ପବିତ୍ର ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନାରେ ଅନେକ ଉପାୟ ଚେଷ୍ଟା କରି, ପାନଶାଳା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ମହାସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହନୁମାନ୍ ମଦୁର ଲତାଗୃହ, ରଙ୍ଗିନ କାମ୍ରା, ରାତିର ଶାଳା ମଧ୍ୟରେ ଚାଲି ଚାଲି, ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୁନ୍ଦର ଦେହଧାରିଣୀ ସୀତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଦେଖି ପାରିଲେନି। ଏହାପରେ, ଏହି ମହାବଳୀ ବନରାଜ ହନୁମାନ୍, ଶ୍ରୀ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ଏଠାରେ ନାହାନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିଲି, ତଥାପି ମୈଥିଲୀ ମୋ ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁନାହାନ୍ତି। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା, ନିଜ ନିତିର ରକ୍ଷାରେ ଅନୁଗତ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇଥିବେ, କାରଣ ସୀତା ଉତ୍ତମ ପଥରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ। ସେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ଭୟଙ୍କର, ବିକୃତ ରୂପର ଅନେକ ମହିଳାମାନେ ଦେଖି, ଚିନ୍ତା କଲେ—ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଭୟରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଥିବେ। ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ, ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିନାହିଁ, ଏବଂ ବନରାଜମାନେ ସହିତ ବ୍ୟର୍ଥ ଅନେକ ସମୟ ବିତାଇଛି; ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, ମୁଁ କିପରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ଫେରିବି? ସୁଗ୍ରୀବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିୟମିତ। ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ; ମୋ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଫେରିବା ପରେ ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେ କଣ କହିବେ? "ହେ ବୀର, ତୁମେ ଯାଉ, ଆମକୁ କହିବାକୁ ପଡ଼ିବ କଣ କରିଛ?" ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ କହିବି, ଯଦି ମୁଁ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ? ଏହି ଦୁଃଖରେ, ମୁଁ ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରିବି, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ କରିବି। ଏହି ବିପଦ ଦେଖି, ଜାମ୍ବବାନ୍, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବନରାଜମାନେ କଣ କହିବେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସାଗର ପାର ହୋଇ ଫେରିବା ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି? ଧୈର୍ୟ ହେଉଛି ସମୃଦ୍ଧିର ମୂଳ; ଧୈର୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ। ମୁଁ ଏଉଁଠି ଦେଖିନଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ପୁଣି ଖୋଜିବି। ଧୈର୍ୟ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଫଳତା ଆଣେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଫଳ ଲାଭ କରେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଅନେକ ମନୋହର ପାନଶାଳା, ଫୁଲ ଗୃହ, ଶୋଭା ଦେଉଥିବା କାମ୍ରା, ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଖେଳ ଗୃହ। ସେ ଅନ୍ତଃପୁର, ସଂକୁଚିତ ଗଲି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହଲ ଦେଖି, ଆଉ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ପୁଣି ଖୋଜିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତଳ ଘର, ଦେବସ୍ଥାନ, ଅନ୍ୟ ଉପଗୃହ ଦେଖି, ଉଡ଼ି, ତଳେ ପଡ଼ି, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖି, କେବେ ରୁହି, କେବେ ଚାଲି, କେବେ ବିରାମ ନେଲେ। ଦ୍ୱାର ଖୋଲି, ପଟ ହଟାଇ, ଭିତରେ ଗଲେ, ବାହାରିଲେ, କେବେ ପଡ଼ିଲେ, କେବେ ଉଡ଼ିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଏହି ଅନ୍ତଃପୁରର ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ଦୂରି ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଖୋଜିଲେ, ଏଠି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲାନି। ସେ ଅନ୍ତଃପୁର, ରସ୍ତା, ଉଚ୍ଚ ତଳ, ଦେବସ୍ଥାନ, କୂଆଁ, ପଦ୍ମପୋକରୀ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ଦେଖିଲେ। ଏଠି ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଦୂଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ବିକୃତ ଦେହ, କିନ୍ତୁ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ନାହାନ୍ତି। ସେ ଦେଖିଲେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ, ଦେବାଙ୍ଗନାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତା ନାହାନ୍ତି। ସେ ଦେଖିଲେ ନାଗକନ୍ୟାମାନେ, ମଧୁର ନିତମ୍ବ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ, କିନ୍ତୁ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ନାହାନ୍ତି। ସେ ଦେଖିଲେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଧରାଯାଇଥିବା ନାଗକନ୍ୟାମାନେ, କିନ୍ତୁ ଜନକଙ୍କ ଆନ୍ତରିକ ପ୍ରିୟା ନାହାନ୍ତି। ହନୁମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ର, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିଳାମାନେ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ—ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ବନରାଜମାନେ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଉଦ୍ୟମ ଏବଂ ସାଗର ପାର କରିବା ବ୍ୟର୍ଥ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ପୁଣି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ। ମହଲରୁ ତଳେ ଅସ୍ତରିତ ହୋଇ, ହନୁମାନ୍ ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ଚିନ୍ତାରେ ଆକୁଳ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହନୁମାନ୍, ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶୀଘ୍ର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିବା, ମହଲରୁ ଦୁର୍ଗ ପରିବାର୍ତ୍ତନ କଲେ, ମେଘରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଚଳିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ଖୋଜି, ହନୁମାନ୍ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ, ଏବଂ କହିଲେ—"ଲଙ୍କାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁଁ ଖୋଜିଛି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ, କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ।" "ପୋକରୀ, ତଳାବ, ନଦୀ, ଝରଣା, କ୍ଷୀରବନ, ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ—ସମସ୍ତ ଭୂମି ମୁଁ ଖୋଜିଛି, ତଥାପି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଦେଖିନାହିଁ। ସମ୍ପାତି, ଗୃଧ୍ରରାଜ, କହିଥିଲେ ଏଠାରେ ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ନିବାସରେ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ—ଏହି କାରଣ କଣ?" "ସୀତା, ମୈଥିଲୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଅସହାୟ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଧରାଯାଇ, ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରେ ପଡ଼ିଥିବେ। ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠାଇ ନେଇଯିବା ବେଳେ, ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖି, ସୀତା ଭୟରେ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲି ଯିବା ସମୟରେ ପୃଥିବୀରେ ଝାରିପଡ଼ିଥିବେ।" "ଅଥବା, ସୀତା ଚାରିପାଖ ଦେଖି ଉପରେ ଉଡ଼ି ଯିବା ବେଳେ, ସାଗର ଦେଖି ଭୟରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଥିବେ। ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ତାଙ୍କ ଭୁଜାରେ ଚିକ୍କି ହୋଇ, ସୀତା ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବେ।" "ଅପ doubt, ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ନିତିର ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସଂଯମୀ ମହିଳା, କିପରି ରକ୍ଷକ ନଥିବା ବେଳେ, ଭକ୍ଷଣ କରିଥିବେ। ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ କଳାନ୍ତି ଚକ୍ଷୁ ଶ୍ରୀମତୀମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ, ନିର୍ମଳ ସୀତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିବେ।" "ମିଥିଳା ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ, ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ 'ହେ ରାମ! ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହେ ଅୟୋଧ୍ୟା!' କୁହି, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବେ।" ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ହନୁମାନ୍, ନିଜ ଉଦ୍ୟମ ଭାବି, ଏବଂ ଧୈର୍ୟ ଧରି, ପୁଣି ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଆଶାରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବାର ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।