ହନୁମାନ୍ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସୀତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ । ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବ୍ୟବହୃତ ହେବାରୁ କଳା ହୋଇଯାଇଛି, ଉପଯୁକ୍ତ ଆକୃତିରେ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି ଗୁଡ଼ିକି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଥିଲା । ଯେଉଁ ଅଳଙ୍କାର ଏଠାରେ ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଅନୁପସ୍ଥିତ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହିଠାରେ ଅଛି । ସୀତାଙ୍କ ଉପରି ବସ୍ତ୍ର, ଯାହା ସୁନା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ତାଳ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଝୁଲିଥିବା ଦେଖାଗଲା । ବନରେ ମନ୍ଦ୍ରିଲା ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିଲା । ସେ ମୂଳ ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ସୀତା ନିଜେ ଏହି ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲି ଫେଲିଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ବଡ଼ ଓ ଶବ୍ଦମୟ ଥିଲା । ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପିନ୍ଧିଥିବାରୁ ମେଳା ହୋଇଯାଇଛି, ତଥାପି ଏହାର ରଙ୍ଗ କମିଯାଇନାହିଁ, ପୂର୍ବବତ୍ ଉଜ୍ୱଳ ଅଛି । ଏହି ସୁନା ତ୍ୱଚାର ମହିଳା ହେଉଛନ୍ତି ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ ସୀତା, ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ ନାହିଁ, ତଥାପି ରାମଙ୍କ ହୃଦୟରୁ କେବେ ବି ଦୂର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । ସେ ଜନ୍ୟ ରାମ ଚାରିପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି—ଦୟା, କୃପା, ଶୋକ ଓ ପ୍ରେମରେ । ରାମ ତାଙ୍କୁ ‘ବିଲିନା ନାରୀ’ ବୋଲି କହନ୍ତି ଦୟାରେ, ‘ଶରଣାର୍ଥିନୀ’ ବୋଲି କହନ୍ତି କୃପାରେ, ‘ହରାଯାଇଥିବା ପତ୍ନୀ’ ବୋଲି କହନ୍ତି ଶୋକରେ, ଓ ‘ପ୍ରିୟା’ ବୋଲି କହନ୍ତି ପ୍ରେମରେ । ଯେପରି ଏହି ମହିଳାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଓ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଶୋଭାମୟ, ସେପରି ରାମଙ୍କର ରୂପ ମଧ୍ୟ ଅନୁପମ । ଏହି କଳା ଚକ୍ଷୁ ମହିଳା ତାଙ୍କର । ସୀତାଙ୍କ ମନ ରାମଙ୍କୁ ନିମଗ୍ନ, ଏବଂ ରାମଙ୍କର ମନ ସୀତା ଉପରେ, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି । ରାମ ଏପରି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି—ସୀତା ଛାଡ଼ି ଅପରିମିତ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଶୋକରେ ବି ଲୟ ହୋଇନାହାନ୍ତି । ଏପରି ଭାବେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ମନ ରାମଙ୍କ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରି, ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ପୁନଃ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା । ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଭାବି, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ସୀତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ମାନ୍ୟ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଯିଏ ନିଜ ଜ୍ଞାନୀ ଭାଇଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଯଦି ଏପରି ଦୁଃଖିତ ସୀତା ହରାଯାନ୍ତି, ତେବେ ସତ୍ୟିକି କାଳ ଅତି କଠିନ । ସୀତା ରାମଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଜାଣି, ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଯେପରି ବର୍ଷାର ଆରମ୍ଭରେ ଶାନ୍ତ ରହେ, ସେପରି ଅଚଳ ଅଛନ୍ତି । ରାଘବଙ୍କୁ ଯେପରି ସ୍ୱଭାବ, ବୟସ, ଆଚରଣ, କୁଳ ଓ ଚିହ୍ନରେ ସମ, ସେପରି ସୀତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ । ଏହି କଳା ଚକ୍ଷୁ ମହିଳା ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥି ଭାବେ ଅନୁକୂଳ । ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ନୂତନ ସୁନା ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି ସୁନ୍ଦର ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଓ କହିଲେ—ଏହି ଚକ୍ଷୁବିଶାଳ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲି, ଯିଏ ରାବଣ ସମ କ୍ଷମତାଶାଳୀ, ହତ ହୋଇଥିଲେ; କବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ବିନଶିଥିଲେ । ବନରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସ ବିରାଧକୁ ମଧ୍ୟ ରାମ ମାରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଶମ୍ଭରକୁ ମାରିଥିଲେ । ଜନସ୍ଥାନରେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିବା ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ରାମଙ୍କ ଅଗ୍ନି ସମ ବାଣରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ । ଖର, ତ୍ରିଶିରା, ଦୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିଲେ । ବାଲି ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ବାନର ରାଜ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁଗ୍ରୀବ ପାଇଥିଲେ, ଏହି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ । ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ଏବଂ ଏହି ଚକ୍ଷୁବିଶାଳ ମହିଳା ପାଇଁ ଏହି ନଗରକୁ ଅନ୍ବେଷଣ କରିଛି । ଯଦି ରାମ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଲ୍ଟାଇଦେଇଥାନ୍ତି, ବା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ, ତେବେ ଏହା ଉଚିତ ହେବ; ଏହି ମୋର ଭାବନା । ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ସୀତା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ—ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସୀତାଙ୍କ ଏକ ଅଂଶ ସମାନ ନୁହେଁ । ଏହି ସୀତା ସତ୍ୟ ଧର୍ମର ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ମିଥିଳାର ରାଜକୁମାରୀ, ସ୍ୱାମୀ ପତିବ୍ରତା ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା । ସେ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ବହୁ, ଶୂରବୀର, ଧୀର ଓ ଅଟୁଟ ଯୋଦ୍ଧା ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ । ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ନିଜକୁ ଜାଣିଥିବା ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଏବେ ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ । ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରେମରେ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, କଷ୍ଟକୁ ଗଣନା କରିନଥିଲେ । ଫଳ ଓ ମୂଳରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସ୍ୱାମୀ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଅଟଳ ପ୍ରେମରେ ଅନନ୍ୟ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ । ଏହି ସୁନା ଅଙ୍ଗ ମହିଳା, ସଦା ହସ୍ୟମୟ ଓ କୋମଳ ଭାଷାର, ଅନ୍ୟାୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ଦୁଃଖ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ । ରାଘବ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେପରି ତିର୍କ୍ଷାକ୍ତ ଏକ ବଟା ଜଳାଶୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରେ । ସେ ପୁନଃ ସୀତାଙ୍କୁ ପାଇଲେ, ରାଘବ ରାଜ୍ୟ ଫେରା ପରେ ରାଜା ପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ । ସୀତା ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ନିଜ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଠାରୁ ବିଯୁକ୍ତ, ତାଙ୍କର ଦେହ କେବଳ ସ୍ୱାମୀ ସଂଯୋଗ ଆଶାରେ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି । ସେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଉପରେ ନ ଦୃଷ୍ଟି ପକାନ୍ତି, ଏହି ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ କେବଳ ରାମ ଉପରେ । ସ୍ୱାମୀ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ମଣି ଅପରାଜିତ; ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ବିୟୋଗିନୀ, ଯଦିଓ ଶୋଭା ଯୋଗ୍ୟ, ତଥାପି ଉଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । ରାମ ଏପରି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି—ସୀତା ବିୟୋଗରେ ତଥାପି ନିଜ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଦୁଃଖରେ ଲୟ ହେଉନାହିଁ ।