ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଏହାପରେ, ତାଙ୍କ ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ତିନି ବାହାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରି, ପାନସାଳା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖୋଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହି ମହାନ ଅନ୍ତଃପୁରର ମଧ୍ୟରେ ହନୁମାନ୍ ଲତାମଣ୍ଡପ, ଚିତ୍ରିତ କମ୍ନାଟି, ରାତିର ଶୟନଗୃହ ଭିତରେ ଘୁରିଘୁରି ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଏହାପରେ ବିଶାଳ ବାନର ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ—ନିଶ୍ଚୟ, ସୀତା ଏଠାରେ ନାହାନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତଠାରେ ଖୋଜିଲି, ତଥାପି ମୈଥିଲୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ । ତାଙ୍କର ମନରେ ଦୁଃଖ ଭରିଗଲା—ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା, ନିଜ ଶୀଳ ରକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ୍ ଥିବାଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିବେ । ରାବଣଙ୍କ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଓ ବିକୃତ ଆକୃତି ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୀତା ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଥିବେ ବୋଲି ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ । ସେ ଭାବିଲେ: ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ନା ଦେଖି, ମୋ କାମ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରିଲି ନାହିଁ, ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିବା ପଥ ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ରାଣୀମାନେ ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସୀତାକୁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ, ଏହି ଚେଷ୍ଟା ବ୍ଯର୍ଥ ହେଲା । ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଫେରିବି, ମୋ ବନରସେନା ପ୍ରଧାନମାନେ କ'ଣ କହିବେ? ସେମାନେ ପଚାରିବେ—ତୁମେ କ'ଣ କରିଲ? ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବା ବେଳେ, କିପରି ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ମୁହଁ ଦେଉଛି? ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ, ମୁଁ ଉପବାସରେ ପ୍ରାଣ ବିସର୍ଜନ କରିଦେବି । ବୃଦ୍ଧ ଜାମ୍ବବାନ୍, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ମୋ କଥା କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବେ? ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇ ଫେରିଛି, କିନ୍ତୁ କିଛି ଉପକାର କରିପାରିଲି ନାହିଁ । ତଥାପି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଫଳତାର ମୂଳ; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରସନ୍ନତାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ । ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ ଆଉ ଅଖୋଜା ସ୍ଥାନରେ ପୁନଃ ତଳାଶ କରିବି । ନିଶ୍ଚୟ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଫଳ କରେ; ଏହା ଲୋକର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଫଳଦାୟି କରେ । ହନୁମାନ୍ ଆଉ ଏକଥର ମହଲ ଭିତରର ଚମତ୍କାର ପାନସାଳା, ପୁଷ୍ପଗୃହ, ଶୋଭିତ ଖେଳକୋଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଖିଲେ । ସେ ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାର, ସଂକୁଚିତ ଗଳି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହଲ ଦେଖି, ଚିନ୍ତା କରି ପୁନଃ ତଳାଶ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ଭୂମି ଉପର ଘର, ମନ୍ଦିର ଓ ଉପଗୃହ ଖୋଜିଲେ; କେବେ ଉଡି, କେବେ ନମି, କେବେ ଦଢ଼ି, କେବେ ଚାଲି, କେବେ ବିଶ୍ରାମ କରି ତଳାଶ କଲେ । ସେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଲେ, ବାଡ଼ ହଟାଇଲେ, ଭିତରକୁ ପସିଲେ ଓ ବାହାରିଲେ, କେବେ କ୍ଷିପ୍ର ଗତିରେ ଉଡିଲେ, କେବେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଏଭଳି ମହାବାନର ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନ ଖୋଜିଲେ; ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ସ୍ଥାନ ବି ଅଖୋଜା ରହିଲା ନାହିଁ । ସେ ଅନ୍ତଃପୁର, ପଥ, ଚବୁତରା, ମନ୍ଦିର, କୂଆ, ପଦ୍ମସର ଦେଖିଲେ । ଏଠାରେ, ହନୁମାନ୍ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଦୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶନୀୟ ଓ ବିକୃତ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କୁ ନାହିଁ । ସେ ଏମିତି କିଛି ନାରୀ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଂଗନାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ସୁନ୍ଦର, ତଥାପି ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତା ନାହିଁ । ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଓ ମଧୁର କଟି ଥିବା ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ଦେଖିଲେ, ତଥାପି ସୀତା ନାହିଁ । ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଆନିଥିବା ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ନାହିଁ । ଏପରି ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ନାରୀମାନେ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ବନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଏତେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ତଥାପି କୌଣସି ଫଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ହନୁମାନ୍ ତଳକୁ ଅସି ଦୁଃଖରେ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ହନୁମାନ୍ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ମହଲରୁ ଦେଉଳପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇ, ମେଘମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚଳାଚଳ କଲେ । ରାବଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ଖୋଜି, ସୀତାଙ୍କୁ ନାହିଁ ଦେଖି, ବନର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ କହିଲେ—ଲଙ୍କାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନ ମୁଁ ଖୋଜିଛି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତା, ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗରେ ଭୂଷିତ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ । ମୁଁ ସମସ୍ତ ସରୋବର, ପୋଖରୀ, ନଦୀ, ଝରଣା, ଜଳାଶୟ, ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିଛି, ତଥାପି ଜାନକୀ ନାହିଁ । ଏଠି ସମ୍ପାତି ରାଜା କହିଥିଲେ ଯେ, ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ସେଉଁଠି ନାହିଁ—ଏହା କିଏ ଜାଣେ? ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ—ସୀତା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଅସହାୟ ଭାବରେ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଆଣାଯିବା ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବେ କି? ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ରାମଙ୍କ ବାଣ ଦେଖି ଭୟରେ ସୀତା ମଧ୍ୟରେ କାହିଁକି ମାଟିକୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବେ କି? ବାହାନ୍ତି ଦେବପଥ ଦେଖି, ସମୁଦ୍ର ଦେଖି ଭୟରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗି ତିନି ଖସି ପଡ଼ିଥିବେ କି? ରାବଣଙ୍କ ଅତି ଶକ୍ତିରେ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ପିସି ଏହି ଉତ୍ତମ ଚକ୍ଷୁଶାଳି ନାରୀ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବେ କି? କିମ୍ବା ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଆଣି ନିଜେ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିବେ? ବା କଳ୍ମଷ ମନସ୍କାମାନେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସୀତାକୁ ଭକ୍ଷିଯାଇଥିବେ କି? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାରେ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ଼ ଜାରି ରଖିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଆଶା ମଧ୍ୟ ମିଶିଗଲା ।