ବାଲ୍ମୀକି ଦର୍ଶନ କଲେ, ସେ ତତ୍କାଳ ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର କଥାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦୟାର ସହିତ ହାତ ମିଶାଇ ନମସ୍କାର କରିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ, ଅର୍ଗ୍ୟ, ଏକ ଆସନ ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ କରି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତାପରେ, ସେ ଦେବତା ମହାନ ଆସନରେ ବସି, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆସନ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ବସିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଲୋକ ପ୍ରଭୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କର ମନକୁ ସେହି ଘଟଣାରେ ଲିପ୍ତ କରି, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ଥନ କରୁଥିବା ଏକ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର ହତ୍ୟା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଦୁଃଖ ଭରା ହୃଦୟରେ, ଏହି ବିନା କାରଣରେ ହତ୍ୟା ହୋଇଥିବା ନାରୀ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଲେ। ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ, ବ୍ରହ୍ମା ହସି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଏହି ଶ୍ଲୋକ ସେହିପରି ରହିବ, ଏଠାରେ କୌଣସି ବିବେଚନାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ମୋର ଇଚ୍ଛାରୁ, ଓ ବାଲ୍ମୀକି, ଏହି ସରସ୍ବତୀ ତୁମରେ ଉଦୟ ହୋଇଛି।" "ତୁମେ ରାମଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାହାଣୀ ଲେଖ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦର୍ଶନୀ, ଯେଉଁଥିରେ ସଂସାର ପାଇଁ ଧର୍ମୀୟ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ ଲୋକ।" ବ୍ରହ୍ମା ଏହା କହି, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ସାଥିରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖୋଜିବାକୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଗୁପ୍ତ ଓ ପ୍ରକାଶିତ ଘଟଣା ଦୁହିଁ ଥିଲା। ଯାହା ରାମ, ସୌମିତ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କ ସହ ଘଟିଥିଲା, ସେଥିରେ କୌଣସି ମିଥ୍ୟା ବିବେଚନା ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ ଜାଣିବେ। "ତୁମେ ରାମଙ୍କ ମହାନ କାହାଣୀକୁ ଗାଥାରେ ଲେଖ, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ଥାଉଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ।" ବ୍ରହ୍ମା ଏହା କହି, ତାଙ୍କର କଥା ସମାପ୍ତ କରି, ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ବାଲ୍ମୀକି ଓ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପ୍ରস্থান କଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେହି ଶ୍ଲୋକକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତ କରି, ଖୁସି ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଗାଇଲେ। ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରି ପଦର ମିତ୍ରରେ ଗାଇଥିବା ସେହି ଶ୍ଲୋକର ଦ୍ୱାରା, ଦୁଃଖ ଗାଥାରେ ପରିଣତ ହେଲା। ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମନ ଶୁଧି ହେବା ପରେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା: "ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାମାୟଣ ଏହି ପଦରେ ଲେଖିବି।" ସେ ଉତ୍ତମ ଥିମ୍, ଅର୍ଥ ଓ ଶବ୍ଦ ସହିତ ରାମଙ୍କର ଖ୍ୟାତିକୁ ବୃହତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶତ ଶ୍ଲୋକର ସହି ମାପରେ, ଏକ ଗାଥା ଲେଖିଲେ ଯାହା ଗର୍ବ ଆଣେ। ଏହା ସହିତ, ସେ ଯୁକ୍ତ ମିଶ୍ରଣ ଓ ସଂଯୋଗର ସହିତ ଲେଖିଲେ, ମିଠା, ସୁବିନ୍ୟସ୍ତ ବାକ୍ୟରେ, ରାଗୁଙ୍କ ସନ୍ତାନଙ୍କ କାହାଣୀକୁ, ରାବଣଙ୍କର ହତ୍ୟା ସମ୍ପର୍କରେ ଲେଖିଲେ। ଏହି ଗୌରବ ଭରା ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ତୃତୀୟ ଅଂଶକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, ବାଲ କାଣ୍ଡର, ତୃତୀୟ ସର୍ଗରେ। ସମସ୍ତ ଘଟଣାଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମୀୟ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାସଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ଜଳରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ବାଲ୍ମୀକି ଦର୍ଭା ଘାସରେ ହାତ ମିଶାଇ, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଘଟଣାଗୁଡିକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ହସନ୍ତି, କଥା, ଓ ଗତିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଧର୍ମର ଶକ୍ତିରେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ବିବେଚନା କଲେ। ତାଙ୍କର ଯୋଗରେ, ସେ ସେହି ସମୟର ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ଏପରି ଦେଖିଲେ, ଯେପରିକରେ ଏକ ଫଳ ହାତରେ ରହିଥାଏ। ସେ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନରେ ରାମଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାହାଣୀ ଲେଖିବାରେ ଲାଗିଲେ। ଧନ, ଧର୍ମ, ଓ ଅର୍ଥର ଗୁଣ ସହିତ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଣିଷମାନେ ଶୁଣିବାରେ ଏତେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା, ଯେପରିକରେ ମଣିଷମାନେ ରତ୍ନର ମହାସାଗରକୁ ଦେଖନ୍ତି। ବଡ଼ ଋଷି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା କଥା ଅନୁସାରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାଗୁ ବଂଶର କାହାଣୀ ଲେଖିଲେ। ରାମଙ୍କର ଜନ୍ମ, ସେଙ୍କର ସାହସ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଙ୍କର ପ୍ରିୟତା, ସେଙ୍କର ଧୈର୍ୟ, ମୃଦୁତା ଓ ସତ୍ୟତା—ସମସ୍ତ ଚରିତ୍ରର ବିବରଣୀ ତାଙ୍କର କାହାଣୀରେ ଥିଲା। ଭିଷ୍ମବିତ୍ରା, ଜନକୀଙ୍କ ବିବାହ, ବାଣ ଭଙ୍ଗ, ଓ ରାମ ଓ ପରଶୁରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତାମତ—ସମସ୍ତ କଥା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖାରେ ଆସିଲା। ରାମଙ୍କର ଦେବାର୍ଚ୍ଛନା, ତାଙ୍କର ନିକାୟ, ଓ କୈକେଇଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା—ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କର କାହାଣୀରେ ବିବରଣୀ ମିଳିଲା। ରାମଙ୍କର ଦେବାର୍ଚ୍ଛନାରେ ବିଳମ୍ବ, ସେଙ୍କର ବିସନ୍ଧାନ, ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ, ଓ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ—ସମସ୍ତ ଘଟଣା ତାଙ୍କର କାହାଣୀରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। ନିଶାଦର ପ୍ରଧାନ ସହିତ ସମ୍ବାଦ, ଚାରିତ୍ରୀକର ଚାରିତ୍ର, ଓ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ—ସମସ୍ତ ଘଟଣା ତାଙ୍କର କାହାଣୀରେ ଥିଲା। ବାଲ୍ମୀକି ରାମଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା, ବାର୍ତ୍ତା ଓ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ବସିବା, ଡଣ୍ଡକ ବନର ଯାତ୍ରା, ଓ ବୀରଧାଙ୍କର ହତ୍ୟା—ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କର କାହାଣୀରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। ଶରଭଙ୍ଗ ସହିତ ମିଳନ, ସୁତିକ୍ଷ୍ଣ ସହିତ ମୁକାବିଲା, ଓ ଅନସୁୟାର କାହାଣୀ—ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ କାହାଣୀରେ ଦେଖାଗଲା। ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ, ବାଣ ପ୍ରାପ୍ତି, ଓ ଶୁର୍ପଣଖା ସହିତ ସମ୍ବାଦ—ସମସ୍ତ କଥା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ କାହାଣୀରେ ଥିଲା। ଖରା ଓ ତ୍ରିଶିରାସଙ୍କର ହତ୍ୟା, ରାବଣଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର, ମାରୀଚଙ୍କର ହତ୍ୟା, ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କର ହତ୍ୟା—ସମସ୍ତ କଥା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ କାହାଣୀରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। ଏହିପରି, ବାଲ୍ମୀକି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗାଥା ଲେଖିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥିଲା।