ହନୁମାନ୍ ତାହାଁକୁ ଚାରିପାଖରେ ଦେଖିଲେ, ସେଇ ସ୍ଥାନଟି ଗଛ-ଲତାରେ ଶୋଭିତ, ଦେବସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ସ୍ୱାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ଚମକୁଥିଲା। ସେଠାରେ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମୃଗପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ମହଳ ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦ ରହିଛି, ଓ କୁହୁକୁହୁ କୁହୁ କୁହୁ କୁହୁ ହେଉଥିବା କୋଇଲୀ ରବି ଉପଚିଯାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଓ ଶତଦଳ ପୁଷ୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳାଶୟ, ବହୁ ସିଂହାସନ ଓ ଶୟନାସନ ରହିଛି, ଏବଂ ଅନେକ ତଳା ଥିବା ଉଚ୍ଚ ଗୃହ ସଜିଥିଲା। ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ମନୋହର ଫଳଧାରୀ ଗଛ, ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛର ଅପୂର୍ବ ରୂପ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, କିଛି ଗଛର ଶାଖାପତ୍ର ଚିରିଯାଇଛି, ମାନେ ପକ୍ଷୀମାନେ ସବୁବେଳେ ତାହାକୁ ଖାଲି କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ବାହାରୁଛନ୍ତି। ମନୋହର ମାଳା ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଅଶୋକ ଗଛ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିଲା। ଫୁଲର ଭାର ଏମିତି ହେଉଥିଲା ଯେ, ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁଯାଉଛି, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ଫୁଲରେ ଏତେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ପୁମ୍ନାଗ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ଚମ୍ପକ, ଉଦ୍ଦାଳକ ଗଛର ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଅନେକ ଗଛ ମୂଳରେ ଭଲଭାବେ ବଢ଼ିଛି, କିଛି ସୁନା ପରି, କିଛି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଅଶୋକ ଗଛ ହଜାରେ ହଜାର, କାଜଳ ପରି କଳା, ଦେବତାଙ୍କ ନନ୍ଦନ ଓ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଅପୂର୍ବ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଉଁଠି ଦିବ୍ୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଆନନ୍ଦମୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଭରିଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶ ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଫୁଲର ଆଲୋକ ଝୁଲିଛି। ଶତଶଃ ଫୁଲର ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ପଞ୍ଚମ ସାଗର ପରି ଅପାର, ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛ, ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧ ରହିଥିଲା। ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ ମଧୁର ଉଦ୍ୟାନ ଗୁଞ୍ଜରିତ, ଅନେକ ସୁଗନ୍ଧ ଏଠାରେ ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ହନୁମାନ୍ ଦୂରରେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଶ୍ୱେତ କୈଳାସ ପରି ଚମକୁଥିବା ହଜାର ଖମ୍ଭରେ ନିର୍ମିତ ଉଚ୍ଚ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶିଖର। କୋରାଲର ଶିଢ଼ି, ଶୁଧ୍ଧ ସୁନାର ମଞ୍ଚ, ଆଖିକୁ ଝଲମଲ କରୁଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ନିର୍ମଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ମନ୍ଦିର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ସେଠାରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଏକ ମହିଳା ମେଳା ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ଉପବାସରେ ଦୁର୍ବଳ, ଦୁଃଖିତ, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରବଦନୀ, ଶୁଭ୍ରତାରେ ଅପରିମିତ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ରୂପ ମ୍ଲାନ, ତେଜ ଅନ୍ଧାର, ଧୂମ୍ର ପଟରେ ଆବୃତ ଅଗ୍ନିପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏକ ମାତ୍ର ମେଳା ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଅଳଙ୍କାର ନାହିଁ, ମେଳା ଓ ଅଲଙ୍କୃତ ନାହିଁ, ପଦ୍ମ ଗଛର ମାଳିକା ନାହିଁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦାହିଛି, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ରୋହିଣୀ ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିବା ପରି। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ, ଉପବାସରେ ଦୁର୍ବଳ, ଶୋକ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ସଦା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା। ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ମାନେ ଏକ ମୃଗୀ ତାଙ୍କର ଝୁଣ୍ଡ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ କୁକୁରମାନେ ଘେରି ଦେଇଥିବା ପରି। ତାଙ୍କର ନିତମ୍ବ ଉପରେ ଏକ ତମାଳ କେଶପାଶ ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ଶୁଷ୍କ ଋତୁରେ ମୃଗରାଜ୍ୟର ଧରା ଉପରେ ନଦୀର ଚିହ୍ନ ପରି। ସେଉଁଠି ସୁଖ ଲାଗି ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ଦାହିଯାଇଥିଲେ, ଅସୁଖରେ ଅନଭିଜ୍ଞ, ଚଉଡ଼ିଆଁ ଆଖିରେ ଦୁଃଖରେ ଅଧିକ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ଫୁଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା, କାରଣ ଯେଉଁ ସମୟରେ ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମିଳୁଛି। ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ସେପରି ଏଠି ମହିଳା—ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ଅପୂର୍ବ ଭୃକୁଟି, ମନୋହର ଉନ୍ନତ ଅଂକ। ସେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅନ୍ଧାର ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଦେବୀ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, କଳା କଣ୍ଠ, ବିମ୍ବ ଫଳ ପରି ଲାଲ ଓଠ, ସୁନ୍ଦର କମର, ଦୃଢ଼ ଆକୃତି। ସୀତାଙ୍କର ଆଖି ପଦ୍ମଦଳ ପରି, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ରତି କାମଦେବଙ୍କ ପରି ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ମାଟିରେ ବସିଥିବା, ନବ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି କ୍ଷୀଣ ଦେହ, ତପସ୍ୱିନୀ ପରି ନିୟମରେ ଲିନ, ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା ଓ ଭୟଭିତ, ନାଗରାଜଙ୍କ ରାଣୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଦୁଃଖର ମହାଜାଳରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ତେଜ ମ୍ଲାନ, ଧୂମ୍ର ପଟରେ ଢାକା ଅଗ୍ନିପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଅସ୍ମରଣରେ ବିମୁଢ଼, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅପସ୍ଥିତ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭଙ୍ଗ, ଆଶା ଭଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସଫଳତା ବିଘ୍ନଗ୍ରସ୍ତ, ବୁଦ୍ଧି ଦୂଷିତ, ଖ୍ୟାତି ଅପବାଦରେ ପତିତ ହୋଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ରାମଙ୍କର ବିରହରେ ଦୁଃଖିତ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ଦୁର୍ବଳ, ମୃଗଶାବକ ଆଖି ପରି ଚଉଡ଼ିଆଁ ଆଖିରେ ଏଠି-ସେଠି ଦେଖୁଥିଲେ। କଳା ଓ ତିରିବା ଚକ୍ଷୁପଟ ଥିବା ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ, ମନ ଖୁସି ନଥିଲା, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ। ମାଟି ଓ ମଳିନତାରେ ଢାକା, ଅନଲଙ୍କୃତ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଳଙ୍କାର ଲାଗି ଯୋଗ୍ୟ କିନ୍ତୁ ଅଲଙ୍କୃତ ନଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ତେଜକୁ ମେଘ ଢାକି ଦେଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହନୁମାନଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା, ମାନେ ଅଭ୍ୟାସ ନ ଥିବାରୁ ଜ୍ଞାନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିବା ପରି। ଦୁଃଖରେ ହନୁମାନ୍ ସୀତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଶବ୍ଦ ଶୂନ୍ୟ ଶୌଳୀ ହେଲେ ଅର୍ଥ ବଦଳିଯାଏ, ସେପରି। ଚଉଡ଼ିଆଁ ଆଖି, ନିର୍ମଳ ରାଜକୁମାରୀ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—ଏହି ସୀତା, ଏହାର ପ୍ରମାଣ ମିଳୁଛି।