ରାବଣଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକଂକ୍ଷା ଓ କାମନା ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହିଥିଲା। ସେ ଏହି ଭାବନାକୁ ଆପଣ ଭିତରେ ଲୁଚାଇ ପାରୁନଥିଲେ। ତିନି ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଅପୂର୍ବ ତେଜ ଧାରଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଅନେକ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଶୁଭାଇତ, ଅନେକ ବିଚିତ୍ର ପକ୍ଷୀମାନେ ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ ଗାଇ ଥିଲେ। ସେ ଉଦ୍ୟାନ ଚାରିପାଖରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପଶୁମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖିକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲେ, ତାଲି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତୋରଣ ଦ୍ୱାର ଦେଖି ସେ ଚମତ୍କୃତ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଗଭୀର ଗଛର ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ପଶୁମାନେ ଓ ଫଳ ଛାଡ଼ିଦିଏଯାଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା। ରାବଣଙ୍କ ପଛରେ ଶତାଧିକ ନାରୀମାନେ ଚାଲୁଥିଲେ, ସେମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନେ ଯେପରି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା। ଏଠାରେ କେତେକ ନାରୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ଧରିଥିଲେ, କେହି କେହି ବାଲି ମାନ୍ଦାର ଚାମର ଓ ପଂଖା ଧରିଥିଲେ। କିଛି ଜଣେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଜଳ ନେଇ ଆଗକୁ ଚାଲୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଗୋଲାକାର ପଂଖା ନେଇ ପଛରେ ଚାଲୁଥିଲେ। ଏଠି ଜଣେ ନାରୀ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ରତ୍ନମୟ ଦୀପାଧାର ପାତ୍ର ନେଇଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାଣ୍ଡଲ୍ ଥିବା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଦେଇଥିବା ଛତା ଧରି ରାବଣଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲୁଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଦ୍ରା କିମ୍ବା ମଦରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇନଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ମେଘ ପଛରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ହାର ଓ ବାହୁଳି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଚମକ ମାନ୍ଦ ଥିଲା, କେହି ଘାମରେ ଅଳସା ମୁହଁ ଓ ବିକୃତ କେଶରେ ଫୁଲ ଲଗାଇଥିଲେ। ମଦ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଘାମରେ ଚମକୁଥିଲା, ମାଲା ମୁର୍ଦ୍ଧା ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଚୁଲ ଗୋଲା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହା ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ରାବଣ, ଯେଉଁଠାରେ ସୀତାଙ୍କ ଉପରେ ଅତି ଆସକ୍ତ, ମନ ସିଂହଳିତ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ନାରୀମାନେ ଧରିଥିବା କମରବନ୍ଧ ଓ ପାୟଲର ଛଣ୍ ଶୁଣିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଅପୂର୍ବ କର୍ମ ଓ ଅତୁଳ ଶକ୍ତିର ଧାରକ ରାବଣ ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ଦୀପ ଜଳୁଥିଲା, ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ତେଲ ଲଗାଇ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଆଖି ରକ୍ତିମ, ବିସ୍ତୃତ ଓ କାମ, ଅହଂକାର ଓ ମଦରେ ପ୍ରଭାସିତ ହୋଇଥିଲା; ସେ କାମଦେବ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ପକେଇ ରଖିଥିଲେ। ସେ ଧୌଳ ଓ ମୃଦୁ ଉପରିବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ବାହୁଳିରେ ଅଟକିଯାଇଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଗଛର ଆଉ ଫୁଲର ଛାୟାରେ ଲୁଚି ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ ରାବଣଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ ଯୁବତୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ଏଭଳି ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ରାବଣ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀର ରବିରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଶଂଖ ନିମ୍ନ କାନ ଥିବା, ବିଶ୍ରବାସ ପୁତ୍ର ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ ଘିରି ରହିଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ। "ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦୀର୍ଘବାହୁ ରାବଣ, ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଯିଏ ନଗର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହରେ ଶୋଇଥାନ୍ତି," ବୁଝି ହନୁମାନ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ତଳକୁ ଲାଫ ଦେଲେ। ତଥାପି, ରାବଣଙ୍କ ତେଜରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ହନୁମାନ୍ ଏଉଁଥିରେ ଲୁଚି ଏବଂ ସଚେତନ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାବଣ କଳାକେଶୀ, ଶୋଭାମୟ ଶରୀର ଓ ଗଢ଼ା ଶୋଣିତ, ନିକଟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏଠିଠାରେ ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଏକୋନଵିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ସୀତା, ଯିଏ ଦୋଷରହିତ, ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବିଦେହୀ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଗଛର କଦଳୀ ଗଛ ବାତାସରେ ହଲୁଚିଯାଏ। ତିନି ନିଜ ଉଦରକୁ ଜଂଘା ଦ୍ୱାରା ଓ ଶୋଣିତକୁ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଢାଙ୍କି, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମୁହଁରେ ଅଶ୍ରୁ ପ୍ରବାହ କରୁଥିଲେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିଲେ, ଏକ ଜାହାଜ ଯେପରି ସମୁଦ୍ରେ ଡୁବୁଥାଏ। ତିନି ମାଟି ଉପରେ ଅଖାପି ରହି, ନିଜ ସଂକଳ୍ପରେ ଦୃଢ଼, ଗଛରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଡାଲି ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀର ଅଳଙ୍କାର ବଦଳରେ ମାଟିରେ ଛାପିଯାଇଥିଲା, ଯଥା ମୃଣାଳ ମାଟିରେ ମଳିନ ହୋଇଯାଏ। ସୀତା ନିଜ ଚିନ୍ତାରଥରେ ରାମଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ, ନିଜ ଧୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପର ଅଶ୍ଵ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତାର ରଥ ଚଲାଉଥିଲେ। ତିନି ମୁଝୁଆ, କାନ୍ଦୁଥିବା, ଏକା, ଧ୍ୟାନରେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ବିଲୀନ, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର ଶେଷ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ, ଏବଂ ମନ ପ୍ରାଣ ରାମ ପାଇଁ ଏକାଗ୍ର ଥିଲେ। କେବେ ଚଞ୍ଚଳ, କେବେ ଅସ୍ଥିର, ନାଗରାଜ ରାଣୀର ପରି କିମ୍ବା ଧୂମକେତୁ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ରୋହିଣୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସୀତା, ନିତି ଓ ଧର୍ମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚରିତ୍ରବାନ୍, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ଏପରି ଲାଗୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ଅପବିତ୍ର ଘରେ ହୋଇଥିଲା। ସେଉଁଠାରେ ଖ୍ୟାତି ଅବମାନିତ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଉପେକ୍ଷିତ, ଜ୍ଞାନ ଖଣ୍ଡିତ, ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ ନଷ୍ଟ, ପୂଜା ନିର୍ବିଘ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଅଶୋକବାଟିକାରେ ଏକା ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ଚୁପ୍ଚାପ ଦେଖୁଥିଲେ।