ହନୁମାନ୍, ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜସ୍ୱୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକ ଦୂର୍ବଳ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ସୀତାଙ୍କ କେଶ ମୃଦ୍ଧ ଓ ମାଟିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୁଖମଣ୍ଡଳ ମ୍ଲାନ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ମଣ୍ଡଳରୁ ଖସିଯାଇଥିବା ତାରା ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପତିବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ। ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ଅଳଙ୍କାର ହଟିଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପତିଙ୍କ ପ୍ରେମ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଅଳଙ୍କାର ଥିଲା। ରାକ୍ଷସ ମହାବଳୀ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ, ସ୍ୱଜନମାନେଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ସେ ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ଚାରିପଟେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରିଥିଲେ, ସେ ଏକ ମହାଇଳି ପରି ଆବୃତ, ମେଘମାଳାର ଧାରକୁ ଲଗିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରଖଣ୍ଡ ପରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ଦେହ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଛୁଆଁରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଥିଲେ, ଏକ ବିନା ସୁର ତନ୍ତୁରୀ ପରି। ପତିଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଭାବନାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତଥାପି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ରହିଥିଲେ। ଅଶୋକବନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ବିଲୀନ, ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ରୋହିଣୀକୁ ତାରାମାଳା ଘେରି ରହିଥାଏ। ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଫୁଲ ନଥିବା ଲତାପରି, ମାଟିରେ ଲପେଟା ଶରୀର, ତଥାପି ସ୍ୱାଭାବିକ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଦ୍ୱିପ୍ରଭା। ମାଟି ଲଗିଥିବା ପଦ୍ମକଣ୍ଡ ପରି, ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାହ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକାର। ମୁଲା ଓ ଛିରା ଜାମା, ତଥାପି ମୁଗ୍ଧ ମୃଗବଲ୍ଲଭ ଦୃଷ୍ଟି, ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଭାବୁକ ହେଲେ। ସେ ଦେବୀ, ଦୁଃଖରେ ମ୍ଲାନ ମୁଖ, କିନ୍ତୁ ଅଭୟ ଚିତ୍ତ, ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଅପରିହାର୍ୟ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ଓ ପତିର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ମୃଗଶାବକ ପରି ଭୟଭୀତ, ଚାରିପଟେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖୁଥିବା। ସୀତାଙ୍କ ନିଶ୍ୱାସ ଶାଖାପତ୍ରକୁ ଦହି ଦେଉଥିଲା ପରି, ଦୁଃଖର ଦଳ ଉଠିଯାଉଥିଲା ପରି, ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗ ଭାସିଯାଉଥିଲା ପରି। ତାଙ୍କର ଦେହ ଗଠିତ, ଅଳଙ୍କାର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଭିଭାଷଣ ଦେଉଥିଲା। ମିଥିଳାର ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାରୁତିର ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ହେଲା। ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ, ଏବଂ ଏଠାରେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ସୀତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇଲେ। ଏହିପରେ, ମହାନ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଅଠାରୋତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ହନୁମାନ୍ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିବା ସହିତ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ, ରାତି ପ୍ରାୟ ଶେଷ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ସେ ବେଦଧ୍ୱନି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ବେଦ ଓ ଷଡଂଗ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ବିଧିବତ୍ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ଏଠି ଶୁଭ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଉପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଜାଗିଉଠିଲେ। ଜାଗି ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ଝୁଲିଥିବା ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅତି ଆସକ୍ତ ଓ କାମନା ଦ୍ୱାରା ଦବିତ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ଚାପି ରଖିପାରୁନଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଅଶୋକବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ ଅନେକ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ମଦୋନ୍ମତ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିତ୍ୟ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ଅନେକ ମନୋହର ପଶୁ ଚାରିପଟେ ଘୁରୁଥିଲେ, ମଣି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରପଥ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା। ଏହି ଅଶୋକବନ ଗଛରେ ଘନ ଛାୟା, ଫଳରେ ଭରିଥିଲା, ତାଙ୍କ ସହ ଶତମାନ୍ୟ ନାରୀ ଚାଲିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବୀ ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲନ୍ତି। କେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ଧରିଥିଲେ, କେହି ଚାମର ଓ ପଙ୍ଖା ନେଇଥିଲେ; କେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଟରେ ଜଳ ନେଇ, କେହି ଚକ୍ରପଙ୍ଖା ଧରି ପଛରେ ଚାଲୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମଣିମୟ ପାତ୍ରରେ ମଦ ନେଇଥିଲେ, କେହି ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାଣ୍ଡଲ୍ ଛତା ଧରିଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ, ନିଦ୍ରା ବା ମଦରେ ଅନ୍ଧକାର ନଥିଲେ, ମେଘର ପଛରେ ବିଜୁଳି ପରି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମାଳା ଓ କଂକଣ ବିକୃତ, ଚର୍ମର ଛାୟା ମ୍ଲାନ, କେଶ ବିକିର୍ଣ୍ଣ, ମୁଖ ଘମରେ ଭିଜା। ମଦ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ଅସ୍ଥିର, ମୁହଁ ଘମରେ ଚମକୁଥିଲା, ମାଳା କ୍ଷୀଣ, କେଶରେ ଫୁଲ ଲଗିଥିଲା। ସେଠାରେ ରାବଣ, କାମନାରେ ଦାସ, ମନସ୍ ସୀତାରେ ନିର୍ମିତ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଚେତନା ମ୍ଲାନ। ଏହି ସମୟରେ ହନୁମାନ୍, ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ନୂପୁର ଓ କଞ୍ଚନ ମେଖଳାର ଝଙ୍କାର ଶୁଣିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ଅପୂର୍ବ କର୍ମ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରୀ ରାବଣ ଦ୍ୱାରପଥକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ସେ ଚାରିପଟେ ଅନେକ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ମହିଳାମାନେ ଗନ୍ଧ ତେଲ ଲଗାଇ ଦୀପ ଧରି ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ, ଚଉଡ଼ିଆ, କାମ, ମଦ ଓ ଗର୍ବରେ ଭରିଥିଲା; ସେ କାମଦେବ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧନୁଷ୍ୟ ପକ୍ଷେ ରଖିଥିଲେ। ଶୁଭ୍ର ଉତ୍ତରୀୟ, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ହସ୍ତ କଂକଣରେ ଅଟକିଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ହନୁମାନ୍ ପତ୍ର ଓ ଫୁଲର ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହି, ରାବଣଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି ହନୁମାନ୍, ବନରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ, ରାବଣଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ଯୁବତୀମାନେ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ କେମିତି ରାବଣଙ୍କ ସହ ଥିଲେ ତାହା ଦେଖିଲେ।