ଓ ରାମ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଅନୁବାଂଶୀ, ଯେତେବେଳେ ସେ ବଡ଼ ହାତୀ, ଅତିକ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ଚତୁର୍ଦିକର ସଂଧିସ୍ଥଳରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ହଳାଇଥାଏ, ଏହି ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଉଠେ। ସେଇ ବଡ଼ ହାତୀ, ଦିଗ୍ଗଜ କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସାଗରର ଷଷ୍ଠି ହଜାର ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଭୂମି ଭେଦି ତଳଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଏପରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ଭୂମି ଭେଦି, ସେମାନେ ପୁନି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭୂମି ଭେଦିଲେ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ମହାପଦ୍ମ ନାମକ ଏକ ଅତିବିଶାଳ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ଚମତ୍କାରରେ ଭରିଗଲେ। ସେଇ ବଡ଼ ଆତ୍ମାକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ସାଗର, ଷଷ୍ଠି ହଜାର ପୁଅମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଭୂମି ଭେଦିଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସୌମନସ ନାମକ ବଡ଼ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣିଲେ ଏବଂ ପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିଗରେ ମାଟି ଖନନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଧଳାପାଣି ଭଦ୍ର ନାମକ ବଡ଼ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଶୁଭ ଆକାରରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ପରିକ୍ରମା କରି, ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠ ଭେଦିଲେ। ପରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସାଗରର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ମାଟି ଖନନ କଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଆତ୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉତ୍ସାହୀ ପୁଅମାନେ କପିଳ, ନିତ୍ୟ ବାସୁଦେବକୁ ଦେଖିଲେ। ଏବଂ ସେଇ ଦେବତା ନିକଟରେ, ସେମାନେ ଅଶ୍ୱକୁ ଘୁରୁଉଁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ନାଶକ ବୋଲି ଜାଣି, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, କୁଦାଳ, ହଳ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ପଥର ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଭରି, 'ଥମି, ଥମି! ତୁମେ ଆମର ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱକୁ ଚୋରି କରିଛ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। 'ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ! ଆମେ ସାଗରର ପୁଅମାନେ, ଏବେ ଆସିଛୁ!' ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କପିଳ ମହାକ୍ରୋଧରେ ଏକ ଗର୍ଜନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଅପାର, ବଡ଼ ଆତ୍ମା କ୍ରୋଧରେ, ସାଗରର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବିଭା ଖଣ୍ଡର ଏକାଳିଶ ଶର୍ଗକୁ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ସାଗର ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଦୂରେ ରହିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ରଘୁବଂଶର ଅନୁବାଂଶୀ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ନାତିଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ଶୂର, ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ ଓ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ତୁମେ ତୁମ ପିତାମାନଙ୍କର ପଥ ଖୋଜ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱ ନେଇଯାଯାଇଛି।' 'ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ବଳଶାଳୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜୀବ ରହନ୍ତି। ତାଙ୍କରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ତୁମର ତଳୱାର ଓ ଧନୁ ନେଉ।' 'ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ଯେଉଁମାନେ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମାରି, ସଫଳ ହୋଇ ମୋର ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଫେରିଆସ।' ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ସାଗରଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ନାତି ଶୀଘ୍ର ଧନୁ ଓ ତଳୱାର ନେଇ, ହାଲୁକା ପଦେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଖନନ କରିଥିବା ତଳଭୂମି ରାସ୍ତାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ। ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଭୂତ, ପକ୍ଷୀ ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଦିଗ୍ଗଜକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ପରିକ୍ରମା କରି, ତାଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନେ ଓ ଅଶ୍ୱ ଚୋରକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। ଦିଗ୍ଗଜ ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ବଡ଼ ଆତ୍ମା, ଉତ୍ତର ଦେଲେ— 'ଆସମଞ୍ଜ, ତୁମର କାମ ସଫଳ; ଅଶ୍ୱ ସହିତ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିବ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗଜଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମରେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ରକ୍ଷକ, ଶବ୍ଦରେ ନିପୁଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ— 'ତୁମେ ଅଶ୍ୱ ସହିତ ଫେରିବ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୀଘ୍ରପଦ ନାତି ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ, ସାଗରମାନେ, ଭସ୍ମ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଆସମଞ୍ଜର ପୁଅ ଭୟଙ୍କର ବେଦନାରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅତିବ୍ୟଥିତ ହେଲେ। ଅତି ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ଭରି, ସେ ଦୂରେ ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱକୁ ଘୁରୁଉଁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ତର୍ପଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଜଳ ନାହିଁ। ଚାରିପାଖ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ସେ ପକ୍ଷୀର ରାଜା ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ମାମା, ବାୟୁ ସମ ଶୀଘ୍ର, ଦେଖିଲେ। ବୈନତେୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଦୁଃଖ କରିନାହିଁ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ଜଗତରେ ସ୍୵ୀକୃତ।' 'ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଅପାର କପିଳ ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ସାଧାରଣ ଜଳ ଦେଇ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।' 'ହିମବତ୍ ନାନା ଜନ୍ୟ ଜେଷ୍ଠା କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାରେ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ।' 'ଜଗତର ପବିତ୍ରକାରିଣୀ ଗଙ୍ଗା ଏହି ଭସ୍ମ ଉପରେ ବହିବାପରେ, ଏହି ଭସ୍ମ ଗଙ୍ଗାରେ ଉପଚିତ ହେବାପରେ, ସାଗରର ଷଷ୍ଠି ହଜାର ପୁଅମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।' 'ଯାଉ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଅଶ୍ୱକୁ ଆଣ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ, ନାୟକ।' ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିରୁପ୍ତ ନେଇ, ଅଶ୍ୱକୁ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଲେ। ଏପରେ, ଅନୁବାଂଶୀ ରଘୁବଂଶୀ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।