ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସବୁଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ। କିଛି ଲୋକ ଢୋଲ, ଝାଲ ଓ ମଝିରାରେ ଦଣ୍ଡିଆ କରୁଥିଲେ, କିଛି ହସ୍ୟ କ୍ରୀଡା ପାଇଁ ତଳାରେ ବସିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ମୁଖ୍ୟ ଶୟନକୁ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ରାବଣ ଏକ ହଜାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂଭାଷଣ ଓ ଗୀତରେ ଦକ୍ଷ, ରୂପରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ଏକା ଜଣେ ନାରୀ ରାବଣଙ୍କ ସହିତ ଦିନ, ସ୍ଥାନ ଓ ଶବ୍ଦରେ ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷ, ଆନନ୍ଦରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୁକ୍ୟ ବାନର ଦେଖିଲେ। ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଏକ ହଜାର ଯୁବତୀ ଶୟନ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଦକ୍ଷ ଓ ଅତି ରୂପବତୀ। ଏକା ଜଣେ ନାରୀ ଯଥାଯଥ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ଦକ୍ଷ, ଯଥାଯଥ ଶବ୍ଦ କହିଥିବା, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ଏମିତି ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ହେଲେ ଜଣେ ବଡ଼ ହାତୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ହାତିନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରା ଥିବା ପରି। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ରାବଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଏକ ବଡ଼ ପାନ ଶାଳା, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ରହିଛି। ଏଠାରେ ହରିଣ, ବଫାଳ, ଶୁଆ ମାଂସ ଭାଗ ଭାଗରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି। ବିସ୍ତୃତ ସୁଉନ୍ ଭାଣ୍ଡାରେ ମୟୂର ଓ କୁକୁଡ଼ ମାଂସ ଅସ୍ପର୍ଶିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖାଯାଇଛି। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଶୁଆ ମୁଣ୍ଡ, ଗଣ୍ଡା ମାଂସ ଦହି ଓ ଲୁଣରେ ମସଲା ହୋଇଥିବା, ହରିଣ ଓ ମୟୂର ମାଂସ ଚୁଆ ଲାଗି ରଖାଯାଇଛି। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଟିଟିରା, ମେଁଝା, ଅଧ ଖାଇ ଥିବା ଖରଗୋଶ, ଅନେକ ଶୁଆ ମାଂସ ଓ ମେଁଝା ମାଂସ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି। ଏଠାରେ ମଧୁର ଓ ଖରା ଖାଦ୍ୟ, ଚାଟିବା, ପିଇବା, ଖାଇବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଆଛି; ତିକ୍ତ, ଖଟା, ଲୁଣିଆ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି। ଭୂଷଣ ଓ କଙ୍ଗନ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଛି, ଧନ ଚିଁଡ଼ି ପଡ଼ିଛି, ପାନ ଭାଣ୍ଡା ଉଲଟି ଯାଇଛି, ଫଳ ରଖାଯାଇଛି। ଫୁଲ ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି, ଭୂମି ଚମକୁଛି; ଏଠାଁ ଓ ସେଠାଁ ଶୟନ ଓ ଆସନ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଗଠିତ ଅଛି। ପାନ ଶାଳା ଅଗ୍ନି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଚୟନୀୟ ଖାଦ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି। ମାଂସ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଭଲ ଭାବେ ଅଲଗା ରଖାଯାଇଛି; ଦିବ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମଦ ରଖାଯାଇଛି। ଚିନି, ମଧୁ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭିତିକି ମଦ ଅଛି; ଧୂପ ଓ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ଭାବେ ଅଲଗା ରଖାଯାଇଛି। ଭୂମି ବହୁ ଫୁଲ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୁଉନ୍ ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ୍ ଭାଣ୍ଡା ରଖାଯାଇଛି। ସୁଉନ୍ ଗୋବଲେଟ ଓ ଚମକୁଥିବା ଚାନ୍ଦିର ଗାଗର ଓ ସୁଉନ୍ ମଟକ ରଖାଯାଇଛି। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାନ ଶାଳା, ସୁଉନ୍ କପ୍ ଓ ମଣିରେ ତିଆରି ମଦ ଭାଣ୍ଡା ଦେଖିଲେ। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଣ୍ଡା କିଛି ଭରିଥିଲେ, କିଛି ଅଧ ରହିଥିଲେ, କିଛି ଖାଲି ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ କିଛି ମଦ ଅସ୍ପର୍ଶିତ, କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଖାଦ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମଦ ଅଧ ଖାଇଯାଇଛି। ଶୟନ ଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ ଚାଦର ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; କିଛି ନାରୀମାନେ ଶୂନ୍ୟ ଶୟନରେ ଅଛନ୍ତି, କିଛି ରୂପବତୀ ନାରୀ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି। ଏକା ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ନେଇ ଆଲିଂଗନ କରି ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି, ନିଦ୍ରାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ। ସେମାନଙ୍କ ମୃଦୁ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳା ମୃଦୁ ବାୟୁରେ ଦୋଳିତ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ଶୀତଳ ଚନ୍ଦନ, ମଧୁର ମଦ, ଫୁଲ ମାଳା ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଫୁଲ ରଖାଯାଇଛି। ବାୟୁ ଅନେକ ସୁଗନ୍ଧ ଆଣିଥିଲା, ନିସ୍ସାରଣ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଧୂପ ମିଶି ଘରକୁ ମନୋହର ଗନ୍ଧ ଦେଉଥିଲା। ପୁଷ୍ପକ ମହଲରେ ମନୋହର ଗନ୍ଧ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା; କିଛି ନାରୀ କଳା, କିଛି ଧଳା, କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳା ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। କିଛି ନାରୀ ସୁଉନ୍ ରଙ୍ଗର ଅଙ୍ଗ ନେଇ ଏହି ରାକ୍ଷସ ଗୃହରେ ନିଦ୍ରାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି, କାମରେ ମୁଁଦା ହୋଇଛନ୍ତି। ନିଦ୍ରାରେ ରହିଥିବା ଅପରାଜିତ ପଦ୍ମ ପରି ସେମାନଙ୍କ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀଙ୍କ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ମନରେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ଅଧର୍ମ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଭାବ ଦେଉଥିଲା। ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ନିଦ୍ରାରେ ରହିଥିବା ନାରୀମାନେ ଦେଖିବା ଧର୍ମର ଭଙ୍ଗ ପ୍ରତୀତ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ଅନ୍ୟର ଜୀବନୀ ସହିତ କାମ ଭାବରେ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟର ଜୀବନୀ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି ଏକ ନୂତନ ଚିନ୍ତା ହନୁମାନ୍ ମନରେ ଆସିଲା; ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୃଢ଼ ଓ ନ୍ୟାୟ ଜାଣିଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ନାରୀମାନେ ଅରକ୍ଷିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ କିଛି ବିକୃତି ଉପଜିଲା ନାହିଁ। କାରଣ, ମନ ହିଁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚଳନର କାରଣ, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁଇ ଅବସ୍ଥାରେ— ମୋର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ନିୟମିତ। ଏଠାରେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ନାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାରୀ ଖୋଜିବା ସମ୍ଭବ। ଯେଉଁ ଗର୍ଭରୁ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାରେ ଖୋଜିବା ଉଚିତ; ଏହି ନାରୀ ମଧ୍ୟରେ ଜାନକୀ ନାହିଁ, ହରିଣ ମଧ୍ୟରେ ଖୋଜିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଶୁଭ ମନରେ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଦେବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗ ଜାତିର କନ୍ୟାମାନେ, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।