ହନୁମାନଙ୍କ ମନରେ ଅନେକ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ସେ ଭାବିଲେ—"ମିଥିଲାର କନ୍ୟା, ବୈଦେହୀ, ବହୁ ଭାବରେ 'ହେ ରାମ! ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହେ ଅୟୋଧ୍ୟା!' ବୋଲି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଶରୀର ଛାଡି ଦେଇଥିବେ । କିମ୍ବା, ରାବଣଙ୍କ ଗୃହରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ, ଏକ ଖଞ୍ଜି ଚିଡ଼ିଆ ପରି ଖାଞ୍ଚିରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଥିବେ । ଜନକର ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ ଶୁଭ୍ର ଦେହୀ ରାମଙ୍କ ଜନାନୀ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ ଧାରଣ କରିଥିବା ସୀତା—କିପରି ରାବଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିପାରିବେ? ଜନକର କନ୍ୟା, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଯଦି ହାରାଇଯିବା, ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା, ଏହି ଖବର ରାମଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । କହିଲେ ଦୋଷ, ନ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ—ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୋ ପାଖରେ ଆସିଛି । ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ହନୁମାନ ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ସମୟସୁଯୋଗ ଅନୁସାରେ କଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ତାହା ଭଲଭାବେ ବିଚାର କଲେ । "ମୁଁ ଯଦି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ ଏଠାରୁ ଫେରି ମକ୍କରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନଗରକୁ ଯାଏ, ତେବେ ମୋର କୌଣସି କାମ ସଫଳ ହେବନାହିଁ । ସାଗର ଉତ୍କ୍ରମ କରିବା, ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିବା—ସବୁ ଅର୍ଥହୀନ ହେଇଯିବ । ସୁଗ୍ରୀବ କଣ କହିବେ, ଅନ୍ୟ ବନରମାନେ କଣ କହିବେ, ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କଣ କହିବେ, ମୁଁ କିଶ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଲେ? "ମୁଁ ଯଦି କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଗଢ଼ ଭାଷାରେ କହିଅସି—'ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ'—ତେବେ ସେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ । ଏପରି ଦୁଃଖଦ, କଠୋର, ହୃଦୟ ଭେଦ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ସୁନି, ରାମ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅଟୁଟ ରହିପାରିବେନାହିଁ । ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଦେଖି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ । ଦୁଇ ଭାଇ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଭରତ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ; ଭରତଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିପାରିବେନାହିଁ । ସେମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା, କୈକେୟୀ—ମାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । "ସୁଗ୍ରୀବ, ଋଣୀ, ସତ୍ୟବାନ ବନରାଜ, ରାମଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ । ରୁମା, ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ, ଦୁଃଖିତ, ନିରାନନ୍ଦ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ତାଙ୍କ ସହ ବନରାଜଙ୍କୁ ଦେଖି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବେ । ତାରା, ରାଣୀ, ବାଳିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୋକରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ । ଜନକର କନ୍ୟା ଦେଖିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ଅଙ୍ଗଦ ମଧ୍ୟ ପିତାମାତା ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ । "ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ବନରମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଅପଣ ହାତ ଓ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପିଟିବେ । ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୟା, ଉପହାର ଓ ସମ୍ମାନରେ ପାଳିତ ମନ୍ଦିର ବନରମାନେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ । ବନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ଅରଣ୍ୟ, ପାହାଡ଼, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳିବା ଛାଡ଼ିଦେବେ । ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୁଃଖରେ, ପୁଅ, ପତ୍ନୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ପାହାଡ଼ ଶିର, ଭୂମି ଏବଂ ଅପରିଚିତ ସ୍ଥାନରେ ଆତ୍ମନାଶ କରିବେ । ବନରମାନେ ବିଷ, ଫାସି, ଅଗ୍ନି, ଉପବାସ, କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ । "ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି, ମୋ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପରେ ଭୟଙ୍କର କାନ୍ଦା, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ନାଶ ଓ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ । ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ମଇଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ ତାଲେ କିଶ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିବିନାହିଁ; କାରଣ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସୀତା ବିନା ଦେଖିବା ମୋ ପକ୍କରେ ସହିଯିବ ନାହିଁ । "ମୁଁ ଯଦି ଫେରିବିନାହିଁ, ଦୁଇ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧା ଏବଂ ତ୍ୱରିତ ବନରମାନେ ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରିବେ । ମୁଁ ମୂଳ ଫଳ ଖାଇ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ହେବି, କାରଣ ମୁଁ ଜନକର କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିନାହିଁ । ସାଗର ତୀରରେ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀମୟ ଭୂମିରେ ଏକ ଚିତା ତିଆରି କରି, ଅରଣୀ କାଠ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳାଇ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି । କିମ୍ବା, ଧ୍ୟାନରେ ବସି, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, କାଉ ଓ ଜଙ୍ଗଲି ପଶୁମାନେ ମୋ ଶରୀରକୁ ଭକ୍ଷିବେ । ଏପରି ବିଦାୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି; ତେଣୁ ମୋ ମନ ଏପରି ନିଷ୍ପତି—ମୁଁ ଜନକୀକୁ ଦେଖିନାହିଁ ତାଲେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି । "ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୂଳ ଫଳ, ଯଶ ଓ କୀର୍ତିରେ ମାଳା ପରି, ସୀତା—ଯାହାକୁ ମୁଁ ଖୋଜୁଛି—ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅପରିଚିତ ହେବେ । ମୁଁ ଏକ ତପସ୍ବୀ ହେବି, ନିୟମିତ, ମୂଳ ଫଳ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି; ତାଙ୍କ ଶ୍ୟାମ ନୟନ ଦେଖିବା ନାହିଁ ଯାଏଁ ଫେରିବିନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ସୀତାକୁ ଦେଖିନାହିଁ ଫେରିଯିବି, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ । ନାଶ ଅନେକ ଦୋଷ ଆଣିଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ଭାଗ୍ୟ ଆଣେ; ତେଣୁ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବି, କାରଣ ସମ୍ମିଳନ ନିଶ୍ଚିତ । "ଏପରି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭାର କରି ମନରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରା ନିଜ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଖୋଜିପାରିଲେନାହିଁ । ପରେ, ନିଜ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ହନୁମାନ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ଦଶମୁଖୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି; ସୀତା ନିଅନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଦେବି ।' କିମ୍ବା, ତାଙ୍କୁ ଧରି, ସାଗର ଉପରେ ଲାଫି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବି, ଯେପରି ଜନ୍ତୁ ପଶୁର ମାଲିକଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାଯିବେ । "ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ, ନିଜ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଦୁଃଖ ଭରି, ସୀତାକୁ ଦେଖିନାହିଁ ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କରି ରହିଲେ । 'ରାମଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧା ପତ୍ନୀ ସୀତାକୁ ଦେଖିନାହିଁ ଯାଏଁ, ଏହି ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପୁନିପୁନି ଖୋଜିବି ।' ଏବଂ, ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଅନୁସାରେ, ମୁଁ ଯଦି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବିନା ଫେରିଯିବି, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ଦହି ଦେଇବେ ।