ଏହିପରି ଘଟଣାରେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜ ସଗରଙ୍କ କଥା କୁହାଯାଉଛି। ସେମାନେ ଏକ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟରେ ବିଚରିଥିବା ଯଜ୍ଞଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ ଓ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଘୋଡ଼ା ବିଚରିଥିଲା, ସେଠାରେ ଏକ ଦେବତା, କପିଳ ନାମକ ମହାପୁରୁଷ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଘୋଡ଼ା ଚୋରି କରିଥିବା ଦୁଷ୍ଟକୁ ଚିହ୍ନିବା ସହିତ, ରୋଷରେ ଆଖି ଲାଲ କରି, କଠାଳ, ହାଳ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ପାଥର ଧରି, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଡ଼ି ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଥାଅ, ଥାଅ! ତୁମେ ଆମର ଯଜ୍ଞଘୋଡ଼ା ଚୋରି କରିଛ!” ଏବଂ, “ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମନା! ଆମେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅ, ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାକ୍ରୋଧରେ କପିଳ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତିରେ, ସମସ୍ତ ସଗରପୁତ୍ର ଏକ ମହାଭସ୍ମରାଶିରେ ପରିଣତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ଏକଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସଗର ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବହୁଦିନ ଧରି ନ ଫେରିବାରୁ, ତାଙ୍କ ପଉତ୍ର, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମତେଜସ୍ବୀ ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମେ ପ୍ରବଳ, ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ବୀ। ତୁମେ ସେଇ ପଥରେ ଯାଅ, ଯେଉଁପଥେ ଘୋଡ଼ା ନେଇଯାଇଯାଇଥିଲା। ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ବଳଶାଳୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ତୁମର ତଳଓ ଧନୁଷ୍ ଧର। ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ରୋହ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବି ଦଣ୍ଡ ଦେଇ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରଖି, ମୋର ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରି ଫେର।" ସଗରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ତେଜସ୍ବୀ ଅଂଶୁମାନ ତଳଓ ଧନୁଷ୍ ନେଇ, ହଳକା ପଦେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଖୋଦିଥିବା ପାଥର ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ ଦିଗଗଜ ଦେଖିଲେ, ସେଉଁଠି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଓ ଘୋଡ଼ା ଚୋରିକାରୀ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଦିଗଗଜ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅଂଶୁମାନ, ତୁମର କାମ ସଫଳ, ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଫେରିବେ।” ସେ ପୁନି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗର ହାତୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଲା— “ଘୋଡ଼ା ସହିତ ତୁମେ ଫେରିବେ।” ଏହା ପରେ, ଦ୍ରୁତ ଚରଣ ଅଂଶୁମାନ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭସ୍ମରାଶି ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ବିପୁଳ ଶୋକରେ ବିଲାପ କଲେ। ସେଠାରେ, ଅଧିକ ଦୂରେ ନୁହଁ, ଶୋକାକୁଳ ଅଂଶୁମାନ ଯଜ୍ଞଘୋଡ଼ାକୁ ଚାଲିଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଜଳତର୍ପଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଜଳାଶୟ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଚାରିପାଖ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ମାମା, ପକ୍ଷୀରାଜ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ବାୟୁବେଗୀ ବିନତେୟକୁ ଦେଖିଲେ। ସୁପର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ସଂସାରରେ ସ୍ୱୀକୃତ। ଏହି ପ୍ରବଳମାନେ ଅପାରଶକ୍ତିଶାଳୀ କପିଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ସାଧାରଣ ଜଳ ଦେଇ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହିମବନ୍ତଙ୍କ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗା, ତାଙ୍କ ଜଳରେ ତର୍ପଣ କର; ତାଙ୍କ ଶୁଧା ଜଳ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଭସ୍ମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ, ତେବେ ଏହି ସଠି ହଜାର ପୁଅ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଲାଭ କରିବେ। ଏବେ ତୁମେ ଘୋଡ଼ା ନେଉ, ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କର।” ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ତେଜସ୍ବୀ ଅଂଶୁମାନ ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଲେ। ସେ ଯଜ୍ଞାନୁଷ୍ଠାନରେ ନିୟୁକ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଖୋଲି କହିଲେ। ଅଂଶୁମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସଗର ରାଜା ଯଥାବିଧି ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଏହିପରି ରାଜା, ଇଚ୍ଛିତ ଯଜ୍ଞ କରି, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା ଆନ୍ତର୍ଗତ କରିବା ଉପାୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଏହି ଅନିର୍ଣ୍ଣୟରେ, ତିଁରିଶି ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ଶେଷରେ ସେ ଶ୍ରେୟସ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ବୟାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସମୟାନୁସାରେ ସଗରଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ ରାଜା କଲେ। ସେହି ମହାନ ଅଂଶୁମାନଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦିଲୀପ। ଅଂଶୁମାନ ରାଜ୍ୟ ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଦେଇ, ହିମାଲୟ ପର୍ବତର ଶୋଭାମୟ ଶିଖରରେ ଘୋର ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ମହାନ ରାଜା ତିଁତିସି ହଜାର ଦୁଇଶେ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଫଳରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଦିଲୀପ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ନାଶ ଶୁଣି ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାକୁ କିପରି ଆଣିବେ, କିପରି ତର୍ପଣ କରିବେ, କିପରି ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହେବେ—ଏହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ନିତ୍ୟ ଲୀନ ଥିଲେ, ଆତ୍ମନିଗ୍ରହୀ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲେ। ଏହିପରି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭଗୀରଥ, ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।