ସାଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମାଟି ଖୋଦିବା ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଏହି ଧ୍ୱନି ବିଦ୍ୟୁତର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା। ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖୋଦି, ଦେଶ-ଦିଗ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ତାଙ୍କ ପିତା ସାଗରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଦେଖିଛୁ, ଏବଂ ଦେବତା, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆମେ ତୁମର ଅଶ୍ୱକୁ ଦେଖିପାରିଲୁ ନାହିଁ, ନ ତାହାକୁ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ। ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଦୟାକରି ଭଲ ଉପାୟ ଭାବିବେ।” ପୁଅମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବବଂଶୀ ରାମା, ସାଗର ରାଜା କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, “ପୁନି ଖୋଦ, ଶୁଭ ହେଉ। ପୃଥିବୀର ଭୂପୃଷ୍ଠକୁ ଭଙ୍ଗ କର। ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱ ଚୋରିକର୍ତ୍ତାକୁ ମିଳିବ, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଫେରିଆସ।” ପିତାଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ସାଗରଙ୍କ ସଠି ହଜାର ପୁଅ ତଳଭୂମି ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ଖୋଦିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଏକ ମହାହାତୀ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ବିକୃତ ଥିଲା, ଏହି ହାତୀ ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରିଥିଲେ। ଏହି ମହାହାତୀ ଥକିଲେ ଯେତେବେଳେ ଦିଗସନ୍ଧିରେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଥାଏ, ତେବେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପନ କରେ। ସେମାନେ ଏହି ଦିଗର ରକ୍ଷକ ହାତୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପରିକ୍ରମା କରି, ପୃଥିବୀର ଭୂପୃଷ୍ଠ ଭାଙ୍ଗି ତଳଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତା’ପରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗ ଭାଙ୍ଗି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଭାଙ୍ଗିଲେ; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମହାହାତୀ ଦେଖିଲେ। ଏହି ମହାପଦ୍ମ ନାମକ ହାତୀ, ଅତି ବିଶାଳ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଭଳି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧରିଥିଲେ—ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ସେମାନେ ମହାପଦ୍ମଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଭାଙ୍ଗିଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସେମାନେ ସୌମନସ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାହାତୀ ଦେଖିଲେ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ପରିକ୍ରମା କରି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିଗକୁ ଖୋଦିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସେମାନେ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଭଦ୍ର ନାମକ ହାତୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଶୁଭ ଶରୀର ଧାରଣ କରି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପାଳିଲେ, ପରିକ୍ରମା କଲେ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଭାଙ୍ଗିଲେ। ତା’ପରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଈଶାନ କୋଣକୁ ଯାଇ, ସାଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ ରୋଷରେ ପୃଥିବୀ ଖୋଦିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ କପିଳ ନାମକ ନିତ୍ୟ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଶ୍ୱଟି ଘୁରୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହି ଅଶ୍ୱ ଚୋରିକର୍ତ୍ତା ଭାବି ସାଗରପୁତ୍ରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ କରି, କୃଷି ଉପକରଣ, ଗଛ ଓ ପାଥର ନେଇ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ! ତୁମେ ଆମର ଯଜ୍ଞର ଅଶ୍ୱ ଚୋରି କରିଛ!” “ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ! ଆମେ ସାଗରଙ୍କ ପୁଅ, ଏବେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ!” ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କପିଳ ଅତି କ୍ରୋଧରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଅପାର, ମହାନ୍ତା ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ସାଗରପୁତ୍ର ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଇଗଲେ। ଏଠାରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ଏକଚଳିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ, ସାଗର ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଫେରିନଥିବାକୁ ଜାଣି, ତାଙ୍କ ତେଜସ୍ବୀ ନାତିଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ପ୍ରବଳ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ସମାନ ତେଜ ଧାରଣ କର। ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁ ମାର୍ଗରେ ଅଶ୍ୱକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ସେଇ ମାର୍ଗ ଅନ୍ୱେଷଣ କର। ପୃଥିବୀ ତଳେ ବଳଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ଧର। ଯେଉଁମାନେ ଆଡ଼ଯୋଗ କରିବେ, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଉ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ। ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ସଫଳ ହୋଇ ଫେରିଆସ।” ମହାନ୍ତା ସାଗରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତେଜସ୍ବୀ ପୁଅ ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ଧରି ଶୀଘ୍ର ପଦେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଖୋଦିଥିବା ତଳମାର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ ଦିଗର ହାତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପରିକ୍ରମା କଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନେ ଓ ଅଶ୍ୱ ଚୋରିକର୍ତ୍ତା ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ଦିଗର ହାତୀ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାନ୍ତା କହିଲେ: “ଆସମଞ୍ଜ, ତୁମର କାମ ସଫଳ, ଅଶ୍ୱ ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଫେରିବା।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗର ହାତୀଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗପାଳ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ବ ସହିତ କହିଲେ, “ତୁମେ ଅଶ୍ୱ ସହିତ ଫେରିବେ।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଚଳନେ ଏଠିକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସାଗରଙ୍କ ସଠି ହଜାର ପୁଅ ଭସ୍ମ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ। ପୁଅମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ଆସମଞ୍ଜଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ଭାରି ଭାବରେ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ। ସେଠାରେ, କିଛି ଦୂରରେ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଥିବା ସେ ମହାପୁରୁଷ ଯଜ୍ଞର ଅଶ୍ୱଟି ଘୁରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।