ସାଗର ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀର୍ଘଦୃଷ୍ଟି, ଏକାଠି ହେଇ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ଏବଂ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କପିଳଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଅନନ୍ୟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଭାସୁଦେବ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ସମୀପରେ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱଟି ଘୂରୁଛି, ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ରଘୁବଂଶୀ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ, ଏହି କପିଳକୁ ସମସ୍ତେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଯଜ୍ଞର ନାଶକ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଆଗ୍ରାହିତ ହେଲା, ହାତରେ କୁହୁ, ହଳ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ, ପଥର ଉଠାଇ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ରୋଷରେ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ! ତୁମେ ଆମର ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱ ଚୋରି କରିଛ!” “ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଅଧିକାରୀ! ଆମେ ସାଗର ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଆସିଗଲୁ!” ଏଭଳି ଶୁଣି, କପିଳ ରଘୁବଂଶୀ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୋଷ ରେ ଗର୍ଜନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତିରେ, ସାଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଭସ୍ମର ଢେର ହେଇଗଲେ। ଏଠାରେ, ଗୌରବମୟ ବାଲ କାଣ୍ଡର ଏକଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଉଁ ସମୟରେ, ସାଗର ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଜାଣି, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାମୟ ନତି, ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ସାହସୀ, ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ପୂର୍ବପୁଷ୍ଟର ଭାସ୍ମାନ୍ତରେ ସମାନ। ତୁମେ ପିତାମହଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱ ଚୋରି ହୋଇଥିଲା।” “ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୀର୍ଘଦୃଷ୍ଟି ଜୀବମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ତୁମର କଟାରୀ ଓ ଧନୁ ନିଅ।” “ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଜଣେକୁ ମରି, ସଫଳ ହୋଇ ମୋର ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଫେରିଆସ।” ସାଗରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଅଂଶୁମାନ ତୁରନ୍ତ ଧନୁ ଓ କଟାରୀ ନିଅ, ହସ୍ତାକ୍ଷେପ ପଦେ ପଥ ଚାଲିଲେ। ସେ ପୂର୍ବପୁଷ୍ଟମାନେ ଖୋଦିଥିବା ଭୂଗତ ରାସ୍ତା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ। ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଂଶୁମାନ ଦିଗ୍ଗଜକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦିଗ୍ଗଜକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ତାଙ୍କର କୁଶଳ ଜାଣି, ପୂର୍ବପୁଷ୍ଟ ଓ ଅଶ୍ୱ ଚୋରି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦିଗ୍ଗଜ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିଶାଳ ମନ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଅଂଶୁମାନ, ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ; ଅଶ୍ୱ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଫେରିବାକୁ ପାରିବ।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଅଂଶୁମାନ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗଜଙ୍କୁ ଏକ ଏକ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ରକ୍ଷକ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରି, କହିଲେ, “ତୁମେ ଅଶ୍ୱ ସହିତ ଫେରିବାକୁ ପାରିବ।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ ଅଂଶୁମାନ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବପୁଷ୍ଟମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଅଂଶୁମାନ ଦୁଃଖରେ ବିପୁଳ ରୋଦନ କଲେ। ସେଠାରେ, ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରେ ବିଭୋର ଅଂଶୁମାନ, ଅଶ୍ୱଟିକୁ ଦେଖିଲେ। ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦାନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଂଶୁମାନ ଜଳ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଜଳାଶୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତାହାପରେ, ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ତିନି ଦେଖିଲେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବପୁଷ୍ଟମାନେ ମାମା, ବାୟୁ ସମ ଶୀଘ୍ର, ବିନତାପୁତ୍ର ଗରୁଡ। ବିନତାୟେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦୁଃଖ କରିନାହିଁ, ମାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ସଂସାରରେ ସ୍୵ୀକୃତ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଅପାର କପିଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ସାଧାରଣ ଜଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହିମବତଙ୍କ ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗା, ତାଙ୍କରେ ତୁମେ ପୂର୍ବପୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଗଙ୍ଗା, ଜଗତର ପବିତ୍ରକାରିଣୀ, ଏହି ଭସ୍ମ ଉପରେ ବହିଲେ, ଏହି ଭସ୍ମ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଭିଜିଲେ, ସାଗରଙ୍କ ସଠି ହଜାର ପୁତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ତୁମେ ଅଶ୍ୱ ନେଇ ଯାଉ, ତୁମର ପୂର୍ବପୁଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କର।” ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତୀବ୍ର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଂଶୁମାନ ତୁରନ୍ତ ଅଶ୍ୱ ନେଇ ଫେରିଲେ। ତାପରେ, ସଂସ୍କୃତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗିଅ, ଅଂଶୁମାନ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ବିବରଣ କଲେ। ଅଂଶୁମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ନିୟମ ଓ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କଲେ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜା ଚାହିଦା ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ ଉପରେ କୌଣସି ବିଚାର ନିଷ୍ପତି ହୋଇନାହିଁ। ଏହି ନିଷ୍ପତି ନ ହୋଇ, ମହାନ ରାଜା ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଶାସନ କରି, ସମୟ ଅନୁସାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ। ଏଉଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଚଳିଛି। ସାଗର ରାଜା ସମୟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ, ଜନମାନେ ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବରେ ଚୟନ କଲେ, ଯିଏ ଅତି ଧାର୍ମିକ। ଏହି ଅଂଶୁମାନ ରାଜା ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ଦିଲୀପ। ଅଂଶୁମାନ ଦିଲୀପଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଶୋଭାମୟ ଶିଖରରେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଅଂଶୁମାନ ତିରିଶ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରି, ତାପସ୍ୟାରେ ଧନ୍ୟ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଦିଲୀପ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୂର୍ବପୁଷ୍ଟଙ୍କ ନାଶ ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ବିପୁଳ ହୋଇ, କୌଣସି ନିଷ୍ପତି ନେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। କିପରି ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ ହେବ? କିପରି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦାନ କରିବି? କିପରି ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବି? ଦିଲୀପ ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଇ ରହିଲେ।