ହନୁମାନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର ଏବଂ ବନରାଜ, ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଗଭୀର ଅନ୍ତରାଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ—ମଣ୍ଡୋଦରୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ପ୍ରିୟ ରାଣୀ, ତାଙ୍କ ଶୟନ କୋଠାରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଶୟାନ ଥିଲେ। ମଣ୍ଡୋଦରୀଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର, ଯୁବତ୍ବ, ମାଧୁର୍ୟ ଦେଖି, ପ୍ରବଳ ବାହୁ ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ—‘ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଶୀତା ହେବେ।’ ଏହି ଭାବନାରେ ତାଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କ ପୁଛକୁ ଚୁମିଲେ, ତାଳି ମାରିଲେ, ଗାଇଲେ, କ୍ରୀଡା କରିଲେ, ଦେଉଳରେ ଚଢିଲେ, ମାଟିରେ ପଡିଲେ—ବନରାଙ୍କ ସ୍ଵଭାବ ଦେଖାଇଲେ। ଏଠିଠାରେ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଅନ୍ତି—ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏଗାରଉଅ ଅଧ୍ୟାୟ ପଠାଯାଉ। ହନୁମାନ୍ ଏହି ଭାବନାକୁ ଛାଡି, ଶୀତା ବିଷୟରେ ପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ—ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଉଠିବେ ନାହିଁ, ଖାଇବେ ନାହିଁ, ସଜିବେ ନାହିଁ, ପାନ କରିବେ ନାହିଁ। ଶୀତା କେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତି ହେବେ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ରାମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ଏହି ଭାବନାରେ ହନୁମାନ୍ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—‘ଏହି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜନ।’ ଏବଂ ଶୀତାକୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ସେ ଆଉ ଅନ୍ତଃପୁରର ମଦିରାଶାଳାରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—କିଛି ମହିଳାମାନେ କ୍ରୀଡାରେ ଅଶକ୍ତ, କିଛି ଗୀତରେ, କିଛି ନୃତ୍ୟରେ, ଆଉ କିଛି ମଦରେ ଅପରାଜିତ। କିଛି ମହିଳା ଢୋଲ, ଝାଲ ଓ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ପାଖରେ ଦଢାଇଥିଲେ; କିଛି ମହିଳା ମୁଖ୍ୟ ଶୟନରେ ଅନ୍ତ୍ୟରେ ଶୟାନ ଥିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ରାବଣ, ଅନେକ ଶତ ମହିଳାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଆକାରରେ ମନୋହର, ସମ୍ବାଦ ଓ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ। ରାବଣ ଏକ ମହିଳାଙ୍କ ସହିତ, ଯିଏ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କଥା କରେ, ସମସ୍ତ ସୁଖରେ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ଏହି ମହିଳା ସହିତ ଏକତ୍ର ଥିଲେ। ଆଉଠି, ହନୁମାନ୍ ଅନେକ ଶତ ଯୁବତୀମାନେ, ସୁନ୍ଦର, ସମ୍ବାଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶୟାନ ଦେଖିଲେ। ଏଠିଠାରେ, ଏକ ମହିଳା, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ଯଥାଯଥିକ, ଯଥାଯଥିକ କଥା କରିଥିବା, ଶୟାନ ଥିଲେ—ସୁଖରେ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇ। ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ, ଏମିତି ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଉପସ୍ଥିତ, ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଅଟୁଟ ସମ୍ପଦରେ ଶୋଭିତ, ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ ଯେପରି ଅନେକ ହାତିନୀ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ରହେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ଗୃହରେ ମଦିରାଶାଳା ଏକ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଛି। ସେଠାରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ହରିନ, ମହିଷ, ଶୁଆର ମାଂସ ଭାଗ ରଖାଯାଇଛି। ବଡ଼ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାଣ୍ଡରେ ମୟୁର ଓ କୁକୁଡ଼ି ମାଂସ ଅସ୍ପର୍ଶିତ ଭାବେ ରଖାଯାଇଛି। ଶୁଆର ମୁଣ୍ଡ, ଗଣ୍ଡ ଏବଂ ଗୃତ, ଲବଣ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ହରିନ ଓ ମୟୁର ମାଂସ ତରକାରି ଭାବେ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରକାର-ପ୍ରକାର ଟିଟିର, ମେଁଢା, ଅର୍ଧ ଭୋଜିଥିବା ଖରଗୋଶ, ମହିଷ ତରକାରି ଏବଂ ମେଁଢା ମାଂସ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ସେଠି ମିଠା ଓ ଖରା, ଚାଟିବା, ପିବା, ଖାଇବା ଖାଦ୍ୟ, ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସାଧାରଣ, ଖଟା ଓ ଲୁଣ ଖାଦ୍ୟ, ରଙ୍ଗିନ ମିଠା ଦେଖିଲେ। ବଡ଼ ଗୁଞ୍ଜ ଓ ବାହୁପାଶ ଛାଡି ଦିଏଯାଇଥିଲେ, ଧନ ଚିଁଟିଯାଇଥିଲା, ପାନପାତ୍ର ଉଲଟିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଫଳ ପ୍ରକାର-ପ୍ରକାର ଦେଖିଲେ। ଫୁଲ ଦେଇ ଭୂମି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା; ଏଠାଠି ଶୟନ ଓ ଆସନ ଭଲଭାବେ ଚିଁଟିଯାଇଥିଲା। ମଦିରାଶାଳା ଅଗ୍ନି ବିନା ମଧ୍ୟ ଆଲୋକିତ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ରସ ଦେଖିଲେ। ଏଠି ମାଂସ, ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପ୍ରସ୍ଥୁତ, ମଦିରାଶାଳାରେ ଅଲଗା ରଖାଯାଇଥିଲା; ଦିବ୍ୟ, ସ୍ୱଚ୍ଛ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଦ ଏବଂ ବିଶେଷ ତିଆରି ମଦ ଦେଖିଲେ। ଚିନି, ମଧୁ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ମୂଳ ମଦ ଦେଖିଲେ; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧି ଚୂରା ଭଲଭାବେ ଅଲଗା ରଖାଯାଇଥିଲା। ଭୂମି ଅନେକ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାଣ୍ଡ ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ୍ ଦିଶାରେ ଶୋଭିତ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗୋବଲେଟ୍, ଚମକୁଥିବା ରୂପା ଦିଅଁ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା ଦେଖିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଏହି ମଦିରାଶାଳାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦେଖିଲେ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ କପ୍, ମଣିର ଭାଣ୍ଡ ଏବଂ ମଦ ଦେଖିଲେ। ସେଠି ଭାଣ୍ଡ ପ୍ରକାର-ପ୍ରକାର ଦେଖିଲେ—କିଛି ପୂର୍ଣ୍ଣ, କିଛି ଅର୍ଧ ରହିଛି, କିଛି ଶୂନ୍ୟ। କିଛି ପାନ ଅସ୍ପର୍ଶିତ, କିଛି ଖାଦ୍ୟ, କିଛି ପାନ ଅର୍ଧ ଭୋଜି ରଖିଛି। କିଛି ଶୟନରେ ଅର୍ଧ ଚାଦର ରଖିଛି, କିଛି ମହିଳା ଶୟନ ଖାଲି, କିଛି ସୁନ୍ଦରୀ ଏକାପରି ଏକାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୟାନ। ଏକ ମହିଳା ଅନ୍ୟ ମହିଳାର ପୋଶାକ ନେଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ନିଦ୍ରାରେ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇ ଶୟାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶ୍ୱାସର ମୃଦୁ ପ୍ରଭାବରେ, ତାଙ୍କ ପୋଶାକ ଓ ମାଳା ଶରୀରରେ ମୃଦୁ ହେବାର ଭାବ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ମୃଦୁ ବାୟୁ ଚାଲିଛି। ଠଣ୍ଡା ଚନ୍ଦନ, ମିଠା ମଦ, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧି ଏଠି ଦେଖିଲେ। ବାୟୁ ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧି ଆଣିଥିଲା—ସ୍ନାନ, ଚନ୍ଦନ, ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ମିଶିଥିଲା। ପୁଷ୍ପକ ମହଲରେ ସୁଗନ୍ଧ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା; କିଛି ମହିଳା କଳା, କିଛି ଧଳା, କିଛି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ସୁନ୍ଦରୀ ଦେଖିଲେ। କିଛି ମହିଳା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଅଙ୍ଗ, ଏହି ରାକ୍ଷସ ନିବାସରେ, ନିଦ୍ରାରେ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏମିତି ଶୟାନ ପଦ୍ମ ଭଳି, ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏପରେ, ଏହି ମହିଳାମାନେ ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ଅପରାଧ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ମନ ଚଞ୍ଚଳ ହେଲା।