣ୍ଡଳ ଜିତି, ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି, ହେ ଲୀଳାବିଲାସିନୀ, ତୁମ ପାଇଁ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତି ଆଉ କେଉଁଠି ନାହିଁ; ମୋର ଅପରିମିତ ପ୍ରଭାବ ଦେଖ। ମୋତେ ଚାହ, ଏଇ ଦିନ ତୁମ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧାଯାଉ, ଶୋଭାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭୂଷଣ ତୁମ ଅଙ୍ଗରେ ଲଗିଯାଉ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମ ରୂପ ଭୂଷଣ ଓ ଶୋଭା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।