ସାଗର ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପୂର୍ବ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ଭମିକୁ ଖନନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦିଘଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ସାହୀ, ଦେଖିଲେ ନିତ୍ୟ କପିଳଙ୍କୁ, ଯିଏ ବାସୁଦେବ ରୂପରେ ବିରାଜିତ ଥିଲେ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟରେ ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱଟିକୁ ଘୂମି ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତେବେ, ଏହି ଅଶ୍ୱକୁ ଚୋରି କରିଯିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, କୂଦାଳ, ହାଲ, ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ପାଥର ନେଇ, କପିଳଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। କ୍ରୋଧରେ, 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ! ତୁମେ ଆମର ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱକୁ ଚୋରି କରିଛ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। 'ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳି! ଆମେ ସାଗର ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଆମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ!' ବୋଲି କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କପିଳ ମହାକ୍ରୋଧରେ ଗଜ୍ଜନ କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ, ସାଗରର ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ବାଲ କାଣ୍ଡର ଏକାଳିଶ ଶ୍ଲୋକ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସାଗର ରାଜା ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହେଉଁରେ ଫେରି ଆସିନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ନତି ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ, ଯିଏ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ, କହିଲେ— 'ତୁମେ ସାହସୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ଓ ତୁମ ଆଗ୍ରଜମାନେ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ। ତୁମେ ତାଙ୍କ ପଥକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କର; ଯେଉଁପଥରେ ଅଶ୍ୱ ଚାଲିଯାଇଥିଲା।' 'ଭମିକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ତଳୱାର ଓ ଧନୁ ନେଇ ଚାଲ।' 'ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ବିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର, ଓ ଯେଉଁମାନେ ବାଧା ଦେଇଥିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରି, ମୋର ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରି ଫେରିଅ।' ସାଗର ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଂଶୁମାନ ତଳୱାର ଓ ଧନୁ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଇଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଖନନ କରିଥିବା ଭମିକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଭୂତ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଂଶୁମାନ ଦିଗଗଜ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଓ ଅଶ୍ୱ ଚୋରକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦିଗଗଜ ଜଣେ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାମନା, କହିଲେ— 'ଅସମଞ୍ଜର ପୁତ୍ର, ତୁମର କାମ ସଫଳ; ଅଶ୍ୱ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଯିବା।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅଂଶୁମାନ ସମସ୍ତ ଦିଗଗଜଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, 'ତୁମେ ଅଶ୍ୱ ସହିତ ଫେରିଯିବା' ବୋଲି କହିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତିନି ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ, ଅତି ଦୁଃଖରେ, ଅସମଞ୍ଜର ପୁତ୍ର ଭୟଙ୍କର ବିଳାପ କଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ, ସେ ଅଶ୍ୱଟିକୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ଜଳତର୍ପଣ କରିବା ଇଚ୍ଛା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଜଳାଶୟ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଚାରିପାଶେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ରାମ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ମାମା, ପକ୍ଷୀର ରାଜା ସୁପର୍ଣ୍ଣ—ବେଗବାହୀ ବେନତେୟ—କୁ ଦେଖିଲେ। ସୁପର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, 'ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ନୁହଁ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ସ୍ୱୀକୃତ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୂର୍ବଜମାନେ ଅପାର କପିଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଜଳ ଦେଇ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।' 'ହିମବତ୍ତ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାରେ, ତୁମେ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗଙ୍ଗା, ବିଶ୍ୱର ପବିତ୍ର କର୍ତ୍ତା, ଏହି ଭସ୍ମ ଉପରେ ବହିବା ପରେ, ଏହି ଭସ୍ମ ଗଙ୍ଗାରେ ଭିଜିଲେ, ସାଗରର ଷଠି ହଜାର ପୁତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରେ ପହଞ୍ଚିବେ।' 'ଏବେ ଅଶ୍ୱକୁ ନେଇ ଯାଅ, ମହାବୀର, ତୁମେ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରିବାକୁ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।' ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଂଶୁମାନ ତୁରନ୍ତ ଅଶ୍ୱକୁ ନେଇ, ମହାତପସ୍ୱୀ ଭାବରେ ଫେରିଗଲେ। ସେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ରାଜା ସାଗରଙ୍କୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଅଂଶୁମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସାଗର ରାଜା ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସଫଳ କଲେ। ରାଜା ଚାହିଥିବା ଯଜ୍ଞ କରି, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ ପାଇଁ କୌଣସି ବିଧି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନ ହୋଇ, ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା ସାଗର ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ଶେଷରେ ସମୟ ଅନୁସାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହି ପରେ, ଚୁଆଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସାଗର ରାଜା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ, ଲୋକମାନେ ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ, ଯିଏ ଅତି ଧର୍ମିକ ଥିଲେ, ରାଜା ଭାବରେ ବାଛିଲେ। ଏହି ରାଜା ଅଂଶୁମାନ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦିଲୀପ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଅଂଶୁମାନ ରାଜ୍ୟ ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଦେଇ, ହିମାଳୟର ଶୋଭାମୟ ଶିଖରରେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା, ତିରିଶି ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ଅନ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଦିଲୀପ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଶୁଣି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, କୌଣସି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।