ସମସ୍ତ ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଓ ଅପୂର୍ବ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାବଣ ଏକ ଅସାଧାରଣ ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେହି ଉଦ୍ୟାନ ଅନେକ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ, ନାନା ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଓ ମଦମସ୍ତ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ପକ୍ଷୀମାନେ ସଦା ବିହାର କରୁଥିଲେ। ସେଉଁଠି ଅନେକ ମନୋହର ପଶୁମାନେ ଚାରିପାଖ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା। ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରମାଣ୍ଡପ ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ପଶୁମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଭୂମିରେ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ଫଳରେ ଉଦ୍ୟାନ ଛିତରାଇ ଥିଲା। ଏଭଳି ଘନ ଗଛର ଆଶୋକ ବାଟିକାକୁ ରାବଣ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଶତ ଅପୂର୍ବ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାଲିଥିଲେ, ଯେପରିକି ଦେବତା ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟବଂଶୀ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ଯାଆନ୍ତି। କେହି ସ୍ତ୍ରୀ ସୁନାର ଦୀପ ଧରିଥିଲେ, କେହି ଚାମର, ଆଉ କେହି ତାଳପଂଖା ନେଇଥିଲେ। କେହି ସୁନାର କଳଶରେ ଜଳ ନେଇ ଆଗକୁ ଚାଲୁଥିଲେ, କେହି ଚକ୍ରପଂଖା ନେଇ ପଛରେ ଥିଲେ। ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ଦାହିଣ ହାତରେ ରତ୍ନମୟ ଦୀପାଧାର ନେଇଥିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ରାବଣଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାଣ୍ଡଲ୍ ଥିବା ଛତା ଧରି। ରାବଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଯାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନିଦ୍ରା କିମ୍ବା ମଦରେ ଅନ୍ଧ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ପତିଙ୍କ ପଛରେ ମେଘ ପଛରେ ହେଲେକି ବିଜୁଳି ଚାଲିଥିବା ପରି ଚାଲିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହାର ଓ ବାହୁବନ୍ଦ ଏକପଟେ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ଚମକ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଚୁଲ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଓ ମୁହଁ ଘାମରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ମଦ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ଲୋଲାୟମାନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଘାମରେ ଚମକୁଥିଲା, ମାଲା ମୁଝିଯାଇଥିଲା, ଚୁଲ ଫୁଲରେ ଜଡିଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି, ଏହି ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାବଣ, ଯେଉଁଠି ସିତା ଉପରେ ମନ ଲଗାଇ ଅଭିଲାଷାରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲେ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଥିଲେ ଓ କ୍ଷୀଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ସେହି ମହିଳାମାନଙ୍କ କମରବନ୍ଧ ଓ ପାଉଁପାଇଁ ଗଜର ଝଙ୍କାର ଶୁଣିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାବଣ ଦ୍ୱାରରେ ଆସୁଛନ୍ତି। ସେ ଚାରିଦିଗରୁ ଅନେକ ଦୀପରେ ଘେରାଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମହିଳାମାନେ ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ତେଲ ଲଗାଇ ଦେହରେ ଦୀପ ଧରି ଚାଲିଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ, ବିସ୍ତୃତ ଓ କୌଣିକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଭିମାନ, କାମ ଓ ମଦରେ ତେଜମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ସେ କାମଦେବ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧନୁଷ୍ୟ ପକେଇ ରଖିଥିଲେ। ସେ ଧଳା, ମକ୍ଷିକା ଫେନ ପରି ଉପରିବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଏହି ବସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ ବାହୁବନ୍ଦରେ ଅଟକିଯାଇଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଗଛର ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହି, ରାବଣଙ୍କୁ ନିକଟରୁ ଦେଖିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଥିରେ ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଯୁବତୀ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ଦେଖିଲେ। ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ମହିଳାମାନେ ଘେରାଇ ରହିଥିବା ରାବଣ, ମହାନ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀର ରବି ଉପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମଦିରାପାନ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଶଙ୍ଖପରି କାନ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ରବାସପୁତ୍ର ରାବଣକୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ରାବଣ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜ ଓ ପ୍ରଭା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ, ଯିଏ ନଗର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୃହରେ ଶୟନ କରନ୍ତି।" ଏହିପରି ଭାବି, ହନୁମାନ୍ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତଳକୁ ଝାପିଲେ। ତଥାପି, ରାବଣଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ତେଜରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ, ହନୁମାନ୍ ଗଛର ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ଆଗ୍ରହପୂର୍ବକ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାବଣ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କଲେ—କଳା ଚୁଲ, ମଧୁର କଟି, ନିକଟସ୍ଥନ ଓ କୋନାଲି କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ତିନିଁ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କଲେ। ଏହିପରି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସରରେ, ଶୁଭ୍ର ଯୌବନ ଓ ଶୂଭାରେ ଶୋଭିତ, ଅପରାଧ ହୀନ ମୈଥିଳୀ ସିତା ଅତି ସୁନ୍ଦର ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୁଭିତ ଥିଲେ। ରାକ୍ଷସ ସମ୍ରାଟ୍ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୈଥିଳୀ ସିତା ଗଛ ତଳେ ବାତାସରେ କମ୍ପିତ କଦଳୀ ଗଛ ପରି କମ୍ପିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଉଦର ଉପରେ ଜଘନ୍ ଓ ଚେଷ୍ଟ ଉପରେ ହାତ ଦେଇ ଅଶ୍ରୁପାତ କରୁଥିଲେ। ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଦେଖିଲେ—ସିତା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୁଃଖରେ ବିପନ୍ନ, ମହାସାଗରରେ ଦୁବୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ନୌକା ପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅବରଣ ବିହୀନ, ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ଗଛରୁ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ଡାଳ ପରି ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି। ଅଲଙ୍କାର ଅଭାବରେ ମାଟିରେ ଲପେଟା ଦେହ ଦେଖିବାକୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ, ମାଟି ଲଗା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମାଟି ଲଗା ଶାପରେ ଫୁଲ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା କମଳ ଡଣ୍ଡ ପରି ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମନ ରଥରେ ଚିନ୍ତାର ଘୋଡ଼ା ଚଳି ନିଜ ପତି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲା। ଏକା, ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ, ଅଶ୍ରୁବିହ୍ୱଳ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଶୋକରେ ଲିନ୍, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ; ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନଥିଲା। କେବେ କେବେ ଅସ୍ଥିର, କେବେ କେବେ ଅବସ୍ଥାପନ୍ନ, ନାଗରାଜଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବା ଧୂମକେତୁ ଗ୍ରସ୍ତ ରୋହିଣୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ନୀତି ଓ ଧର୍ମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ଏବେ ଅପରାଧ କରିଥିବା ଅବନତ ବଂଶର ଯେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ, ସେପରି ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି। ଯଶ ହ୍ରାସ ପାଇଥିବା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅବମାନିତ, ଜ୍ଞାନ କ୍ଷୟ, ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଥିବା ପରି ଅଛନ୍ତି। ଆଜ୍ଞା ବିଫଳ, ଦିଗ୍ଦିପ୍ତି ନଷ୍ଟ, ପୂଜା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିବା ପରି ଅବସ୍ଥା। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ଧକାରରେ ଗ୍ରସ୍ତ, କମଳପୁଷ୍କରିଣୀ ନଷ୍ଟ, ବୀରହୀନ ସେନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।