ସୀତା, ମାଟି ପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ନୀଳ କମଳ ଦଳ ସମାନ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ସମୟରେ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାରେ ଥିଲେ, ଏବେ ସେ ଗଛ ତଳେ ଅସୁରୀ ରୂପର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଯାଁଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଭୟଙ୍କର ଓ ବିକୃତ। ତୁଷାରରେ ପଡ଼ିଥିବା କମଳ ଫୁଲ ପରି, ଅନେକ ବିପଦରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ, ସେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଏବେ ସ୍ନେହବିହୀନ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ପରି ଦୁଃଖରେ ଏକାକି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଶୋକ ଗଛର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଶାଖାମାନେ ବି ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖକୁ ଆଉ ଗଭୀର କରୁଛି; ତା’ପରି ଶୀତ ରଶ୍ମି ଦେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଶୀତ ଋତୁ ପରେ ଉଦୟମାନ, ଏହିପରି ହଜାର କିରଣ ମାଳା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଭାବି, ବାନର ହନୁମାନ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ ଯେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା; ସେ ଏହି ଗଛ ଉପରେ ବସିଲେ, ଏହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତ୍ୱରିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ଭଳି। ଏହି ପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଧଳା କମଳ ରାଶି ପରି ଶୁଭ୍ର ଓ ପ୍ରଭାମୟ ହୋଇ ଆକାଶରେ ଉଦୟ ହେଲେ, ନୀଳ ଜଳରେ ହଂସ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଶିତଳ ରଶ୍ମି ଦେଉଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ ଦେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ଏବେ ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୋଭାମୟ, କିନ୍ତୁ ଭାରି ଦୁଃଖରେ ଦବିଯାଇଛନ୍ତି, ଜଣେ ନୌକା ଯେପରି ଜଳରେ ଭାରି ଭାର ହୋଇ ଯାଏ। ବାଇଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ନିକଟରେ ଦେଖିଲେ। କେହି ଏକ ଆଖି, କେହି ଏକ କାନ, କେହି କାନ ଢାକିଥିବା, କେହି କାନ ବିନା, କେହି ଶଂଖ ଆକୃତି କାନ, କେହି ନାକ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ। କେହି ବଡ଼ ଦେହ ଓ ମୋଟ ଅଂଗ, କେହି ଲମ୍ବା ଚିରା ଗଳା, କେହି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କେଶ, କେହି ଘନା କେଶ, କେହି କେଶ ଛାଡ଼ି ଥିବା। କେହି ଝୁଲିଥିବା କାନ ଓ କପାଳ, କେହି ଝୁଲିଥିବା ପେଟ ଓ ଷଣ୍ଢ, କେହି ବଡ଼ ଠୋଠ ଓ ଠୁଣ୍ଢ, କେହି ବଡ଼ ମୁଁହ, କେହି ଝୁଲିଥିବା ଗୁଡ଼ା। କେହି ଠିଆ, କେହି ଲମ୍ବା, କେହି କୁଞ୍ଚିତ, କେହି ବିକୃତ, କେହି ବାମନ, କେହି ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, କେହି ହଳଦିଆ ଆଖି, ବିକୃତ ରୂପ। କେହି ବିକୃତ, କେହି ହଳଦିଆ, କେହି କଳା, କେହି କ୍ରୁଧ୍ଧ, କେହି ଝଗଡ଼ାଲୁ; କେହି କଳା ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଓ ମୁସଳ ଧରିଛନ୍ତି। କେହି ବନ୍ଦର, ହରିଣ, ବାଘ, ମହିଷ, ଛାଗଳ ମୁହଁ; କେହି ହାତୀ, ଉଠ, ଘୋଡ଼ା ପାଦ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ମାଟିରେ ଗଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି। କେହି ଏକ ହାତ, ଏକ ପାଦ; କେହି ଗାଧା, ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ, ହାତୀ, ବାନର କାନ ଥିବା; କେହି ବଡ଼ ନାକ, ବାଙ୍କା ନାକ, କେହି ନାକ ବିନା; କେହି ହାତୀ ନାକ, କେହି ଲଳାଟ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି। କେହି ହାତୀ ପାଦ, ବଡ଼ ପାଦ, ଗାଈ ପାଦ, ବଡ଼ ତଳପାଦ; ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା, ଅତି ମୋଟ ଷଣ୍ଢ ଓ ପେଟ। କେହି ବଡ଼ ମୁଁହ ଓ ଆଖି, ଲମ୍ବା ଜିଭ ଓ ମୁହଁ; କେହି ଛାଗଳ, ହାତୀ, ଗାଈ, ଶୁଅଁ ମୁହଁ। କେହି ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗାଧା ମୁହଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦଣ୍ଡ ଓ ମୁସଳ ଧରି, କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଝଗଡ଼ାଲୁ। କେହି ଧୂଆଁ ରଙ୍ଗ କେଶ, ବିକୃତ ମୁହଁ; ସବୁବେଳେ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା, ମାଂସ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚଉଡ଼ା କାନ୍ଧ ଥିବା ଗଛକୁ ଘେରି ବସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଳେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାଜକୁମାରୀ ସୀତା ବସିଛନ୍ତି। ହନୁମାନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ଚୁଲି ମାଟିରେ ଗଞ୍ଜି ଅସ୍ଥିର। ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୋଇ ତାଳ ତାରା ପରି ଭୂମିକୁ ଝରିପଡ଼ିଛନ୍ତି, ମହାଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପତି ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ। ଅଲଙ୍କାର ବିହୀନ, କିନ୍ତୁ ପତିର ପ୍ରେମରେ ଶୋଭିତ; ରାକ୍ଷସପତି ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ, ପରିବାରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ। ସେ ଦଳରେ ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି, ମଦେ ହାତୀଣୀ ପରି; ମେଘ ଚାୟାରେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଶରତ କୁହୁଡ଼ିରେ ଢାକା। ଦୁଃଖିତ ଦେହ, ଅସ୍ପର୍ଶିତ, ସୁର ତାନ ବିନା ବୀଣା ପରି; ପତିଙ୍କ ମଙ୍ଗଳେ ନିରତ, ତଥାପି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଧିନ। ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଥିବା, ଏହି ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି, ରୋହିଣୀ ତାରାମାଳା ମଧ୍ୟରେ ପରି। ହନୁମାନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଫୁଲ ବିହୀନ ଲତା ପରି; ଦେହ ମାଟିରେ ମାଳିନ୍ୟ, ତଥାପି ରୂପରେ ଶୋଭାମୟ; କଦଳୀ ମୂଳ ମାଟିରେ ଲଗା, ତଥାପି ଅଲୋକିକ ଦିପ୍ତି। ମାଲିନ୍ୟ ଓ ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନୀକୁ, ହନୁମାନ ମୃଗଶାବକ ଆଖିରେ ଢାକା ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦେବୀ, ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ, କିନ୍ତୁ ଅଦମ୍ୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ନିଜ ପୁଣ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ସୀତା, ପତିର ଯଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, ମୃଗ ଚକ୍ଷୁ ସୀତା, ତରୁଣୀ ମୃଗୀ ପରି ଭୟଭୀତ, ଚାରିପଟେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛନ୍ତି—ତାଙ୍କର ନିଶ୍ୱାସରେ ପତ୍ରାଳି ଗଛ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ପରି, ଦୁଃଖର ମେଘ ପରି, ଦୁଃଖ ତରଙ୍ଗ ଉଠିଥିବା ପରି। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଲଙ୍କାର ବିନା ମଧ୍ୟ ରୂପ କ୍ଷୟ ହୋଇନାହିଁ, ଏହି ମିଥିଳାର ରାଜକୁମାରୀକୁ ଦେଖି ମାରୁତି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ମଦ ମଦିର ଆଖି ସହିତ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତା’ପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇଲେ। ଏହିପରେ, ହନୁମାନ ଫୁଲ ଫୁଲିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିବା ସହ ବାଇଦେହୀଙ୍କ ଖୋଜରେ ରହିଲେ, ଏବଂ ରାତି ପ୍ରାୟ ଶେଷ ହେଉଥିଲା। ସେ ଶୁଣିଲେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ରାତିରେ ବେଦ ଓ ଷଡଂଗ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାର ଧ୍ୱନି। ତା’ପରେ ଶୁଭ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ମଧୁର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଜଗାଯାଇଲା।