ହନୁମାନ୍ ଅଶୋକବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଚମତ୍କାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ଆକାରର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଅଛନ୍ତି—କେହି ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗ ନେଇଛନ୍ତି, କେହି ଦୀର୍ଘ ଓ ପତଳ ଗଳା ନେଇଛନ୍ତି, କେହି ବିକଳ ଚୁଲ ଓ ବହୁ ଚୁଲ ରଖିଛନ୍ତି, କେହି ଚୁଲକୁ ଚଦର ଭଳି ମୁହଁରେ ରଖିଛନ୍ତି। କେହି ଝୁଲିଥିବା କାନ ଓ ଫୋରହେଡ୍, ଲମ୍ବିଥିବା ଉଦର ଓ ଉର, ବଡ଼ ଔଠ ଓ ଠୋଡ଼, ଖୋଲା ମୁହଁ ଓ ଝୁଲିଥିବା ଗୁଣ୍ଡି ରଖିଛନ୍ତି। କେହି ଠିଆ ଓ ଲମ୍ବା, କେହି ହଞ୍ଚା ଓ ବିକୃତ, କେହି ଠିଆ ଓ ଭୟଙ୍କର, ବିକୃତ ମୁହଁ, ପିତ୍ ଚକ୍ଷୁ ଓ ବିକୃତ ଅଙ୍ଗ ଅଛି। କେହି ବିକୃତ, ପିତ୍ ଓ କଳା ଚିହ୍ନ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ବିବାଦପ୍ରିୟ; ତାଙ୍କ ପାଖରେ କଳା ଲୋହା ର ଶୁଳ ଓ ଗଦା ଅଛି। କେହି ଶୁକର, ହରିଣ, ବାଘ, ମହିଷ, ଛେଉ ମୁହଁ ନେଇଛନ୍ତି; କେହି ହାତୀ, ଉଠ, ଘୋଡ଼ ଚରଣ ରଖିଛନ୍ତି, କେହି ମୁହଁ ମାଟିରେ ଗଡି ରଖିଛନ୍ତି। କେହି ଏକ ହାତ, ଏକ ଚରଣ ରଖିଛନ୍ତି; କେହି ଗଧା, ଘୋଡ଼, ଗାଈ, ହାତୀ, ମକା ର କାନ ରଖିଛନ୍ତି। କେହି ବଡ଼ ନାକ, ବାଙ୍ଗ ନାକ, କିମ୍ବା ନାକ ନାହିଁ; କେହି ହାତୀ ନାକ, କେହି ଫୋରହେଡ୍ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି। କେହି ହାତୀ ଚରଣ, ବଡ଼ ଚରଣ, ଗାଈ ଚରଣ, ଏବଂ ତଳର ତଳପଦ ରଖିଛନ୍ତି; କେହି ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା, ବଡ଼ ଉର ଓ ଉଦର ରଖିଛନ୍ତି। କେହି ବଡ଼ ମୁହଁ ଓ ଆଖି, ଦୀର୍ଘ ଜିଭ ଓ ମୁହଁ; କେହି ଛେଉ, ହାତୀ, ଗାଈ, ଶୁକର ମୁହଁ ରଖିଛନ୍ତି। କେହି ଘୋଡ଼, ଉଠ, ଗଧା ମୁହଁ ନେଇ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଶୁଳ ଓ ଗଦା ଧରି, କ୍ରୋଧିତ ଓ ବିବାଦପ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଧୁଆଁ ଚୁଲ ରଖି, ବିକୃତ ମୁହଁ ନେଇ, ସଦା ମଦ୍ୟପାନ କରି, ମାଂସ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଏମିତି ବିଭିନ୍ନ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଚାରିପାଖରେ ବସି ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଗଛ ତଳେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାଜକୁମାରୀ ସୀତା ଅଛନ୍ତି। ହନୁମାନ୍, ତାଙ୍କର ଦେହର ତେଜ ଏବଂ ଶକ୍ତି ସହିତ, ଜନକର ଝିଅ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ଦୁଃଖରେ ବିଦ୍ଧ, ବିକଳ ଚୁଲ ଓ ମାଟିରେ ମିଶିଥିବା କେଶ ରଖିଛନ୍ତି। ସୀତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଅପଚୟ ହୋଇ, ତାଳ ତାରା ଭଳି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଶୀଳରେ ମହାନ୍, କିନ୍ତୁ ପତି ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି। ସେ ସୁନ୍ଦର ଅଳଙ୍କାରରୁ ବଞ୍ଚିତ, କିନ୍ତୁ ପତିର ଭଲପାଇବାରେ ଶୋଭିତ; ରାକ୍ଷସା ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାସିତ, ପରିଜନଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ। ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି, ସେ ଏକ ମହିଳା ହାତୀ ଭଳି ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି; ଏକ ଚନ୍ଦ୍ର ଶିଖା ଭଳି ମେଘର କିନାରେ ଥିବା, ଶରତ୍ ମାସର କୁହୁଡିରେ ଢାକାଯାଇଛନ୍ତି। ସେ ଦୁଃଖିତ ଦେହରେ, ଅସ୍ପର୍ଶିତ, ବିନା ତାନ ର ସାରଙ୍ଗୀ ଭଳି; ସେ ପତିର ମଙ୍ଗଳରେ ନିବେଶିତ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ଅଶୋକବନ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଏହି ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି, ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଭଳି ତାରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି। ହନୁମାନ୍ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଫୁଲ ବିନା ଲତା ଭଳି; ଦେହ ମାଟିରେ ମିଶିଥିବା, କିନ୍ତୁ ଅନନ୍ୟ ସୁନ୍ଦରତାରେ ଶୋଭିତ; ମାଟିରେ ମିଶିଥିବା ପଦ୍ମ ମୂଳ ଭଳି, ଦ୍ୱୀପ୍ତି ରଖି, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱୀପ୍ତ ନୁହେଁ। ମଲିନ, ଛିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ତେଜସ୍ବୀ; ହନୁମାନ୍ ମକଡ଼ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ମୃଗ ଭଳି ଆଖି, ଢ଼ାକାଯାଇଛନ୍ତି। ସେ ଦେବୀ, ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ କିନ୍ତୁ ଅଭୟ, ସ୍ୱୟଂ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ; ସୀତା କଳା ଆଖି ଓ ପତିର ତେଜରେ ଦ୍ୱୀପ୍ତ। ହନୁମାନ୍, ସୀତାଙ୍କୁ ମୃଗଶାବକ ଭଳି ଆଖିରେ ଦେଖି, ଭୟଭିତ ଶାବକ ଭଳି ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ନିଶ୍ୱାସରେ ଗଛର ପତ୍ରକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଥିବା, ଦୁଃଖର ଏକ ଭାର ଭଳି, ଦୁଃଖ ତରଙ୍ଗ ଉଠିଥିବା ଭଳି। ସେ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ମହାନ୍, ଅଳଙ୍କାର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦରତା ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ; ମିଥିଲାର ରାଜକୁମାରୀକୁ ଦେଖି ମାରୁତିର ହୃଦୟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା। ହନୁମାନ୍, ମଦିରା ଆଖିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ର ସ୍ନାନ କଲେ, ଏଠି ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍, ସୀତାକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୋଇ, ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ। ଏଠି ବଳ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ ଅଠାରୋ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ହନୁମାନ୍ ଫୁଲ ଫୁଲିଥିବା ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଅଶୋକବନ ଦେଖି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ ରାତି ପ୍ରାୟ ସମାପ୍ତ ହେଉଥିଲା। ସେ ଶୁଣିଲେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ବେଦ ଚାଣ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି, ଷଡ୍ଅଙ୍ଗ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ରାତିରେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା। ସେତେବେଳେ, ଶୁଭ ଶଙ୍ଗୀତ ଓ ମନୋହର ଧ୍ୱନିରେ, ଦଶମୁଖୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଜାଗିଲେ। ଜାଗି ଉଠି, ରାକ୍ଷସାମାନଙ୍କ ରାଜା, ଝୁଲିଥିବା ମାଲା ଓ ପୋଷାକ ଧରି, ବୈଦେହୀ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ, ଅନୁରାଗରେ ଡୁବି, ଆପଣ ମନରେ ଏହି କାମନା ଚାପିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତେଜ ଧାରଣ କରି, ସେ ଏହି ଅଶୋକବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ର ଗଛ ଅଛି। ପଦ୍ମପୋକର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ନାନା ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ସଦା ମଦିରାପାନ କରୁଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ରହୁଛନ୍ତି। ନାନା ମନୋହର ପଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ଆଖିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା, ରାବଣ ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ରେ ଚାଲିବା ମାର୍ଗ ଦେଖିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ପଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ପଡ଼ିଥିବା ଫଳରେ ଭରି, ଦାଢ଼ ଗଛରେ ଅଶୋକବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଚାଲିବା ବେଳେ ଏକ ଶତ ମହିଳା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ମହିଳାମାନେ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ଭଳି। କେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ଧରି, କେହି ଚୁଲ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଚାମର ଧରି, କେହି ତାଳପତ୍ର ଫାନ ଧରି। ଅନ୍ୟମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଜଳ ଆଗରେ ନେଇ, କେହି ଗୋଲା ଫାନ ଧରି ପଛରେ ଚାଲି।