ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ମନରେ ଏହି ସଂକଳ୍ପ ଉପଜିଲା—"ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ସଂଯମୀ ତପସ୍ବୀ ଭାବେ ରହିବି, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବିକା ନେଇବି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସେଇ କଳାନେତ୍ରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବିନାହିଁ, ମୁଁ ଫେରିବିନା।" ତେବେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଯଦି ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ନ ପାଇଁ ଫେରିଯିବି, ତେବେ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ସମସ୍ତ ବାନର ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେନାହିଁ।" ହନୁମାନ୍ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିଲେ, ଏହି ବିନାଶ ଅନେକ ଦୋଷ ଆଣେ, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ରହିଲେ ଭାଗ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ମୁଁ ମୋ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିବି, କାରଣ ସଂଯୋଗ ନିଶ୍ଚିତ ଅଟୁଟ।" ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ନେଇ ମନେ ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କ ଶୋକର ସେଷ ପାଇପାରିଲେନାହିଁ। କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ, ତାଙ୍କ ଧୃଢ଼ ମନୋବଳ ଫେରିଆସିଲା। ହନୁମାନ୍ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, "ମୁଁ ଦଶମୁଖୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବି; ସୀତା ଚେହେଲେ ନ ହେଉ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ଫେରିବେ।" ଅଥବା, "ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ଧରି, ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବି, ଯେପରି ମୃଗ ପଶୁପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବ।" ଏପରି ଭାବନାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ଦୁଃଖ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ତଳିଗଲେ। ସେ ଭଲି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, "ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବିନାହିଁ, ଏହି ଲଙ୍କା ନଗରୀକୁ ପୁନିପୁନି ତଲାଶ କରିବି।" ସେ ମନେ ଭାବିଲେ, "ଯଦି ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବିନା ଫେରିଯିବି, ତେବେ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବେ।" ଏହିଠାରେ, ମୁଁ ନିୟମିତ ଆହାର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରହିବି; ମୋ ଦୋଷରେ ପ୍ରଭୁ ଓ ବାନରମାନେ ନ ନଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ। ଏହି ମହାଶୋକବନକୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଖୋଜିବି, କାରଣ ଏଠାକୁ ଏଯାଁ ଖୋଜିନାହିଁ। ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ମାରୁତ ଓ ଅନ୍ୟ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଇଥିବା ମୁଁ ଏଠାରୁ ଯିବି। ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇ, ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଶୋଭା ସୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବି, ଯେପରି ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧି ଦିଆଯାଏ। ଏପରି ଭାବି, ଶାନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଧୃଢ଼ ଭୁଜା ଧାରଣ କରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଉଠିଲେ। ସେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ମାରୁତଗଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ। ଏପରି ଦେବତାମାନେ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହନୁମାନ୍ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଶୋକବନକୁ ଦେଖିଲେ। ମନେ ପ୍ରଥମେ ଶୋକବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, "ଏହି ଶୋକବନ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର, ଏଠାରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଓ ବୃକ୍ଷ ରହିଛି। ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରାକ୍ଷସ ରଖାଲା ରହିଛନ୍ତି; ଏପରି ମହାପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବାୟୁକୁ ଅଧିକ ଚଳାଇନାହାନ୍ତି।" "ମୁଁ ରାମଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଏଠି ମୋତେ ସଫଳତା ଦିଅନ୍ତୁ।" ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତା, ତପସ୍ବୀ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବଜ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସଫଳତା ଦିଅନ୍ତୁ। ଭାରୁଣ, ସୋମ, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ମାରୁତଗଣ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମରେ ମୋତେ ସଫଳତା ଦିଅନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପ୍ରାଣୀନାଥ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଯାତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସଫଳତା ଦିଅନ୍ତୁ। "କେବେ ମୁଁ ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ମୁଖ, ଉଦ୍ଧତ ଧଳା ଦାନ୍ତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହସ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ନୟନ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?" ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ। "ଆଜି କିପରି ସେ ନମ୍ର, ତପସ୍ବିନୀ ସୀତା, ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ, କ୍ରୂର ଓ ନିଷ୍ଠୁର ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ପଥରେ ଆସିବେ?" ଏଠାରେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ଘୋଷିତ ହେଲା। ଏହିପରେ, କିଛି ଖଣ୍ଡ ଧ୍ୟାନ କରି ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ମନେ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହନୁମାନ୍ ସେଇ ମହଲର ପାଖରୁ ଦିଵାଲ ଉପରେ ଲାଫ ଦେଲେ। ଦିଵାଲ ଉପରେ ଦଢ଼ି, ସମଗ୍ର ଦେହ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆରମ୍ଭରେ ଫୁଲିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଦେଖିଲେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶୋକ, କମ୍ପକ, ଉଦ୍ଦାଳକ, ନାଗ, ଆମ୍ର ଓ ବାନରମୁଖୀ ଗଛ ଦେଖିଲେ। ଏପରି ଶତଶଖା ଲତାରେ ଶୋଭିତ ଆମ୍ରବନ ଉପରେ ଲାଫ ଦେଇ, ଧନୁର ତଣୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ବାଣ ସମ ଶୀଘ୍ରତାରେ ଗଛମାଳା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶୋକବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଚାରିପଟେ ରୂପା ଓ ସୁନାର ଗଛ ଦେଖିଲେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ, ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗ ଦଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏହା ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ହେଉଥିବା ଗଛ, କୋଇଲି ଓ ମଦୋନ୍ମତ ମଧୁମକ୍ଷୀର ଗୁଞ୍ଜନ ଅନ୍ବରତ ଚାଲିଥିଲା। ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ସମୟ ଅନୁସାରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ଲୋକ, ଉତ୍ସାହିତ ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁ, ମଦୋନ୍ମତ ମୟୂର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଚିତ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଥିଲା। ଅପରାଧହୀନ ରୂପବତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗି, ହନୁମାନ୍ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଇଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଜାଗେଇଦେଲେ। ପକ୍ଷୀମାନେ ଉଡ଼ିଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ପଂଖ ହେଲାଇବାରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଫୁଲ ଝରିପଡ଼ିଲା। ଫୁଲରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ବାୟୁନନ୍ଦନ ହନୁମାନ୍ ଶୋକବନ ମଧ୍ୟରେ ଫୁଲର ପାହାଡ଼ ସମ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଗଛମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ବାନରକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭାବିଲେ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଭୂମି ଗଛର ଏକାଧିକ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ଢାକାଯାଇ, ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଶୋଭିତ ନାରୀ ସମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମହାବୃକ୍ଷମାନେ, ତାଙ୍କର ପତ୍ରମୁଳ ହେଲାଇ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ପରାଜିତ ବିଶ୍ରାନ୍ତା ବିଶ୍ରାମଗୃହର ନାରୀମାନେ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ଏହିପରି ହନୁମାନଙ୍କ ମହାନ ଶୋଧ ଯାତ୍ରା ଶୋକବନରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।