ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାର ଅଶୋକବାଟିକାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦେଖିଲେ। କେହିଙ୍କର କାନ ଓ କପାଳ ଝୁଲିଥିଲା, କେହିଙ୍କର ପେଟ ଓ ସ୍ତନ ଝୁଲିଯାଇଥିଲା, କେହିଙ୍କର ଠୋଠ ଓ ମଣ୍ଡି ବଡ଼, କେହି ମୁହଁ ଉଲାଇ ରହିଥିଲେ, କେହିଙ୍କର ଗୁଡ଼ି ଝୁଲିଯାଇଥିଲା। କେହି ଛୋଟ, କେହି ଉଚ୍ଚ, କେହି କୁଞ୍ଚିତ ଶରୀର, କେହି ବିକୃତ ଆକୃତି, କେହି ଦାନବୀୟ ଚେହେରା, କେହି ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟି, କେହି ବିକଳାଙ୍ଗ ଦେହ। ସେମାନେ ମୂଡ଼ି, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ଝଗଡ଼ାଳୁ, କଳା ଲୋହାର କଠି ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। କେହିଙ୍କର ମୁହଁ ଶୂକର, ହରିଣ, ବାଘ, ମହିଷ, ଛାଗ ଭଳି, କେହିଙ୍କର ପାଦ ହାତୀ, ଉଠ, ଘୋଡ଼ା ଭଳି, କେହିଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ମାଟିରେ ପ୍ରବେଶିଥିଲା। କେହି ଏକ ହାତ, ଏକ ପାଦ, କେହି ଗଧା, ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ, ହାତୀ, ବା ମାଙ୍କଡ଼ କାନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। କେହିଙ୍କର ନାକ ବହୁତ ଲମ୍ବା, କେହି ଏକୋଣାକିଆ, କେହିଙ୍କର ନାକ ନଥିଲା, କେହି ହାତୀର ନାକ ଭଳି, କେହି କପାଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ। କେହି ହାତୀର ପାଦ, ବଡ଼ ପାଦ, ଗାଈର ପାଦ, କେହି ମୃଦୁ ପାଦ, କେହି ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗର, କେହି ବଡ଼ ସ୍ତନ ଓ ପେଟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। କେହି ବଡ଼ ମୁହଁ, ବଡ଼ ଆଖି, ଲମ୍ବା ଜିହ୍ବା ଓ ମୁହଁ, କେହି ଛାଗ, ହାତୀ, ଗାଈ, ଶୂକର ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। କେହି ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗଧା ମୁହଁ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ, କଠି ଓ ଗଦା ଧରି, କ୍ରୋଧିତ ଓ ଝଗଡ଼ାଳୁ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଧୂଆଁ ମୁଣ୍ଡ, ବିକୃତ ଚେହେରା, ସବୁବେଳେ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ, ମାଂସ ଭୋଜନରେ ଆସକ୍ତ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଚାରିପଟେ ବସିଥିଲେ, ଏହି ଗଛ ତଳେ ରହୁଥିଲେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାଜକୁମାରୀ, ଶ୍ରୀ ସୀତା। ହନୁମାନ୍, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ପ୍ରଭାଶାଳୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ, ଚୂଡ଼ା ମେଳା ଓ ମାଟି ଲଗା, ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ। ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସି ପଡ଼ିଥିବା ତାରା ପରି, ଧର୍ମମୟୀ, ପତିବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ। ସେ ଅଳଙ୍କାର ବିହୀନ, କିନ୍ତୁ ପତିର ସ୍ନେହ ନେଇ ଶୋଭିତ, ରାକ୍ଷସାଧୀଶ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦୀ, ସ୍ବଜନବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ। ସେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ଏକ ମହିଳା ହାତୀ ପରି ଚାରିପଟେ ଅବରୁଦ୍ଧ, ମେଘର କିନାରାରେ ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ମୃଦୁ ଆଲୋକରେ ଢାକା। ଦୁଃଖିତ ଦେହ, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଅସୁର ତନ୍ତୁ ବିନା ସିତାରା ବଦ୍ଧ ତାନପରି, ପତିଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଏକାନ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତଥାପି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଛନ୍ତି। ଅଶୋକବାଟିକା ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଃଖର ସାଗରେ ଡୁବି ଯାଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପଟେ ରୋହିଣୀ ତାରାପରି ଘେରିଛନ୍ତି। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ସେ ଫୁଲ ହୀନ ଲତା ପରି, ଦେହ ମାଟିରେ ଲପେଟା, କିନ୍ତୁ ଶୋଭା ଅଦ୍ୱିତୀୟ, କମଳ ତଣ୍ଡ ପରି ମାଟି ଲଗି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଦରେ ଅଲୋକିତ। ମେଳା, ଫଟା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ତଥାପି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମୃଗନୟନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ସେ ଆଖି ମୃଗଶାବକ ପରି, ଅବୃତ ଓ ଶୋଭାମୟ। ଏହି ଦୁଃଖିତ ମୁଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଦମ୍ୟ ଚିତ୍ତ, ସ୍ୱଧର୍ମର ରକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ, ସୀତାଙ୍କ ଶ୍ୟାମଳ ନୟନ ଏବଂ ପତିର ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ମୃଗଶାବକ ନୟନ ସୀତା ଭୟଭୀତ ମୃଗଶାବକ ପରି, ଚାରିପଟେ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ପତ୍ରାବଳୀକୁ ଜଳାଇଥିବା ପରି, ଦୁଃଖ ଏକ ଦଳ, ବିପଦର ତରଙ୍ଗ ପରି ପ୍ରକଟ ହେଉଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଭଲ ଗଢ଼ା, ଅଳଙ୍କାର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ଅକ୍ଷୟ, ମିଥିଲାର ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଅପାର ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ମଦିରା ନୟନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ପକାଇଲେ, ଏବଂ ସେଠି ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପଛରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ। ଏଠିଠାରେ ଅଠାରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ ଅଠାରତମ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଶୁଣ। ହନୁମାନ୍ ଫୁଲେଇଥିବା ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଅଶୋକବାଟିକାରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ, ଏବେ ରାତି ପ୍ରାୟ ଶେଷ ହେଉଥିଲା। ସେ ଶୁଣିଲେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ରାତିରେ ବେଦ ଓ ଷଡଂଗ ବିଦ୍ୟାର ପାଠ ଓ ଯଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ର ଚାନ୍ତ କରୁଛନ୍ତି। ଏହାପରେ ଶୁଭ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଉଠାଏଦିଆଗଲା। ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ପ୍ରଭାଶାଳୀ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ଝୁଲିଥିବା ମାଳା ଓ ଅମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ତୀବ୍ର କାମନାରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ଅନ୍ତରରେ ଏହି ଆଶା ଲୁଚାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରେ ଶୋଭିତ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତେଜସ୍ବୀ ରାବଣ ଏକ ଶୋଭାମୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ଅନେକ ପଦ୍ମସର, ନାନା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମଦୋନ୍ମତ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପକ୍ଷୀ ରହିଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଆকৰ୍ଷକ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରା, ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତୋରଣରେ ଶୋଭିତ ମାର୍ଗ ଦେଖୁଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଜନ୍ତୁ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଭିଡ଼, ଫଳ ପଡ଼ିଥିବା ମାଟି ଉପରେ ଚାଲି, ଘନ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଅଶୋକବାଟିକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏକ ଶତ ନାରୀ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବ ଗନ୍ଧର୍ବ ଯୁବତୀମାନେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟବଂଶୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। କେତେକ ନାରୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ନେଇଥିଲେ, କେହି କେଶ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଚାମର ନେଇଥିଲେ, କେହି ପଙ୍ଖା ନେଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଜଳ ନେଇ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଥିଲେ, କେହି ବୃତ୍ତାକାର ପଙ୍ଖା ନେଇ ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଏକ ନାରୀ ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତରେ ମଣିମୟ ଦୀପପାତ୍ର ନେଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଦିରା ଭରି ତାଙ୍କୁ ଦେଉଥିଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏକ ନାରୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାଣ୍ଡଲ୍ ଥିବା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଛତା ନେଇ ପଛରେ ଚାଲୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଭୂଷିତ ସମ୍ବେଦନା ମଧ୍ୟରେ ମୃଗନୟନୀ, ଦୁଃଖିତ, ଅଳଙ୍କାର ବିହୀନ ଶ୍ରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।