ପୁରାତନ କାଳରେ ପୃଥିବୀର ବିଭାଜନ ଦେଖାଯିବାକୁ ଥିଲା, ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିଶାଳୀ ମହାପୁରୁଷମାନେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ବିନାଶ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁମାନ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତିରିଶି ତିନି ଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ବଡ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଠାରୁ ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ, ସେମିତି ପୁନି ଫେରିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପୃଥିବୀ ଖନନ କରିବାବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ହେଲା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକିବା ପରି ଶବ୍ଦ ହେଲା। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଭିତରୁ ତଳକୁ ଖୋଦି, ପୃଥିବୀକୁ ଚାରିପଟେ ଘୁରି, ତାଙ୍କ ବାପା ସଗରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଚାରିପଟେ ଘୁରିଛୁ, ଦେବତା, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ, ନାଗ—ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆମେ ବିନାଶ କରିଦେଇଛୁ। କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଅଶ୍ୱକୁ ଓ ତାହାକୁ ନେଇଥିବାକୁ ଆମେ ଦେଖିନାହିଁ। ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଦୟାକରି ଭଲ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।" ପୁଅମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବବଂଶୀ ରାମ, ସଗର ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ପୁନି ଖୋଦ, ତୁମମାନେ ଭଲ ହେଉ। ପୃଥିବୀର ତଳ ଭାଗକୁ ଭାଙ୍ଗ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଅଶ୍ୱ ଚୋରକୁ ଦେଖିବ, କାର୍ଯ୍ୟ ସାର୍ଥକ କରି ଫେରିଯିବ।" ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ଏହି ଷଷ୍ଟି ହଜାର ସଗରପୁତ୍ର ତଳପାଟାଳକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଖୋଦିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଚକ୍ଷୁବିକୃତ ଏକ ମହାଗଜକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାଗଜ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ବନକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ରାମ, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଏହି ମହାଗଜ ଯେତେବେଳେ ଚାରିଦିଗର ସନ୍ଧିରେ ଥକି ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ସେମାନେ ଏହି ଦିଗପାଳ ମହାଗଜଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଭାଙ୍ଗି ପାଟାଳକୁ ଯାଇଥିଲେ। ପଛରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଭାଙ୍ଗି, ପୁନି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଭାଙ୍ଗିଲେ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବିଶାଳ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ମହାପଦ୍ମ ନାମକ ଏକ ମହାପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ମହାପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଭାଙ୍ଗିଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସେମାନେ ସୌମନସ ନାମକ ବିଶାଳ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ତାଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି ହୋଇନଥିବା ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ର ଦିଗକୁ ଖୋଦିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ରାଘବବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଧଳାବର୍ଣ୍ଣ ଭଦ୍ର ନାମକ ମଙ୍ଗଳମୟ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପୃଥିବୀ ତଳଭାଗକୁ ଭାଙ୍ଗିଲେ। ଏହାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଈଶାନ କୋଣକୁ ଗଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ପୃଥିବୀ ଖୋଦିଲେ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ସଗରପୁତ୍ରମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଦ୍ରୁତଗତିଶୀଳ, କପିଳଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ସନାତନ ବାସୁଦେବ। ସେମାନେ ଏହି ଦେବଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଶ୍ୱକୁ ଘୁରୁଥିବା ଦେଖି, ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗକାରୀ ଭାବେ ଜାଣି, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହୋଇ, କୁଦାଳ, ହାଲ, ଗଛ ଓ ପାଥର ନେଇ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଡ଼ିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କଲେ, "ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ! ତୁମେ ଆମର ଯଜ୍ଞର ଅଶ୍ୱ ଚୋରି କରିଛ!" "ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମନା! ଆମେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅ, ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛୁ!" ଏହି କଥା ଶୁଣି, କପିଳ, ରାଘବବଂଶୀ, ବଡ କ୍ରୋଧରେ ଗର୍ଜି ଉଠିଲେ। ଏହି ଅପାର, ମହାତ୍ମା କପିଳଙ୍କ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ସଗରପୁତ୍ର, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଖାକ ହୋଇଗଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଏକଚଳିଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସଗର ରାଜା ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବହୁ ଦିନ ହେଉଁଛି ଫେରିନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ନାତିକୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପରି ପ୍ରତାପୀ, ଶୂର ଓ ଜ୍ଞାନୀ। ଯେପଥରେ ଅଶ୍ୱ ନେଇଯିବାଯାଇଛି, ସେହି ପଥ ଅନ୍ୱେଷଣ କର।" "ପୃଥିବୀ ତଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ରହନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ତୁମର ତାଲୱାର ଓ ଧନୁଷ୍ ନିଅ।" "ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର, ଯେଉଁମାନେ ବାଧା ଦେଇଥିବେ, ତାଙ୍କୁ ବି ଦଳନ କର, ମୋର ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରି ଫେରିଯିବ।" ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭାବାନ୍ ନାତି ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ତାଲୱାର ନେଇ, ହଲକା ପଦକ୍ଷେପରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ତିନି ପୂର୍ବଜମାନେ ଖୋଦିଥିବା ପାଟାଳ ପଥରେ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ। ଏଠାରେ ସେ ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ, ନାଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଦିଗପାଳ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ତାଙ୍କର କୁସଳ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନେ ଓ ଅଶ୍ୱଚୋର ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦିଗପାଳ ହାତୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାମତି, କହିଲେ, "ଆସମଞ୍ଜ, ତୁମର କାମ ସଫଳ ହେବ, ଅଶ୍ୱ ସହ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଯିବ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗପାଳ ହାତୀଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗପାଳ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, କହିଲେ, "ତୁମେ ଅଶ୍ୱ ସହ ଫେରିଯିବ।" ଏମିତି ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ରୁତପଦେ ଯାଇ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ—ସଗରପୁତ୍ରମାନେ—ଖାକ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।