ହନୁମାନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର, ଏପରି ଭାବରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ସେ ମନେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସ୍ତୁତି କଲେ । ଏହି ପବିତ୍ର ଭାଗ ବିଶିଷ୍ଟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଷୋଳସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ସେହି ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ସୀତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ପରେ, ବନରାଜ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହନୁମାନ୍ ପୁନି ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଚିନ୍ତାବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ । କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅଶୁନିର୍ମିଳିତ ହେଲା । ଅତିଦୀପ୍ତ ହନୁମାନ୍, ସୀତାଙ୍କୁ ଭାବି, ଶୋକକୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ । ସେ ଭାବିଲେ—ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ ଗୃହଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଯିଏ ନିଜ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଯଦି ଏହି ଦୁଃଖିତ ସୀତା ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ କାଳ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅସମ୍ଭବ । ଏହି ମହିଳା ରାମଙ୍କ ଦୃଢ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ବର୍ଷା କାଳରେ ଗଙ୍ଗା ଯେପରି ଅଧିକ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅତି ଚିଂତିତ ନୁହେଁ । ରାଘବଙ୍କୁ ଏହି ବୈଦେହୀ ଯୋଗ୍ୟ, ଯିଏ ଚରିତ୍ର, ବୟସ, ଆଚରଣ, ବଂଶ, ଓ ଲକ୍ଷଣରେ ସମ Tulya । ଏହି କଳାନୟନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ । ସେଉଁଠି ନୂତନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସଉନ୍ଦର୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମାନ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ପୁନି ରାମଙ୍କୁ ଭାବି କହିଲେ— ଏହି ବିଶାଳ ନୟନବତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବଳଶାଳୀ ବାଲି, ଯିଏ ରାବଣ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଧ୍ ହୋଇଥିଲେ । କବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ପାଇଥିଲେ । ଭୟଙ୍କର ଓ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସ ବିରାଧ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଶମ୍ଭରକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନାଶ କରିଥିଲେ । ଜନସ୍ଥାନରେ ଚଦ୍ଦ ହଜାର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇଥିଲେ । ଖର, ତ୍ରିଶିରା ଓ ପ୍ରବଳ ଦୂଷଣ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ୍ ହେଉଥିଲେ । ବାନରମାଳିକା ରାଜ୍ୟ, ଯାହା ବାଲି ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଓ ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ମିଳିଥିଲା । ମୁଁ ମହାସମୁଦ୍ର, ନଦୀ ଓ ନାଳାମାନଙ୍କର ନାଥ, ଅତିକ୍ରମ କରିଛି; ଏବଂ ଏହି ବିଶାଳ ନୟନି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନଗର ଦେଖିଛି । ଯଦି ରାମ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଲ୍ଟାଇଦେଇଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତକୁ, ତେବେ ମୋତେ ଏହା ଯଥାଯଥିକ ଲାଗେ । ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା—ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଏହି ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ସୀତାଙ୍କ ଏକ ଅଂଶ ସମାନ ନୁହେଁ । ଏହି ସୀତା, ମହାଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା, ମିଥିଳାର ରାଜକୁମାରୀ, ପତିବ୍ରତା ଓ ଦୃଢ ସଙ୍କଳ୍ପା । ସେ ମହାନ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ବହୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦ୍ୟମ୍ୟ, ଶୂରବୀର, ଧୈର୍ୟଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ । ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଆତ୍ମବିଦ୍ୟା ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ଏବେ ରାକ୍ଷସୀଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ପତିପ୍ରେମରେ ବିବଶ ହୋଇ, ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, କଷ୍ଟ ଭାବିନଥିଲେ । ଫଳ ଓ ମୂଳରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ପତିସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଅରଣ୍ୟରେ ରହି ଏପରି ପରମ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯେପରି ରାଜମହଳରେ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗବତୀ, ସଦା ହସୁଥିବା, ମୃଦୁଭାଷିଣୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ଅନ୍ୟାୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଯାହା ସେ ଅପାତ୍ର ଥିଲେ । ରାଘବ ଏହି ଧର୍ମାତ୍ମା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେପରି ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ପଥର କୂଆ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରେ । ସେଉଁଠି ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ରାଘବ ପୁନି ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିବେ, ଯେପରି ହରାଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ମିଳିଲେ ରାଜା ଉଲ୍ଲସିତ ହୁଏ । ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ପରିଜନ ରହିନାହାନ୍ତି; ଏବଂ କେବଳ ରାମଙ୍କ ସଂଯୋଗ ଆଶାରେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ରାକ୍ଷସୀମାନେକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ଏହି ଫୁଲ ଓ ଫଳର ଗଛମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ନିର୍ମିତ । ପତି ହେଉଛନ୍ତି ନାରୀ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୂଷଣ, ମଣି ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଚମକଦାର; ପତିବିୟୋଗରେ ସେ ଯଥୋଚିତ ଶୋଭା ପାଉନ୍ଥିବେ ନାହିଁ । ରାମ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; ସୀତା ବିୟୋଗରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଦୁଃଖରେ ଲିନ ହେଉନାହାନ୍ତି । ଏହି କଳା କେଶ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ସୁଖ ଯୋଗ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ଶୋକାକୁଳ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ । ଏହି ନୀଳ ପଦ୍ମ ସମ ଚକ୍ଷୁବିଶିଷ୍ଟ, ଧରିତ୍ରୀ ପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳା; ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବେ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗଛ ତଳେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ପଦ୍ମ ଶୀତ ଲଘୁ ହୋଇଯାଇଛି, ତାଙ୍କର ସଉନ୍ଦର୍ୟ ନଶ୍ୱର, ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ଦଳିତ, ସାଥୀ ହରାଇଥିବା ଚକ୍ରବାକୀ ପରି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ଅଶୋକ ଗଛମାନେ, ଫୁଲରେ ଭରିତ ଝୁଲିଥିବା ଶାଖା ତାଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଇ ଦେଉଛି; ଏବଂ ଶୀତକିରଣୀ ସୂର୍ୟ ଶୀତକାଳ ଶେଷରେ ଯେପରି ଉଦୟ ହୁଏ, ସେପରି ସୂର୍ୟ ମଧ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଛି । ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ ଏହି ଜଣେ ସୀତା; ସେ ଗଛ ଉପରେ ବସି ତାହାର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ, ଯେପରି ସେ ବନରମାଳିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଦ୍ରୁତ । ଏଉଁଠି ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ଏବେ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଶୁଭ୍ର କୁମୁଦ ମାଳା ସମାନ ପବିତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନୀଳଜଳରେ ହଂସ ପରି ଆକାଶରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା । ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାହାର ଶୀତଳ କିରଣରେ, ନିର୍ମଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଦେଉଥିଲା । ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ସୀତାଙ୍କ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମ, କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦଳିତ, ଯେପରି ଜଳରେ ଭାରିବୋଝା ନୌକା । ସେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ନିକଟରେ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦେଖିଲେ ।