ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁନାର ଗୋଟିଏ ପୋଖରୀ, ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳିନୀ ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ଆସନ ଓ ଶୟନା ଉପସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଅନେକ ତଳା ଘର ରହିଛି। ଏଉଁ ଉଦ୍ୟାନ ଚାରିଏ ଦିଗରେ ଦେବଦୀପ୍ତି ଦେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ଷା ଓ ଶୀତ ମୌସମର ଗଛମାନେ ସବୁ ସମୟରେ ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଦିଅନ୍ତି। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଏଉଁ ଉଦ୍ୟାନ ମାନେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଭଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଗଛର ଶାଖାମାନେ ପକ୍ଷୀମାନେ ସଦା ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର କାଉଥିବାରୁ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ସେଉଁଠାରେ ନିର୍ମଳ ଫୁଲ ମାଳା ରେ ଶୋଭିତ ଅଶୋକ ଗଛ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ଫୁଲର ଭାର ତଳକୁ ଝୁଲିଥିଲା, କର୍ଣିକାର ଓ କିଂଶୁକ ଗଛ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଥିଲା। ପୁମ୍ନାଗ, ସପ୍ତପର୍ଣ, ଚମ୍ପକ ଓ ଉଦ୍ଦାଳକ ଗଛ ଦେଇ ଏଉଁ ଉଦ୍ୟାନ ପ୍ରଭାମୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଅନେକ ଗଛ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦୃଢ଼, କିଛି ଗଛ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, କିଛି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଭଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ। ଏଉଁଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଅଶୋକ ଗଛ କାଜଳ ଭଳି କଳା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନନ୍ଦନ ଓ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନର ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ଏଉଁ ଉଦ୍ୟାନ ଦେବୀୟ, ଅତିରିକ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ଫୁଲ ର ଆଲୋକର ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଅନେକ ଫୁଲ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ପଞ୍ଚମ ସାଗର ଭଳି, ଏଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲ ଗଛ ଓ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ରହିଥିଲା। ଏଉଁ ଉଦ୍ୟାନ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ ମନୋହର, ଶୁଭ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗନ୍ଧ ଦେଉଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଏଉଁଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରକ୍ଷା ସ୍ଥଳୀ, ହଜାର ତମ୍ଭରେ ଉପସ୍ଥିତ, କୈଳାସ ପର୍ବତ ଭଳି ଧଳା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଶିଢ଼ି, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ତଳ, ଚକ୍ଷୁ ଚମକୁଥିବା ଏଉଁ ସ୍ଥଳୀ ଦେଖିଲେ। ଏଉଁଠାରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ, ନିର୍ମଳ ଦେବୀୟ ଅଟାଳିକା, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଉଁଠାରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଏକ ନାରୀ ମଲିନ ଶାରୀ ପିନ୍ଧି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା; ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖିତ, ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା; ଜ୍ୟୋଷ୍ଟ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ନିର୍ମଳ। ତାଙ୍କର ଶୋଭା କ୍ଷୀଣ, ଚେହେରା ଧୂଆଁ ଭଳି ଢାକି ରହିଛି, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଧୂଆଁରେ ଡାହାଯାଇଥିବା ଭଳି। ଏକ ମଲିନ ହଳଦି ଶୁକ୍ଳ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଅଳଙ୍କାର ବିନା, ମନ୍ଦିର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ, ଫୁଲ ହୀନ ମାନ୍ଦାର ଗଛ ଭଳି। ସେ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଦାହିଯାଇଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ, ରୋହିଣୀ ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଭଳି। ଚେହେରା ଅଶ୍ରୁଭରା, ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ, ଶୋକ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ସଦା ଦୁଃଖରେ ଭାସ୍କର। ନିଜ ଜନମାନେ ବିନା, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ହରିଣୀ ଏକା ହାଉଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଭଳି। ତାଙ୍କର କମର ଏକ କଳା ବ୍ରେଡ୍ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଶୁଷ୍କ ରାଜ୍ୟ ଭୂମିରେ ନଦୀ ଚିହ୍ନ ଭଳି। ସେ ଯେଉଁଠି ସୁଖ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଦାହିଯାଇଥିଲେ, ଅସୁଖରେ ଅପରିଚିତ; ବଡ଼ ଆଖି, ଅଧିକ କ୍ଷୀଣ ଓ ଅସ୍ଫୁଟିତ ଅବସ୍ଥାରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଚାର କଲେ: "ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଶୀତା," କାରଣ ଏଉଁ ଚିହ୍ନ ରହିଛି; ତାଙ୍କୁ ଏଉଁ ରାକ୍ଷସୀ ଚୁରି କରି ନେଇଯାଇଥିଲା। ଯେଉଁଭଳି ତାଙ୍କୁ ତେବେ ଦେଖିଥିଲେ, ଏଉଁ ନାରୀ ଏଉଁ ଭଳି; ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚେହେରା, ଶୋଭିତ ଭୂରୁ, ମନୋହର ଉତ୍ତଳ ଉର। ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧାର ହିନ କରିଥିଲେ, ଦେବୀ ଭଳି; କଳା କଣ୍ଠ, ବିମ୍ବା ଫଳ ଭଳି ଲାଲ ଓଠ, ସୁକୁମାର କମର, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଥିଲେ। ଶୀତା, ପଦ୍ମ ମାଳା ଭଳି ଆଖି, ଜଗତର ପ୍ରିୟ, ରତି କାମ ଭଳି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ। ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବସି, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଭଳି ସୁକୁମାର, ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଓ ଭୟଭିତ, ନାଗ ରାଜାର ଭାର୍ୟା ଭଳି। ଦୁଃଖର ଜାଲରେ ଢାକି ରହିଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ଧୂଆଁ ଭଳି ଅସ୍ପଷ୍ଟ। ସେ ମନ ଭଳି ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଶ୍ରୀ ଭଳି ପତିତ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭଳି ନଷ୍ଟ, ଆଶା ଭଳି ରୋଧିତ। ସଫଳତା ଭଳି ବିଘ୍ନିତ, ବୁଦ୍ଧି ଭଳି ଦୂଷିତ, କୀର୍ତ୍ତି ଭଳି ଅପବାଦରେ ପତିତ। ରାମଙ୍କର ବିୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, କ୍ଷୀଣ, ହରିଣ ଭଳି ଆଖି, ସେ ଚାରିଏ ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ। ଚେହେରା କଳା ଓ ବକ୍ର ଚକ୍ଷୁ ପିଲା, ଅଶ୍ରୁ ଭରା, ସେ ହସି ନଥିଲେ, ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ। ମାଟି ଓ ମଳ ରେ ଢାକି, ଦୁଃଖିତ, ଶୋଭାର ଯୋଗ୍ୟ କିନ୍ତୁ ଅଳଙ୍କାର ବିନା, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଧୂଆଁ ଭଳି ଢାକି ଦିଆଯାଇଛି। ହନୁମାନ୍ ଏପରି ଦେଖି ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଜଣେ ଅଭ୍ୟାସ ହୀନ ବୁଦ୍ଧି ଭଳି। ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ହନୁମାନ୍ ଶୀତାକୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଅଳଙ୍କାର ବିନା, ଭାଷା ଭଳି ଶୋଭା ହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାନ ଆଖି ଓ ନିର୍ମଳ ରାଜକୁମାରୀ, ଏହି ଶୀତା ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ପ୍ରମାଣ ସହିତ। ଯେଉଁଅଳଙ୍କାର ରାମ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର କଣ ରେ ଶୋଭିତ ଅଲଙ୍କାର, ମନୋହର କ୍ଷୁଦ୍ର ଦନ୍ତ, ହାତରେ ରତ୍ନ ଓ ପ୍ରବାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଅଲଙ୍କାର। ଏଉଁ ଅଲଙ୍କାର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିଥିବାରୁ କଳା ହୋଇଯାଇଛି, ଠିକ୍ ଭଳି ଗଠିତ; ଏହି ଗୁଡ଼ିକ ରାମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ଅଲଙ୍କାର ଭଳି। ଯେଉଁଅଲଙ୍କାର ନାହିଁ, ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଯେଉଁଅଲଙ୍କାର ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଅଲଙ୍କାର।