ସୀତା, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖମଣ୍ଡଳା, ତାଙ୍କର ଉଦର ଜଂଘା ଦ୍ୱାରା ଓ ଅଂସ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନିଗ୍ଧ ସ୍ତନ ଢାକି ମାଟି ଉପରେ ବସି ଅଶ୍ରୁପାତ କରୁଥିଲେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ବିପନ୍ନ, ଦୁଃଖିତ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ମନେ ହେଉଥିଲେ ଯେଉଁଠି ଏକ ଜାହାଜ ସମୁଦ୍ରେ ଡୁବୁଛି। ସୀତା ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ମାଟି ଉପରେ ଅବରଣ ଛାଡି ବସିଥିଲେ, ଏକ ଗଛରୁ ଭାଙ୍ଗି ପଡିଥିବା ଡାଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ମାଳା-ଆଭୂଷଣ ବଦଳରେ ଧୂଳିରେ ଢଙ୍କା ଥିଲା, ଯଦିଓ ସେ ଶୋଭା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ତଥାପି ମାଟି ଲଗିଛିଥିବା ପଦ୍ମ ତଣ୍ଡ ଭଳି ଏକାଧିକ ଅର୍ଥରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ମନ ଚିନ୍ତାର ରଥ ଉପରେ, ନିଜ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କ ସ୍ନେହ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲା। ସେ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ, ଏକା, ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ନିଜ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖିପାରୁଥିଲେ ନାହିଁ, ରାମଙ୍କୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କାହାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରୁଥିଲେ ନାହିଁ। କେବେ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲେ, କେବେ କେବେ ମୃଚ୍ଛିତ, ନାଗରାଜଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଭଳି, କିମ୍ବା ଧୂମକେତୁ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ରୋହିଣୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସୀତା ଧର୍ମାତ୍ମା ପରିବାରରେ ଜନ୍ମগ্ৰହଣ କରି, ନୀତିମାନ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବରେ ପଡ଼ିଥିବା ନିଚ ଗୃହର ଜନ୍ମଜନିତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ମାନ ହରାଇଥିବା ଖ୍ୟାତି, ଉପେକ୍ଷିତ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଶୁଷ୍କ ଜ୍ଞାନ, ଭଙ୍ଗ ଆଶା ଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଜ୍ଞା, ନଶ୍ଟ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପୂଜା ଭଳି ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରବଦନୀ ସୀତା ଏବେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଝାଙ୍କି ପଡ଼ିଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଦ୍ମବନ୍ଧ, ବୀରହୀନ ସେନା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶୋଭା ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲା, ନଦୀ ଶୁଷ୍କ, ଯଜ୍ଞ ବେଦି ଅପବିତ୍ର, ଅଗ୍ନି ନିବୃତ୍ତ ଭଳି ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଓ ପତ୍ର ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ପକ୍ଷୀ ଭୟରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ଜଳାଶୟ ଭଳି ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ, ପତିବିୟୋଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ, ଏକ ଶୁଷ୍କ ନଦୀ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ରାତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ମୂଳ୍ୟବାନ ରତ୍ନମୟ ଗୃହରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ସୁକୁମାର ଓ ନୂପୁର ଭଳି ତାଜା ପଦ୍ମ ତଣ୍ଡ ଭଳି ତାପରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରି, ବନ୍ଧି, ସଙ୍ଗୀନୀମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ସେ ଧରାପଡ଼ିଥିବା ହସ୍ତୀନୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଉପବାସ, ଶୋକ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଭୟରେ ଦୁର୍ବଳ, ଶୋକାକୁଳ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ଓ ଦୟନୀୟ, ଅଳ୍ପ ଖାଇ, ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ଆଶା କରି, ହାତ ଜୋଡି ଦେବୀର ଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାବଣ, ସଦା ରାମପ୍ରତି ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଦୋଷରହିତ, ଦୀର୍ଘ ଲାଲ ଓ ଚମକୁଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁର ପଥରେ ପ୍ରଲୋଭିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକିର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ବିଶିଷ୍ଟ ବିଶ୍ତୃତ ବିଶ୍ବାସ୍ୟ ଚପ୍ତର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ଏବେ ରାବଣ, ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷକ କଥା କହି, ଦୁଃଖିତ, ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଲୀନ ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ସୁକୁମାରୀ, ମୋତେ ଦେଖି ତୁମେ ତୁମ ଉଦର ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ ସ୍ତନ ଢାକି ଦେଉଛ, ଭୟରେ ନିଜକୁ ଲୁଚାଉଛ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେଁ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଧାମ ଓ ତ୍ରିଭୁବନକୁ ମୋହିତ କରିପାରୁଥିବା, ତେଣୁ ମୋତେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅ।" "ଏଠାରେ ମାନବ କିମ୍ବା ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମକୁ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି। ତୁମର ଭୟ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ, ହେ ସୀତା। ରାକ୍ଷସମାନେ ସଦା ଅନ୍ୟର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଛିନିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତ କିଛି କରିବି ନାହିଁ। ମୋର ଦେହରେ କାମନା ଯେପରି ଚାଲିବ, ଚାଲୁ।" "ତୁମେ ଏଠାରେ ଭୟ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୋତେ ବିଶ୍ୱାସ କର। ମୋତେ ଭଲପାଉ, ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଲୀନ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏକ ଚୁଟିଆ, ମାଟି ଉପରେ ଶୋଇବା, ଧ୍ୟାନ, ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର, ଅସମୟରେ ଉପବାସ—ଏହା ସତ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।" "ଏଠାରେ ଅନେକ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ଅଛି। ମୂଲ୍ୟବାନ ପାନୀୟ, ଶୟନ, ଆସନ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଅଛି—ମୋତେ ପାଇଁ ଏସବୁ ଉପଭୋଗ କର।" "ତୁମେ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଣି, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧ, ଏପରି ଶୋଭାବନ୍ତୀ ହୋଇ ମୋ ସାଥିରେ ଅଯୋଗ୍ୟ ହେବା କିପରି? ତୁମ ଯୌବନ ଯାଉଛି, ଯାହା ଚାଲିଗଲା ତାହା ଫେରି ଆସେ ନାହିଁ, ଯେପରି ନଦୀ ପଛକୁ ଫେରି ଯାଏ ନାହିଁ।" "ମୋ ମନେ ହୁଏ, ନିର୍ମାତା ବ୍ରହ୍ମା ତୁମକୁ ତିଆରି କରି ନିଜ କାମ ଶେଷ କରିଦେଇଛନ୍ତି, କାରଣ ତୁମ ସମ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନାହିଁ। ତୁମେ ଏପରି ଶୋଭା ଓ ଯୌବନ ଥିବା ବେଳେ କିଏ ତୁମକୁ ଅନୁତ୍ସାହ କରିପାରିବ? ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ତୁମର ଦେହର ଯେଉଁଅଂଶକୁ ଦେଖୁଛି, ସେଉଁଠାରେ ମୋର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷିତ ହେଉଛି, ହେ ପ୍ରସ୍ତର ଶିଳା ଭଳି କଟିବିଶାଳା। ମୋର ରାଣୀ ହେଉ, ଏହି ମୂଢ଼ତା ଛାଡ଼, ମୋର ଅନେକ ରାଣୀ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ ହେଉ।" "ସମସ୍ତ ଜଗତରୁ ଯେଉଁ ରତ୍ନ ମୁଁ ଆଣିଛି, ଏବଂ ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟ—ସବୁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି। ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ସହର ଜିତି, ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଉଛି, ତୁମ ପାଇଁ।" "ମୋ ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏ ଜଗତରେ ଆଉ କେହି ନାହିଁ; ମୋର ଅପୂର୍ବ ପ୍ରତାପ ଦେଖ। ଏବେ ମୋତେ ଇଚ୍ଛା କର, ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଆଭୂଷଣ ତିଆରି ହେଉ, ତୁମ ଅଙ୍ଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର ଲାଗିଯାଉ।" ଏପରି ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷକ କଥାରେ ରାବଣ, ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କ ହୃଦୟ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାରୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଲା ନାହିଁ।