ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଠା ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରି ଥିଲେ, ଗୃହ ଓ ମହଲ ରେ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇଥିଲେ, ଓ କୋଇଲିମାନଙ୍କର କୁହୁକୁହା ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଥିଲା। ଏହି ସ୍ଥାନ ରୂପା ଓ କମଳ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା, ସେଠା ଅନେକ ଆସନ ଓ ଶୟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା, ଏବଂ ବହୁ ତଳ ଅଟାଳିକା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ସୁନ୍ଦର ଗଛମାନେ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦେଇଥିଲେ, ଅଶୋକ ଗଛମାନେ ଫୁଲର ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲେ, ଏହି ସ୍ଥାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପରି ଚମକି ଉଠିଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଏଠି ଗଛମାନେ ପତ୍ରହୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ସେମାନେ ପତ୍ର ଖସାଇ ଦେଉଥିଲେ। ଶତାଧିକ ପକ୍ଷୀ ଏଠି ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ଫୁଲ ମାଲା ରେ ଭୂଷିତ ହୋଇଥିଲେ, ଅଶୋକ ଗଛମାନେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲେ। ଫୁଲର ଭାର ଏପରି ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁପାଉଥିଲେ; କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ କିଂଶୁକ ଗଛମାନେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲେ। ପୁମ୍ନାଗ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ଚମ୍ପକ ଓ ଉଦ୍ଦାଳକ ଗଛମାନେ ଚାରିପାଖ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲେ। ଅନେକ ଗଛ ମଜବୁତ ମୂଳ ଏବଂ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ; କିଛି ଗଛ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲେ, କିଛି ଆଗ ଶିଖା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ। ଏଠି ଅଶୋକ ଗଛ ହଜାର ହଜାର, କାଜଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଦେବମାନେ ନନ୍ଦନ ଓ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ଯେପରି ଅଦ୍ଭୁତ ତାହା ଏଠି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠି ଦେଖିବାକୁ ଦିବ୍ୟ ଓ ଅକଳ୍ପନୀୟ ଶୋଭା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶ ପରି ଫୁଲର ଆଲୋକରେ ଭରିଥିଲା। ଅନେକ ଫୁଲ ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ, ପଞ୍ଚମ ସାଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏଠି ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲ ଓ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଭରିଥିଲା। ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଅନେକ ଶୁଭ ଓ ଆକର୍ଷକ ଗନ୍ଧ ଚାରିପାଖ ରହିଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଦୂରରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶ୍ୱେତ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ତଳ ଥିଲା, କୈଳାସ ପରି ଧଳା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। କୋରାଲର ଶିଂଢା ଓ ଶୁଧ୍ଧ ସୁନାର ପାଟି ଥିଲା, ଏହା ଆଖିକୁ ଚମକ ଦେଉଥିଲା। ଏହି ଉଚ୍ଚ ଓ ନିର୍ମଳ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁପାଉଥିଲା। ଏଠି ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଏକା ମହିଳା ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦେଖରେ ରହିଛନ୍ତି। ସେ ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖିତ, ଆବାର ଆବାର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୁଧ୍ଧ ଶିଖା ପରି ସେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ରୂପ ମ୍ଲାନ, ତାର ଚମକ ନିର୍ମଳ ନୁହେଁ, ଧୂଆଁ ଲାଗିଥିବା ଆଗ ଶିଖା ପରି; ଏକ ମଲିନ ହଳଦୀ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅଳଙ୍କାର ବିନା, ଫୁଲ ହିନ କମଳ ପରି। ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା, ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍, ରୋହିଣୀ ମଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପୀଡିତ ପରି। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁ ଭରିଥିଲା, ଦୁଃଖିତ, ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ, ଶୋକ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ୍, ଏକା ଓ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ପ୍ରିୟଜନ ହିନ ଓ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦେଖରେ ରହିଥିବା, ହରିଣୀ ପରି ହିନ୍ଦା ହୋଇଥିଲେ, କୁକୁର ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା। ତାଙ୍କର କଟି ଏକ କଳା ଚୁଟିରେ ଚିହ୍ନିତ, ମଣ୍ଡଳ ରାଜ୍ୟର ଶୁଷ୍କ ପୃଥିବୀ ପରି, ମେଘ ନିକଟ ହେବା ପରେ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ। ସେ ଶୁଭ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ଜଳି ଯାଇଥିଲେ, ଅସୁବିଧାରେ ଅନଭିଜ୍ଞ; ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ବଡ଼, ଅଧିକ କ୍ଷୀଣ ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ହନୁମାନ୍ ବିଚାର କଲେ, "ଏହି ସୀତା ହେବେ," କାରଣ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ସଂଗତ; ଯେଉଁ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସ ସେଉଁଠି ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଯେପରି ସୀତାକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସେହିପରି ଏହି ମହିଳା: ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ, ଉତ୍ତମ ଉଦର। ସେ ତାଙ୍କର ଚମକରେ ଚାରିପାଖ ଅନ୍ଧାର ଦୂର କରୁଥିଲେ, ଦେବୀ ପରି; କଳା ଗଳା, ବିମ୍ବା ଫଳ ପରି ଲାଲ ଓଠ, ସୁନ୍ଦର ଶରୀର, ଦୃଢ଼ ଉପସ୍ଥିତ। ସୀତା, କମଳ ପତ୍ର ପରି ଆଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଆନ୍ତରିକ, ରତି ପରି କାମକୁ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ପୃଥିବୀରେ ବସି, ଯୁବା ଚନ୍ଦ୍ର ଶିଖା ପରି କ୍ଷୀଣ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍, ଭୟ ଓ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ନାଗରାଜ ରାଣୀ ପରି। ଦୁଃଖ ରେ ତାଙ୍କର ଚମକ ମ୍ଲାନ, ଧୂଆଁ ମାସ ଆଗ ପରି ଉପରେ ଢାକି ଦେଇଥିଲା। ସେ ମନ ଭ୍ରାନ୍ତି ପରି, ଶ୍ରୀ ତଳି ପରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାଷ୍ଟ ପରି, ଆଶା ବିଫଳ ପରି। ସଫଳତା ବାଧା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ବୁଦ୍ଧି ଅପବିତ୍ର, କୀର୍ତି ଅପବାଦ ଦ୍ୱାରା ତଳିଯାଇଥିଲା। ରାମଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉପତ୍ୟା, କ୍ଷୀଣ, ହରିଣୀ ପରି ଆଖି, ସେ ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅନ୍ଧାର ଓ ତିର୍ଯ୍ୟକ ଚୁଆଁ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ରୁ ଭରିଥିଲା, ସେ ଆନନ୍ଦ ନୁହେଁ, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ। ମାଟି ଓ ମଲିନତା ପିନ୍ଧି, ଦୁଃଖିତ, ଭୂଷଣ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଭୂଷିତ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କର ଚମକ ଧୁଆଁ ମାସ ତାରାପତିର ଆଲୋକ ପରି ଢାକି ଦେଇଥିଲା। ଏପରି ଦେଖି ସୀତାକୁ ହନୁମାନଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଅଭ୍ୟାସ ହୀନ ଜ୍ଞାନ ପରି। ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ହନୁମାନ୍ ସୀତାକୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଭୂଷଣ ବିନା, ଯେପରି ଶବ୍ଦ ଶୋଭା ବିନା ଅର୍ଥ ବଦଳି ଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାଜକୁମାରୀ, ହନୁମାନ୍ ବିଚାର କଲେ, "ଏହି ସୀତା," ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ କଲେ। ଯେଉଁ ଅଳଙ୍କାର ସୀତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଥିଲା, ରାମ ତାନ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ; ସେଉଁଠି ହନୁମାନ୍ ସେହି ମାଳା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର କଣ ମଣି ଭଲ ଭାବରେ ଲାଗିଥିଲା, ଦନ୍ତ ଭଲ ଆକୃତିରେ ଥିଲା; ହାତରେ ମଣି ଓ ପ୍ରବାଳ ମଣି ଭୂଷଣ ଥିଲା। ଏଠି ଅଳଙ୍କାର ସମୟ ଦ୍ୱାରା କଳା ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଭଲ ଆକୃତିରେ ଥିଲା; ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ, ଏହି ଗୁଡିକ ରାମ ଦେଖିଥିବା ସଠିକ ଅଳଙ୍କାର।