ହନୁମାନଙ୍କ ମନରେ ଦୁଃଖ ଏମିତି ଭରିଗଲା ଯେ, ତିନିଏ ଭାଇ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତଙ୍କ ବିୟୋଗ ଦେଖି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ। ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ମୃତ ହେବାକୁ ଦେଖି କୌଶଳ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ କୈକେୟୀ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାର ଶଙ୍କା ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ ହେବ। ସୁଗ୍ରୀବ, ମକର ରାଜା ଓ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଋଣୀ, ସତ୍ୟବାନ୍, ରାମଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ। ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ରୁମା, ଦୁଃଖିତ, ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଆନନ୍ଦହୀନ, ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ। ତାରା, ରାଣୀ, ଭଲିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ଓ ଦୁଃଖରେ ଜର୍ଜରିତ, ସେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଶେଷ କରିଦେବେ। ଅଙ୍ଗଦ, ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ। ମକରମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ହାତ ଓ ମୁଠିରେ ମୁଣ୍ଡ ମାରିବେ, ଦୁଃଖରେ ଭରିବେ। ମକରମାନେ ଯେଉଁଠି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୟା, ଉପହାର ଓ ଆଦର ପାଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ। ମକର ନାୟକମାନେ ସମେତ ଏଉଁଠି ବନ, ପାହାଡ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଖେଳ କରିବାର ଆନନ୍ଦ ନେବେ ନାହିଁ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଜୀବନ ସାଥୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ପାହାଡ ଶିଖର, ତଳଭୂମି ଓ କଠିନ ସ୍ଥାନରେ ଆତ୍ମନାଶ କରିବେ। ମକରମାନେ ବିଷ ପାନ, ଗଳା ଦେଇ, ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ, ଉପବାସ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମନାଶ କରିବେ। ହନୁମାନ ଭାବିଲେ—ମୋ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଶେଷ ହେଲେ ଭୟଙ୍କର କାନ୍ଦଣ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ନାଶ ଓ ମକରମାନେ ନିଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଖିବେ। ତେଣୁ, ମୁଁ ଏଠୁ କିଶ୍କିନ୍ଧା ନଗରକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ; କାରଣ ମୈଥିଲୀ ବିନା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ଏଠୁ ଫେରିବି ନାହିଁ, ତେଣୁ ନ୍ୟାୟବାନ୍ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦୁଇ ଯୋଧ୍ୟା ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରିବେ, ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ମକରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରିବେ। ମୁଁ ହାତ କିମ୍ବା ମୁଁହରେ ଖାଦ୍ୟ ନେଇ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଏଠି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ହେବି; କାରଣ ମୁଁ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ। ସମୁଦ୍ରକୁ ଲଗି ଥିବା ଏଉଁ ଦେଶରେ, ଯେଉଁଠି ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳ ଅଧିକ, ମୁଁ ଏଉଁଠି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରି, ଅରଣି କାଠରେ ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। କିମ୍ବା, ମୁଁ ଧ୍ୟାନରେ ବସି, ତପସ୍ୟାରେ ଲଗି, କାକ ଓ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁମାନେ ମୋ ଶରୀରକୁ ଭୋଗ କରିବେ। ଏପରି ବିଦାୟ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୋ ମନ ନିଶ୍ଚିତ—ମୁଁ ଜନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ ହେଲେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୂଳ, ଫଳ, ଯଶ ଓ କୀର୍ତିରେ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ସୀତା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଖୋଜୁଛି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରି ମୋ ହାତରୁ ଖୋଇଯିବେ। ମୁଁ ଏଉଁଠି ତପସ୍ୟାରେ ଲଗି, ଶିଷ୍ଟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇବି; ତାଙ୍କ କଳା ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିବା ବିନା ଫେରିବି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ଫେରିବି ଏବଂ ସୀତାକୁ ଦେଖିନାହିଁ ହେଲେ, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ସମସ୍ତ ମକରମାନେ ଜୀବନ ଶେଷ କରିଦେବେ। ନାଶ ଅନେକ ଦୋଷ ଆଣେ, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ତେଣୁ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବି, କାରଣ ମିଳନ ନିଶ୍ଚିତ। ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଭାବି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜ ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର ଶେଷ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତାପରେ, ନିଜ ନିଶ୍ଚୟ ଫେରାଇ, ଦୃଢ ହୃଦୟରେ ହନୁମାନ ଭାବିଲେ—ମୁଁ ଦଶମୁଖ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣକୁ ବଧ କରିବି; ସୀତା ଚିନ୍ହି ନେଇଯିବେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବି। କିମ୍ବା, ତାଙ୍କୁ ଧରି, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଲାଘି ରାମଙ୍କୁ ନେଇଯିବି, ଯେପରି ବନରାଜ ପଶୁକୁ ନେଇଯାଏ। ଏଭଳି ଭାବି, ସୀତାକୁ ନ ଦେଖି, ହନୁମାନ ଧ୍ୟାନ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଚିନ୍ତା କରିବେ। ମୁଁ ଯାଏଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ସୀତାକୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ, ଏ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପୁନିପୁନି ଖୋଜିବି। ଏବଂ, ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଅନୁସରି, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବିନା ଫେରିଯିବି ହେଲେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ସମସ୍ତ ମକରମାନେ ଦହିଦେବେ। ଏଉଁଠି, ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏଉଁଠି ରହିବି; ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ବନରାଜ ନାଶ ହେଉ ନାହିଁ। ଏହି ବଡ଼ ଅଶୋକ ବାଟିକା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଛରେ ଭରି, ମୁଁ ଏଉଁଠି ଯିବି, କାରଣ ଏଉଁଠି ଏଯାଁଯାଁ ଖୋଜିନାହିଁ। ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଏବଂ ମାରୁତମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଁ ଯିବି—ଯିଏ ଦେମନମାନେଙ୍କ ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଏ। ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଦେବାଳି ସୀତାକୁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବି, ଯେପରି ଏକ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ସଫଳତା ଦିଆଯାଏ। ଏଭଳି, ଅଳ୍ପ ଚିନ୍ତା କରି, ଭୟ ହଟାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଉଠିଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦେବୀ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ମାରୁତମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ। ଏପରି ନମସ୍କାର କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି, ହନୁମାନ ଅଶୋକ ବାଟିକା ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ। ମନରେ ପ୍ରଥମେ ଶୁଭ ଅଶୋକ ବାଟିକାକୁ ଯାଇ, ପବନପୁତ୍ର ବନରାଜ ନିଜ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବିଲେ। ନିଶ୍ଚିତ, ଏହି ଶୁଭ ଅଶୋକ ବାଟିକା, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ପବିତ୍ର, ଅନେକ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏଉଁଠି ଥିବେ ଓ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଏଉଁଠି। ନିଶ୍ଚିତ, ଏଉଁଠି ଗଛର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରାକ୍ଷସ ରାକ୍ଷୀ ରଖାଯାଇଛି; ଏଉଁଠି ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ମହାପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ବାୟୁକୁ ଅଧିକ ହଲାଇନାହିଁ। ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଭୟରେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି; ଏଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମୋତେ ସଫଳତା ଦେଉନ।