ଅଶୋକ ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ, ତାଙ୍କର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଓ ନମିଥିବା ଶାଖାସହିତ, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଆଉ ବଢ଼ାଇ ଦେଉଥିଲେ। ଶୀତ ଋତୁ ଶେଷ ହେବା ସହିତ ଯେପରି ଠଣ୍ଡା କିରଣ ମାଳିକା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେପରି ହଜାର କିରଣ ଦେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅକାଶରେ ଉଠିଲା। ଏହି ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ଭାବି, ବାନର ହନୁମାନ୍ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ ଯେ ଏହିଁଠାରେ ଯିଏ ବସିଛନ୍ତି, ସେହି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା। ସେ ତାଙ୍କୁ ଭଲରେ ଲୁଚି ଥିବା ଏକ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ବସିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଚଳନରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବାନର ଭଳି। ଏବେ ଆପଣମାନେ ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ସମୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶୁଭ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ୱେତ କମଳର ଗୁଚ୍ଛର ଭଳି, ନୀଳ ଜଳରେ ହଂସ ଭଳି ଆକାଶରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉଦୟ ହେଲା। ଏହି ଚନ୍ଦ୍ର କିରଣ ରେ ଶିତଳତା ଓ ଶୁଭ୍ରତା ରହିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ହନୁମାନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର, ସାଙ୍ଗ ଦେଉଥିଲେ। ତାପରେ, ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ସୀତାଙ୍କୁ—ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି, କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦବି ଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଜଳରେ ଭାରି ଭାର ତାରି ଡୁବିଯାଏ। ବାୟୁନନ୍ଦନ ହନୁମାନ୍, ଭାବିଲେ ଯେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। କେହି ଏକ ଆଖି, କେହି ଏକ କାନ, କେହି ଲମ୍ବା କାନରେ ଢାକିଥିବା, କେହି କାନ ନଥିବା, କେହି ଶଂଖ ଭଳି କାନ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ନାକ। କେହି ବିଶାଳ ଦେହ, କେହି ଲମ୍ବା ଶୀର୍ଷ ଓ ଗଳା, କେହି ଖୋଲା କେଶ, କେହି ଘନ କେଶ, କେହି ଚୁଲ ଝାଡ଼ ଭଳି ପିନ୍ଧିଥିଲେ। କେହି ଲମ୍ବା କାନ ଓ କପାଳ, କେହି ଝୁଲିଥିବା ଉଦର ଓ ସ୍ନାୟୁ, କେହି ବଡ଼ ଠୋଠ ଓ ଠୁଣ୍ଡ, କେହି ବଡ଼ ମୁହଁ, କେହି ଝୁଲିଥିବା ଘୁଁଡା। କେହି ଛୋଟ, କେହି ଲମ୍ବା, କେହି କୁଞ୍ଚିତ, କେହି ବିକୃତ, କେହି ବଣ୍ଡିଆ, କେହି ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, କେହି ବିକୃତ ମୁହଁ। କେହି ବିକୃତ ରୂପ, କେହି କ୍ରୋଧିତ, କେହି ଝଗଡ଼ାଲୁ, ହାତରେ କଳା ଲୋହାର ଶୂଳ ଓ ଗଦା। କେହି ଶୂକର, ମୃଗ, ବାଘ, ମହିଷ, ଛାଗର ମୁହଁ, କେହି ହାତୀ, ଉଠ, ଘୋଡ଼ା ପାୟଁ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ମାଟିରେ ଗୁଡ଼ିଥିବା। କେହି ଏକ ହାତ, ଏକ ପାଁ, କେହି ଗଧା, ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ, ହାତୀ, ବାନର କାନ। କେହି ଅତି ବଡ଼ ନାକ, କେହି ବାଙ୍କା ନାକ, କେହି ନାକ ନଥିବା, କେହି ହାତୀ ଭଳି ନାକ, କେହି କପାଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା। କେହି ହାତୀ ପାଁ, ବଡ଼ ପାଁ, ଗାଈ ପାଁ, ତଳପତ୍ର ପାଁ, କେହି ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା, ବଡ଼ ଉଦର ଓ ସ୍ନାୟୁ। କେହି ବଡ଼ ମୁହଁ ଓ ଆଖି, ଲମ୍ବା ଜିଭ୍ ଓ ମୁହଁ, କେହି ଛାଗ, ହାତୀ, ଗାଈ, ଶୂକର ମୁହଁ। କେହି ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗଧା ମୁହଁ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀ, ହାତରେ ଶୂଳ ଓ ଗଦା, କ୍ରୋଧ ଓ ଝଗଡ଼ାରେ ରତ। କେହି ଧୂଆଁ ଚୁଲ, ବିକୃତ ମୁହଁ, ନିତ୍ୟ ମଦ୍ୟପାନ ଓ ମାଂସ ଭୋଗରେ ଲଗ୍ନ। ଏହି ବୃହତ୍ କାନ୍ଧ ଥିବା ଗଛକୁ ଘେରି ବସିଥିଲେ ସେମାନେ, ତଳେ ରହିଥିଲେ ନିର୍ଦୋଷ ରାଜକୁମାରୀ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ—ତାଙ୍କର ଦେହ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, କେଶ ମୃଦ୍ରା ଓ ଧୂଳିରେ ଜଡା। ନିଜ ଶୁଭଗୁଣ କ୍ଷୟ ପାଇ, ତାରା ଭଳି ଭୂମିକୁ ଖସିପଡ଼ିଥିଲେ; ଧର୍ମରେ ପ୍ରବଳ, କିନ୍ତୁ ପତିବିୟୋଗରେ କ୍ଷୀଣ। ରାମଙ୍କ ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କିନ୍ତୁ ଅଳଙ୍କାର ବିହୀନ; ରାକ୍ଷସପତି ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ, ନିଜ ପରିଜନ ଠାରୁ ଦୂର। ସେ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ, ହାତୀନୀ ଭଳି ଅବରୁଦ୍ଧ, ମେଘ ଚାଁଦି ରହିଥିବା କ୍ଷୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି, ଶରଦ ମେଘରେ ଢାକିଥିବା। ଦୁଃଖିତ ଦେହ, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଅସୁରା ରାଗରେ ଅନୁସୃତ, ତଥାପି ପତିର କୁଶଳ ଚିନ୍ତାରେ ଲଗ୍ନ। ଅଶୋକ ବାଟିକା ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ବିଲୀନ, ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ, ରୋହିଣୀ ତାରା ଭଳି ଅବସ୍ଥିତ। ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଫୁଲ ହୀନ ଲତା ଭଳି; ଦେହ ମୃଦ୍ରା ଓ ଧୂଳିରେ ଲପେଟା, ତଥାପି ଶୋଭାୟମାନ; ମାଟିରେ ଲପେଟା ହେଉଥିବା କମଳ ତଣ୍ଡ ଭଳି, ଦେଖିବାକୁ ଶୋଭାୟମାନ କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧକାର। ମୃଦ୍ରା ଓ ଫଟିଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ତଥାପି ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ମୃଗଶାବକ ଭଳି ନୟନ, ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ। ସେ ଦେବୀ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ମୁହଁ, କିନ୍ତୁ ଅଭୟ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ, କଳା ନୟନ, ପତିର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ମୃଗଶାବକ ଭଳି ନୟନ, ଭୟଭୀତ ହରିଣୀ ଭଳି, ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିବା। ତାଙ୍କର ନିଶ୍ୱାସରେ ପତ୍ର ଜଳିଯାଉଥିବା ଭଳି, ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗ ଉଠୁଥିବା ଭଳି, ଶୋକର ମାଳିକା ଭଳି। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଚିତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ବିହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭାୟମାନ; ମିଥିଲାର ରାଜକୁମାରୀକୁ ଦେଖି ମାରୁତି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାଙ୍କର ମଦିରା ନୟନ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼ିଲେ ଓ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏପରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ହନୁମାନ୍ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆତ୍ମସ୍ଥ କଲେ। ଏବେ ଆପଣମାନେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି କୃତ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏହି ଅଷ୍ଟାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ହନୁମାନ୍ ଫୁଲ ଫୋଟିଥିବା ବନ ଦେଖୁଥିଲେ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ, ରାତି ଶେଷ ହେବାକୁ ଆସିଗଲା। ସେ ଶୁଣିଲେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ରାତିରେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବେଦର ଷଡଂଗ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏହି ସମୟରେ ଶୁଭ ସଙ୍ଗୀତ ସାଧନ ଓ ମନୋହର ଧ୍ୱନିରେ ଦଶମୁଖୀ ବଳଶାଳୀ ରାବଣ ଜାଗିଲେ। ଜାଗି, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ଝୁଲିଥିବା ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କର ମନେ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତି ଓ କାମନା ଉପଜିଲା, ଯାହାକୁ ସେ ଲୁଚାଇ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।