ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାର ଏକ ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନକୁ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ହରିଣ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ଆପ୍ଲୁତ ଥିଲା, ଶୁଭ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହେଉଥିଲା। ସେଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରେ ନୁହଁ, ହନୁମାନ୍ ଏକ ଚମତ୍କାର ମନ୍ଦିର ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଏକ ହଜାର ଖମ୍ବାର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା, ଏହା କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଧଳା ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଉଠିଥିଲା। ମନ୍ଦିରର ଶିଳାପଥ ଲାଲ ପ୍ରବାଳର ତିଆରି, ମଞ୍ଚ ସୁନାରେ ଗଢା ଏବଂ ଚମକୁଥିଲା, ଏହାର ଦୀପ୍ତି ଚକ୍ଷୁକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲା। ଏହି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଥିଲା, ମାନେ ଆକାଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି। ଏଠାରେ ହନୁମାନ୍ ଜଣେ ମହିଳାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଏବଂ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ। ତିନି ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖିତ, ପୁନଃ ପୁନଃ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ବାସ ଦେଉଥିଲେ; ତିନି ଶୁଧ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧ ଖଣ୍ଡ ପରି ମନୋହର ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶୋଭା ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଦୀପ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା, ଧୂଆଁର ଆବରଣରେ ଆଡ଼ା ଆଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏକ ମଲିନ ହଳଦୀ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଅଳଙ୍କାର ବିହୀନ, ମନ୍ଦ ଦୂଷିତ, ମନେ ଫୁଲ ହୀନ ପଦ୍ମ ପରି। ତିନି ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଇଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଶିର୍ଣ୍ଣ, ତପସ୍ଯାରେ ଲଗ୍ନ; ମାନେ ରୋହିଣୀ ଗ୍ରହର କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୁଃଖରେ ତଳିଯାଇଛି। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁପୁର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖିତ, ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ; ଶୋକ ଏବଂ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ଏକା, ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ବିହୀନ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ମାନେ ଏକ ମୃଗୀ ନିଜ ଝୁଣ୍ଡୁ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ କୁକୁରମାନେ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର କମର ଏକ କଳା ଚୁଟିରେ ଚିହ୍ନିତ, ମାନେ ଉଷ୍ଣ ଋତୁରେ ବନ୍ୟ ଜନପଦର ଭୂମି, ଯାହା ମେଘ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ପରେ ନଦୀର ଅନ୍ଧାରେ ଚିହ୍ନିତ। ତିନି ଯାହା ଶୁଭାର୍ଯ୍ୟ, ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଇଥିଲେ, ଦୁଃଖ ସହିବାରେ ଅପରିଚିତ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚକ୍ଷୁ ତିବ୍ର, ଅଧିକ କ୍ଷୀଣ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର। ହନୁମାନ୍ ବିଚାର କଲେ, "ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା," କାରଣ ସେ ସମୟରେ ରୂପ ବଦଳାଇବା ଶକ୍ତି ଥିବା ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଥିଲା। ଯେପରି ତିନି ସେ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ, ଏହି ମହିଳା ଏହି ସମୟରେ ଏହି ଭଳି; ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଚମତ୍କାର ଭୌ, ମନୋହର ଉତ୍ତଳ ଉର। ତିନି ନିଜ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅନ୍ଧାର ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଦେବୀ ପରି; କଳା ଗଳା, ବିମ୍ବ ଫଳ ପରି ଲାଲ ଓଠ, କମନ୍ଦଳି କମର, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ। ସୀତା, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଆଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ରତି ଯେପରି କାମକୁ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ତିନି ଭୂମିରେ ବସିଥିଲେ, ନୂତନ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ସୁସ୍ଥିର, ମାନେ ଏକ ତପସ୍ବିନୀ ପରି ସଂଯମରେ, ଦୀର୍ଘନିଶ୍ବାସ ଦେଇ ଭୟଭିତ, ନାଗରାଜର ପତ୍ନୀ ପରି। ଦୁଃଖର ମହାଜାଳରେ ଆବୃତ, ତିନି ଚମକୁନଥିଲେ, ମାନେ ଧୂଆଁର ଆବରଣରେ ଆଗ୍ନି ପରି। ତିନି ସ୍ମୃତିରେ ଭ୍ରମିତ, ଶ୍ରୀରେ ତଳିତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନଷ୍ଟ, ଆଶାରେ ବିଘ୍ନିତ। ସଫଳତା ବିଘ୍ନରେ ଆବୃତ, ବୁଦ୍ଧି ଦୂଷିତ, କୀର୍ତ୍ତି ଅପବାଦରେ ତଳିତ। ରାମଙ୍କର ବିଚ୍ଛେଦରେ ପୀଡିତ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ଦୁର୍ବଳ, ମୃଗୀର ଆଖି ପରି, ତିନି ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ କଳା ଏବଂ ବକ୍ର ଚକ୍ଷୁପଟିରେ ଅଶ୍ରୁପୁର୍ଣ୍ଣ; ତିନି ହସୁନଥିଲେ, ପୁନଃ ପୁନଃ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ବାସ ଦେଉଥିଲେ। ମାଟି ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ରତାରେ ଆବୃତ, ଦୁଃଖିତ, ଶୋଭାର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ବିହୀନ, ମାନେ ତାରାପତିର ଦୀପ୍ତି ଅନ୍ଧା ମେଘରେ ଆବୃତ। ସୀତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ହନୁମାନଙ୍କର ମନ ଚିନ୍ତିତ ହେଲା, ମାନେ ଅଭ୍ୟାସ ନ ଥିବାରୁ ବୁଦ୍ଧି ଅବସାନ ହୋଇଯାଇଛି। ଦୁଃଖରେ ହନୁମାନ୍ ସୀତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଅଳଙ୍କାର ବିହୀନ, ମାନେ ଶବ୍ଦ ଶୁଦ୍ଧି ବିହୀନ ହେଲେ ଅର୍ଥ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଯାଇଛି। ତିନି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଶାଳ ଆଖି, ନିର୍ମଳ ରାଜକୁମାରୀ, ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, "ଏହି ସୀତା," ଏହି କଥାର ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇ। ଯେଉଁ ଅଳଙ୍କାର ସମୟରେ ବୈଦେହୀଙ୍କର ଅଙ୍ଗରେ ଥିଲା, ରାମ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ; ହନୁମାନ୍ ଏହି ଅଳଙ୍କାର ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର କଣ ଅଳଙ୍କାର ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଭଲ ଲାଗିଥିଲା, ଦନ୍ତ ଭଲ ଗଢା, ହାତରେ ମଣି ଏବଂ ପ୍ରବାଳ ଅଳଙ୍କାର। ଏହି ଅଳଙ୍କାର ଦୀର୍ଘ ଉପଯୋଗରେ କଳା ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ଭଲ ଆକୃତିରେ ଅଛି; ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ ଏହି ସେଉଁଠି ଅଳଙ୍କାର ଯାହା ରାମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ଯେଉଁ ଅଳଙ୍କାର ଏଠାରେ ନାହିଁ, ତାହା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ଯାହା ନାହିଁ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଏହି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଉପର ଶୁଭ୍ର ହଳଦୀ ବସ୍ତ୍ର ସୁନା ଧାରାରେ ଆଲଙ୍କୃତ, ତାହା ଖସି ଯାଇଛି; ଏହି ମନୋହର ବସ୍ତ୍ର ମକୁଆମାନେ ଗଛରେ ଚିହ୍ନିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଅଳଙ୍କାର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ତିନି ତାହା ପିନ୍ଧି ନାହିଁ, ସେଗୁଡିକ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ଡେଙ୍କା ଏବଂ ବଡ଼। ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପିନ୍ଧିବାରୁ ଅଧିକ ମଲିନ, ତଥାପି ଏହାର ରଙ୍ଗ ହ୍ରାସ ପାଇନାହିଁ, ପୂର୍ବ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହି ସୁନା ଚର୍ମର ମହିଳା ହେଉଛନ୍ତି ରାମଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରାଣୀ; ହରାଇ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନି ତାଙ୍କର ହୃଦୟରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉନାହିଁ। ଏହି ସୀତା ପାଇଁ ରାମ ଚାରିପ୍ରକାର ଭାବରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି: କରୁଣାରେ, ଦୟାରେ, ଶୋକରେ, ଏବଂ ପ୍ରେମରେ। ସେ ତାଙ୍କୁ "ହରାଇଥିବା ମହିଳା" କରୁଣାରେ, "ଶରଣାର୍ଥି" ଦୟାରେ, "ହରାଇଥିବା ପତ୍ନୀ" ଶୋକରେ, ଏବଂ "ପ୍ରିୟା" ପ୍ରେମରେ କୁହନ୍ତି। ଏହି ମହିଳାର ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ରୂପର ଶୋଭା ଯେପରି, ରାମଙ୍କର ରୂପ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ତିନି ଅନ୍ଧାର ଆଖିରେ ତାଙ୍କର। ଏହି ମହିଳାର ମନ ତାଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ମନ ତିନିଠାରେ; ଏହି ଉପରେ ଏହି ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବଂ ତିନି ଏକ ସମୟ ମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ।