ହନୁମାନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର, ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ରାଜପ୍ରସାଦରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଓ ମନୋହର କଟି ଥିବା ନାଗକନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ଅପହୃତ ହୋଇଥିବା ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ଦେଖାଗଲେ, ତଥାପି ଜନକଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ବଳଶାଳୀ ହନୁମାନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର, ଏହି ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେଲା ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ବନରାଜମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ଓ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମଣ କୌଣସି ଫଳ ଦେଲା ନାହିଁ, ଦେଖି ବାୟୁପୁତ୍ର ଆଉ ଭାବନାରେ ଡୁବିଗଲେ। ରାଜପ୍ରସାଦରୁ ତଳକୁ ଅବତରଣ କରି, ହନୁମାନ୍ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ପାଠ ହେଉଛି। ତାପରେ, ଶୀଘ୍ର ଚଳନଶୀଳ ବନରାଜ ନାୟକ ହନୁମାନ୍ ରାଜପ୍ରସାଦରୁ ଦୁର୍ଗାପର୍ବତକୁ ଲାଘୁ ଭାବରେ ଆକାଶର ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଗତି କରି ଯାଇଲେ। ରାବଣଙ୍କ ନିବାସଗୁଡିକୁ ଖୋଜି ଦେଖିବା ପରେ ହନୁମାନ୍ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ ଏଭଳି କଥା କହିଲେ: "ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଖୋଜି ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ସୀତା, ଯିଁଁ ଦେହରେ ଶୋଭା ପ୍ରକାଶିତ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି ନାହିଁ। ଝିଲି, ତାଳ, ଉପସରା, ନଦୀ, ଝରଣା, ଜଙ୍ଗଳ ଓ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଖୋଜିଛି।" "ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଖୋଜିଲି, ତଥାପି ଜାନକୀ ଦେଖିଲି ନାହିଁ। ସମ୍ପାତି ଗୃଧ୍ରରାଜ ଏଠାରେ ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ନିବାସରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ — କାହିଁକି?" "ସୀତା, ଜାନକନନ୍ଦିନୀ, ଅସହାୟ ଭାବେ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇ, କି ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି?" "ସମ୍ଭବତଃ, ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠାଇ ନେଉଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମି ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।" "କିମ୍ବା, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ଯାଇଥିବା ସମୟରେ, ସମୁଦ୍ର ଦେଖି ଭୟରେ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ସୀତା ଭୂମି ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।" "ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ତାଙ୍କ ଭୁଜରେ ଦବାଇ ଦେଇ, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଶୋଭାବନ୍ତି, ବିସାଳ ନୟନ ଥିବା ସୀତା ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।" "ନିଶ୍ଚୟ, ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ସମୟରେ, ଜାନକନନ୍ଦିନୀ ନିଜ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।" "କିମ୍ବା, ଏହି ନିମ୍ନ ଚରିତ୍ର ରାବଣ, ସୀତାଙ୍କୁ, ଯିଁଁ ତାଙ୍କ ଶୀଳ କ୍ଷମା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କୌଣସି ଲୋକ ଥିଲେ ନାହିଁ, ଭକ୍ଷିଦେଇଥିଲେ।" "କିମ୍ବା, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନ୍ଧାର ନୟନ ଥିବା ପତ୍ନୀମାନେ, ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କାମନା ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ନିର୍ମଳ ମନସ୍ଥିତି ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିଦେଇଥିଲେ।" "‘ହେ ରାମ! ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହେ ଅୟୋଧ୍ୟା!’ ଏଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରି, ମିଥିଲାର ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।" "କିମ୍ବା, ରାବଣଙ୍କ ନିବାସରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଟକି ରହି, ଗଭୀର ଶୋକରେ ଏକ ପିଞ୍ଜରାର ମନୋହର ମନା ପରି ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି।" "ଜନକ ଶ୍ରେଣୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଶୋଭାବନ୍ତି କମଳପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ, କିପରି ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପଡ଼ିପାରିବେ?" "ଯଦି ହାରାଯାଇଛନ୍ତି, ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛନ୍ତି — ଏହି ସୂଚନା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ସୂଚନା ଦେଲେ ଦୋଷ, ଦେବା ନାହିଁ ଦୋଷ; କଣ କରିବି? ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୁଁ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖୁଛି।" "ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ହନୁମାନ୍ ଆଉ ଏକଥା ଚିନ୍ତା କଲେ — ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଓ ଏହି ସମୟରେ କଣ ଉପଯୁକ୍ତ?" "ମୁଁ ଏଠାରୁ ବନରାଜଙ୍କ ନଗରକୁ ଫେରିଯାଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ, ତେବେ ମୋର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବନାହିଁ।" "ମୋର ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମଣ, ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିବା — ସବୁ ଅର୍ଥହୀନ ହେବ।" "ମୁଁ କିଶ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିବା ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ କଣ କହିବେ, ବନରାଜମାନେ କଣ କହିବେ, ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର କଣ କହିବେ?" "ମୁଁ ଯଦି କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଁ — 'ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ' — ତେବେ ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇବେ।" "ଏଭଳି କଠୋର, ନିର୍ଦୟ, ଦୁଃଖଦାୟକ ଓ ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୀତା ସମ୍ପର୍କରେ ଶୋକରେ ରାମ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଶୋକରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ।" "ଉଭୟ ଭାଇ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଭରତ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ; ଭରତଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ।" "ପୁତ୍ରମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ମାତା କୌଶଳ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ କୈକେୟୀ — ଏମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ସୁଗ୍ରୀବ, ଋଣୀ, ସତ୍ୟବାନ୍ ବନରାଜ ନାୟକ, ରାମଙ୍କ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ସେମାନେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇବେ।" "ରୁମା, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୁଃଖରେ, ଦୁଃଖିତ, ଦୁଃଖ ଓ ନିରାନନ୍ଦରେ, ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ, ସେମାନେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇବେ।" "ତାରା, ରାଣୀ, ବାଳିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ, ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ।" "ପିତାମାତାଙ୍କ ହାରାଯିବା ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ।" "ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶୋକରେ, ଅଟବୀରେ ରହୁଥିବା ବନରାଜମାନେ ନିଜ ମୁହଁ ଓ ମୁଠି ଦେଇ ମୁଣ୍ଡ ମାରିବେ।" "ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୟା, ଉପହାର, ଆଦରରେ ପ୍ରିୟ ହୋଇଥିବା ବନରାଜମାନେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇବେ।" "ବନରାଜ ନାୟକମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଅଟବୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଆଉ ଖେଳ ଉପଭୋଗ କରିବେ ନାହିଁ।" "ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା, ଭୂମି ଓ ଅସମ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଉପରେ ନିଜେ ଝାପି ଦେବେ।