ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାନ ରାଜା, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଝୁଲିଯାଇଥିବା ମାଳା ଓ ଅଲସ ଅବସ୍ଥାରେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଏକ ଦିନ ସକାଳେ ଜାଗିଲେ। ସେ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ଭାରି ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଅତି ଆସକ୍ତିରେ ଭରିଗଲା, ସେ ଏହି ଭଲପାଇବାକୁ ଅନ୍ତରେ ଲୁଚାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଅପୂର୍ବ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ରାବଣ ଏକ ଶୋଭାମୟ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିଲା। ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଅନେକ ପଦ୍ମପୋଖରୀ, ରଙ୍ଗିନ ଫୁଲ, ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିଲେ। ସେଠି ଅନେକ ମନୋହର ପଶୁପକ୍ଷୀ ଘିରି ରହିଥିଲେ, ରତ୍ନ ଓ ସୁନାର ତୋରଣଦ୍ୱାର ଦେଖି ରାବଣ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଅନେକ ପଶୁପକ୍ଷୀର ଝୁଣ୍ଡ ଭିତରେ, ଝରିପଡ଼ିଥିବା ଫଳ ଭରିଥିବା ଏହି ଘନ ଅଶୋକବନକୁ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶତାଧିକ ରମଣୀ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନେ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। କିଛି ରମଣୀ ସୁନା ଦୀପ ଧରିଥିଲେ, କିଛି ବାଲ ମାଦର ଚାମର ଓ ତାଳପଂଖା ଧରିଥିଲେ। କିଛି ଜଣେ ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ଜଳ ଆଗକୁ ନେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବୃତ୍ତାକାର ପଂଖା ନେଇ ପଛରେ ଚାଲୁଥିଲେ। ଜଣେ ରମଣୀ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ରତ୍ନର ମଦିରାପାତ୍ର ଭରି ଧରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଚାନ୍ଦ୍ରବଦନ ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ ସୁନା ମୁଣ୍ଡର ଛତା ପଛରେ ଧରି ଚାଲୁଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରମଣୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଦ୍ରା ବା ମଦରେ ମୁଗ୍ଧ ନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପତିଙ୍କୁ ମେଘ ପଛରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ହାର ଓ ବାହୁଲତା ଅସ୍ଥିର, ଚର୍ମ ମ୍ଲାନ, କେଶ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ଓ ମୁହଁ ପସିନାରେ ଆର୍ଦ୍ର ଥିଲା। ମଦ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ଚଞ୍ଚଳ, ଚମତ୍କାର ମୁହଁ ପସିନାରେ ଚମକୁଥିଲା, ମାଳା ଝୁଲିଯାଇଥିଲା, ଚୁଲି ଫୁଲରେ ଆଲଜଡ଼ା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ରାବଣଙ୍କର ମନ ସୀତା ଉପରେ ଆସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା, ତେଣୁ ସେ ଧୀରେ ଚାଲୁଥିଲେ ଓ ମନ ଅବସାଦରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ସେମାନଙ୍କ ନୃତ୍ୟମୟ ଗୁଣ୍ଡିକି ଓ ଗୁଂଗୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଅପୂର୍ବ କର୍ମ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଥିବା ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ଦୀପ ଘିରି ରହିଛି, ରମଣୀମାନେ ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ନେଉଛନ୍ତି। ରାବଣଙ୍କର ଆଖି ରକ୍ତିମ, ଚଉଡ଼ା ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସକ୍ତି, ଅହଂକାର ଓ ମଦରେ ଭରିଥିଲା, କାମଦେବ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ପକେଇ ରଖିଥିଲେ। ସେ ଶୁଭ୍ର ଓ ମୃଦୁ ଉପରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଉଡ଼ି ତାଙ୍କର ବାହୁଲତାରେ ଅଟକିଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ହନୁମାନ୍ ଗଛର ଗୋଟିଏ ଶାଖା ଓ ଫୁଲପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହି, ରାବଣଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିଲେ। ତା’ପରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ରାବଣଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ଯୁବତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ରମଣୀମାନେ ଘିରି ଥିବା ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ରବା ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମଦରେ ମୁଗ୍ଧ, ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶଙ୍ଖ ପରି କାନ ଥିବା ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରମଣୀମାନେ ଘିରି ରହିଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ରାବଣଙ୍କୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ହନୁମାନ୍ ଅନ୍ତରେ ଭାବିଲେ: "ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ, ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେ ଯିଏ ନଗର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘରରେ ଶୋଇଥାଏ।" ଏହି ଭାବନାରେ ହନୁମାନ୍ ଶକ୍ତିରେ ଭରି ତଳକୁ ଲାଫ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଏମିତି ହେଲେ ବି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କର ତେଜରେ ଅତିଭୂତ ହୋଇ, ଏଉଁଥିରେ ଲୁଚି ଓ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାବଣ ତାଙ୍କର ମନ ଅଭିଲାଷାରେ, କଳା କେଶ, ମନୋହର ନିତମ୍ଭ ଓ ନିକଟସ୍ଥନି ଥିବା, କୋନା କଳା ଆଖି ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ଏଉଁଥିରେ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକୋନେଉଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ସୀତା, ଯେଉଁଠି ଯୌବନ ଓ ଶୋଭାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦୋଷରହିତ ରହିଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବୈଦେହୀ ସୀତା ତଳପତ୍ର ଗଛ ପରି କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଥାଇଁ ଦ୍ୱାରା ପେଟ ଓ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଛାତି ଢାକି ରଖିଥିଲେ, ଚଉଡ଼ା ଆଖି ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁହଁରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଦେଖିଲେ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘିରି ରଖିଥିବା, ଦୁଃଖିତ ଓ ବିପନ୍ନ ସୀତା, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିଲେ, ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଥିବା ଜାହାଜ ପରି। ଭୂମିରେ ଚାଲିଥିବା, ଅବ୍ରତ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କାର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ଏକ ଗଛରୁ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା ଶାଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଅଳଙ୍କାର ବଦଳରେ ମାଟି ଲଗାଇଥିବା ତାଙ୍କର ଦେହ, ଯଦିଓ ଅଳଙ୍କାର ଯୋଗ୍ୟ, ମାଟି ଲଗାଇଥିବା କମଳ ତଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ—ଏକାଥିରେ ଦୀପ୍ତି ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୀପ୍ତି ଦୁଇଟି ମିଶିଥିଲା। ମନର ରଥରେ, ନିଶ୍ଚୟର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲି, ସ୍ୱୟଂଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ। ସୀତା ମୁଞ୍ଜରି, ଏକା, ଅନ୍ତର୍ମନରେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, ରାମକୁ ଭାବି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କିଛି ଦେଖୁନଥିଲେ, ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖୁନଥିଲେ। କେବେ କେବେ ଅସ୍ଥିର, କେବେ କେବେ ଶିଥିଲା, ନାଗରାଜଙ୍କର ପତ୍ନୀ ବା ଧୂମକେତୁ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ରୋହିଣୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଧର୍ମିକ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସଦ୍ଚରିତ୍ର ଓ ନୀତିଶୀଳୀ ଥିଲେ, ତଥାପି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲେ, ଯେପରି କ୍ଳିବ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ। ଯଶ ହ୍ରାସ ପାଇଥିବା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଉପହାସିତ, ଜ୍ଞାନ ଶୂନ୍ୟ, ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ପରି ସୀତା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।