ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, ଶାୟଦ ଏହି ମୃଗନୟନୀ, ଜ୍ଞାନବତୀ ଜାନକୀ ମାତା ରାମଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିପାରିବେ । ସେ, ଯିଏ ସର୍ବଦା ରାମଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ବିଡ଼ାପିତ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଏଠାକୁ ଆସିବେ । ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଜାନକୀ ସର୍ବଦା ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ଜନନୀ । ଶ୍ୟାମାଙ୍ଗୀ ଜାନକୀ ସାଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନାରେ ଲିନ୍ ଥିବାବେଳେ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳର ନଦୀପାରେ ଆସିବେ । ଏହି ଶୋଭାମୟ ଅଶୋକବନ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଜନକୀ ସମ୍ମାନିତ । ଯଦି ସେ ଦେବୀ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା ଏଖଣିଅଛନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଶୀତଳ ଜଳର ନଦୀପାରେ ଆସିବେ । ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ମହାବଳୀ ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଆସିବା ଅପେକ୍ଷା କରି, ସବୁ ଦିଗ୍ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ଘନ ଫୁଲର ଛାୟାରେ ଲୁଚି ରହିଲେ । ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ବିଶିଷ୍ଟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଶୁଭ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଦଶ ସର୍ଗ । ହନୁମାନ୍ ସେଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଟବରଣ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିଲେ । ସେଠାରେ ସବୁଦିଗୁଡ଼ିକୁ ଲତା ଓ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଓ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଥିଲା । ସେଠା ନନ୍ଦନ କାନ୍ତିର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମୃଗପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ରଂଗ ମହଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ଭବନରେ ଭିଡ଼, କୋକିଳ ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିତ । ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଓ ଉତ୍ପଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳାଶୟ, ଅନେକ ଆସନ ଓ ଶୟନ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ବহୁମାଳିକା ଭବନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ସବୁ ଋତୁରେ ଫଳଫୁଲ ଦେଉଥିବା ବୃକ୍ଷ, ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଝାଡ଼ର ଅସୀମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ପ୍ରଭା ହେଉଥିଲା । ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, କିଛି ସ୍ଥାନ ଅଗ୍ନିର ଭାବରେ ଜଳିଉଥିବା ପରି, ଶାଖା ଶୁନ୍ୟ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଲଗାତାର ପତ୍ର ଖସାଉଛନ୍ତି । ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀ ଉଡ଼ିଉଠୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମାଳିକା ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଅଶୋକ ଝାଡ଼ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ଫୁଲରେ ଭରିଆ । ଭାରି ଭାରି ଫୁଲ ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁଉଥିଲା, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ କିମ୍ଶୁକ ଫୁଲିଉଠିଥିଲା । ସେ ଦିଗ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା, ପୁମ୍ନାଗ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ଚମ୍ପକ, ଉଦ୍ଦାଳକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ । ଅନେକ ଗଢ଼ିବଢ଼ିଥିବା ମୂଳ ସହିତ ବୃକ୍ଷମାନେ ଫୁଲିଉଠିଥିଲେ, କିଛି ସୁନା ଭଳି ଜଗମଗାଉଥିଲେ, କିଛି ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକ ଭଳି । ହଜାର ହଜାର ଅଶୋକ ଝାଡ଼ କଜଳ ସମାନ ଶ୍ୟାମ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନନ୍ଦନ ବା ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି । ଏହା ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ, ଅକଳ୍ପନୀୟ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟି ଶୋଭାରେ ଭରିଥିଲା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶ ଭଳି ଫୁଲ ଆଲୋକରେ ଭରିଥିଲା । ଶତଶଃ ଫୁଲ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ପଞ୍ଚମ ସାଗର ଭଳି, ସବୁ ଋତୁର ଫୁଲ ଦେଉଥିବା ବୃକ୍ଷ, ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା । ମୃଗପକ୍ଷୀ ଦଳର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱର ରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନ, ଅନେକ ଶୁଭ ଓ ଆକର୍ଷକ ଗନ୍ଧ ମିଶିଥିଲା । ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଅତି ଦୂରେ ନୁହେଁ, ଏକ ଶୁଭ୍ର ରତ୍ନମୟ ମହାମନ୍ଦିର, ହଜାର ଖମ୍ଭରେ ଉଭା ଥିବା, କୈଳାସ ପର୍ବତ ସମାନ ଶୁଭ୍ର ଓ ଉଚ୍ଚ । କୋରାଲ ମଣିର ସିଢ଼ି, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ମଞ୍ଚ, ଚକ୍ଷୁ ଦୀପ୍ତିକର, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶୋଭାରେ ଦେଖିଲେ । ଏହା ନିର୍ମଳ, ଉଚ୍ଚ, ଆକାଶକୁ ଛୁଁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା । ସେଠି ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଏକ ନାରୀ ମେଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି । ସେ ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖିତ, ପୁନଃପୁନଃ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରୁଛନ୍ତି; ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ସମାନ ନିର୍ମଳ । ତାଙ୍କର ଶୋଭା କ୍ଷୀଣ, ତେଜ ନିମ୍ନ, ଧୂମର ଆବରଣ ଭଳି ଲୁଚିଯାଇଛି, ଧୂଆଁ ଭିତରେ ଆଗିର ଶିଖା ଭଳି । ଏକ ମେଳା, ପତଳ, କାଞ୍ଚନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଅଳଙ୍କାର ବିହୀନ, ମୂଳ ମାଟିରେ ନିପତିତ ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ଶୋକରେ ଅତିକ୍ଳାନ୍ତ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ମାର୍ସ ଗ୍ରହରେ ଦୁଃଖିତ ରୋହିଣୀ ଭଳି । ନୟନ ନୀରରେ ଭରି, ଦୁଃଖିତ, ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ, ଶୋକ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ସର୍ବଦା ବିଷାଦରେ ଡୁବିଥିବା । ନିଜ ପ୍ରିୟଜନ ହରାଇ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି, ଝୁଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି ଶୁନ୍ୟ ହରିଣୀ ଭଳି କୁକୁର ଦଳରେ ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର କଟି ଏକ କଳା ବିନୀରେ ଚିହ୍ନିତ, ବନ୍ୟ ଦେଶର ଶୁଷ୍କ ଭୂମି ଉପରେ ବର୍ଷା ପରେ ଜଳଧାରା ଭଳି । ଯିଏ ଶୁଖର ଯୋଗ୍ୟ, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ଅପରିଚିତ ବିପଦରେ ଅପଟୁ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା । କାରଣ, ଯେଉଁ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ଆଗରୁ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ସେଇ ଚିହ୍ନ ଏଠି ମିଳୁଛି; ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା, ଶୋଭାମୟ କପୋଳ, ମନୋହର ଭୂଜା ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ ସ୍ତନ । ସେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସବୁ ଦିଗକୁ ଅନ୍ଧକାର ମୁକ୍ତ କରୁଥିଲେ, ଦେବୀ ସମାନ; କଳା କଣ୍ଠ, ବିମ୍ବା ଫଳ ସମାନ ରକ୍ତ ଓଠ, ସ୍ନିଗ୍ଧ କଟି, ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥାନ । ପଦ୍ମପତ୍ରନୟନୀ ସୀତା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଯେପରି ରତି ହେଉଛନ୍ତି କାମଦେବ ପାଇଁ, ସେପରି ଶୋଭାମୟ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ । ଭୂମିରେ ବସିଥିବା, କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ସମାନ କାୟା, ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ ଭଳି, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରୁଛନ୍ତି, ଭୟଭିତ ନାଗପତ୍ନୀ ଭଳି । ଶୋକର ମହାଜାଳରେ ଢାକାଯାଇ, ଅଗ୍ନି ଉପରେ ଧୂଆଁ ଭଳି ତେଜ ଅସ୍ପଷ୍ଟ । ସେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ସ୍ମୃତି ଭଳି ଭ୍ରମିତ, ଶ୍ରୀ ଭଳି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭଳି ନଶ୍ଟ, ଆଶା ଭଳି ଭଙ୍ଗ ।