ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାରେ ପୂରା ପୃଥିବୀ ଖୋଜି ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ସମ୍ପାତି, ଗୃଧ୍ରରାଜ, କହିଥିଲେ ଯେ ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଠି ମଧ୍ୟ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନି—ଏହା କାହିଁକି ହେଲା? ହନୁମାନଙ୍କ ମନେ ଶଙ୍କା ଆସିଲା—ସମ୍ଭବତଃ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଦୁଃଖିତ ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜବରଦସ୍ତି ଧରାଯାଇ ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବେ କି? ବା, ଯେତେବେଳେ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଦୂର୍ବେଗରେ ଉଠାଇନେଉଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମଧ୍ୟପଥରେ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ କି? ବା, ଦେବଗଣଙ୍କ ମାର୍ଗରେ ନେଇଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସମୁଦ୍ର ଦେଖି ଭୟାକୁଳ ହୋଇ, ମୃଦୁଳା ସୀତା ତଳେ ଖସିଯାଇଥିଲେ କି? ରାବଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, ତାଙ୍କ ବାହୁଦ୍ୱାରା ପିଷ୍ଟ ହୋଇ, ସୀତା ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ କି? ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇନେଉଥିବା ବେଳେ, ତିନି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦୁଃଖରେ ଶୋଷିତ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ କି? ବା, ଏହି ନିଚ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ନିଜ ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଏକାକି ଥିବା ବେଳେ ଭକ୍ଷଣ କରିଦେଇଥିଲେ କି? ବା, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ କଳାନୟନା ଭାର୍ୟାମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିର୍ଦୋଷ ସୀତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିଦେଇଥିଲେ କି? ସମ୍ଭବତଃ, ‘ହେ ରାମ! ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହେ ଅୟୋଧ୍ୟା!’ ବୋଲି ବିଳାପ କରି, ମିଥିଲାନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ କି? ବା, ରାବଣଙ୍କ ଗୃହରେ କୌଣସି ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ, ଏକ ଶାରୀ ପଞ୍ଜରରେ ବନ୍ଦ ଛୋଟ ପକ୍ଷୀ ପରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରୁଛନ୍ତି କି? ଜନକବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସୁନ୍ଦରୀ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନା ସୀତା କିପରି ରାବଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିପାରିବେ? ସୀତା ହାରାଇଯାଇଥିଲେ, ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ, ବା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ଏହି କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କହିଲେ ଦୋଷ, ନ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ। ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୋ ମୁହଁରେ ଆସିଛି—କଣ କରିବି? ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ, ହନୁମାନ୍ ପୁନି ଭାବିଲେ—ଏବେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ମୁଁ ଯଦି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ ଏବଂ ଏଠାରୁ କିଶ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଯିବି, ତେବେ ମୋ କୌଣସି କାମ ସାର୍ଥକ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା, ଲଙ୍କା ପ୍ରବେଶ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିବା—ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ। ମୁଁ ଫେରିଲେ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରସଭା, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଦୁଇଜଣ—ସେମାନେ କ’ଣ କହିବେ? ମୁଁ ଯଦି କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଦେଉଛି—‘ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ’—ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ଏପରି କଠୋର, କ୍ରୂର, ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଅସହ୍ୟ ହେବେ, ଅବଶ୍ୟେ ସେଉଁଠି ଚିରନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହେବେ। ରାମଙ୍କ ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଭ୍ରାତୃଭକ୍ତିଶୀଳ, ଧୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ଦୁଇ ଭାଇ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, ଭରତ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ, ଏବଂ ଭରତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ଏହି ସମସ୍ତ ନନ୍ଦନମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବାରେ, କୌସଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା, କୈକେୟୀ ମାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିରନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସୁଗ୍ରୀବ, ଋଣୀ ଏବଂ ସତ୍ୟବାନ୍ ବାନରରାଜ, ରାମଙ୍କ ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ସେଉଁଠି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ। ସ୍ନେହିନୀ ରୁମା, ପତିବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ନିରାନନ୍ଦ, ତପୋନିଷ୍ଠା ହୋଇ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ତାରା, ରାଜମହିଷୀ, ବାଲିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଏବଂ ଶୋକରେ ଦগ୍ଧ, ସେଉଁଠି ଚିରନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହେବେ। ମାତାପିତାଙ୍କ ନଷ୍ଟ ହେବା ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ବିପତ୍ତି ଦେଖି, ଅଙ୍ଗଦ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ବନବାସୀ ବାନରମାନେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ହାଥ ଏବଂ ମୁଷ୍ଟିରେ ପିଟିବେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସ୍ନେହ, ଉପହାର ଏବଂ ମାନ୍ୟତାରେ ଲାଡ଼ିତ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟ, ଆଶ୍ରମରେ ଖେଳ କରିବାର ଆନନ୍ଦ ନ ପାଇବେ। ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୁଃଖରେ, ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ପର୍ବତ ଚୂଡ଼ା, ସମତଳ ଭୂମି, କଠିନ ସ୍ଥାନରୁ ଉଲ୍ଲଣ୍ଡି ପଡ଼ିବେ। ବାନରମାନେ ବିଷ ପିଇବେ, ଗଳାରେ ଫାନ୍ଦ ଦେବେ, ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ଉପବାସ କରିବେ, କିମ୍ବା ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିବେ। ମୁଁ ଚାଲିଗଲେ, ବିକଟ କନ୍ଦନ, ଇକ୍ଷ୍ବାକୁବଂଶର ନାଶ ଏବଂ ବନବାସୀମାନଙ୍କ ଧ୍ୱଂସ ଦେଖିବି। ତେଣୁ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଶ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ସୀତା ବିନା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମୋର ମନ ମାନେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏଠାରୁ ଫେରିନାହିଁ ହେଲେ, ସେ ଦୁଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶୂରବୀର ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ବାନରମାନେ ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରିବେ। ମୁଁ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ମୂଳଫଳ ଖାଇ, ବନରେ ବାସ କରିବି। ସମୁଦ୍ରତଟ ଉପକୂଳରେ, ଯେଉଁଠି ମୂଳ, ଫଳ ଏବଂ ଜଳ ପ୍ରଚୁର, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରି, ଅରଣି ଜଳାଇ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ନାହିଁ ହେଲେ, ଧ୍ୟାନରେ ବସି ତପସ୍ୟା କରିବି, ଏବଂ କାଉଁ ଏବଂ ବନ୍ୟପଶୁମାନେ ମୋ ଦେହ ଭକ୍ଷଣ କରିବେ। ଏପରି ବିଦାୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୋ ମନ ନିଶ୍ଚିତ—ମୁଁ ଯଦି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବିନାହିଁ, ତେବେ ଜଳେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ଉତ୍ତମ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ, କୀର୍ତ୍ତିର ମାଳାଧାରିଣୀ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଖୋଜୁଛି ସେଇ ସୀତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ମୋ ପାଖରୁ ଦୂର ରହିଯିବେ। ତେଣୁ, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ମୂଳଫଳ ଭୋଜନ କରିବି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ବିନା ଫେରିବି ନାହିଁ।