ମଣି, ମୁକ୍ତା ଓ ରତ୍ନର ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ଶୋଭାମୟ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ସମଗ୍ର ରବଣଙ୍କ ମହଳକୁ ଅଧିକ ଆଭାମୟ କରୁଥିଲେ। ସେଠି ବାନର ହନୁମାନ୍ ସୁନା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଶୋଇଥିବା, ଅନ୍ତଃପୁରର ଆତ୍ମିୟ ରାଣୀ ମଣ୍ଡୋଦରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର, ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି, ବଳଶାଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ—“ଏହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ସୀତା!” ଏହି ଭାବନାରେ ସେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ ଉଲ୍ଲାସରେ ଭରିଗଲା। ସେ ତାଳି ମାରିଲେ, ପୁଛକୁ ଚୁମିଲେ, ନାଚିଲେ, ଗାଇଲେ, ଏବଂ ବାନର ସ୍ୱଭାବରେ ଦେଖାଦେଲେ—ଉଚ୍ଚାଳିଲେ, ସ୍ତମ୍ଭ ଚଢ଼ିଲେ, ମାଟିକୁ ପଡ଼ିଲେ। ଏଠିଠାରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସେଇ ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ି, ମହାବଳଶାଳୀ ବାନର ହନୁମାନ୍ ପୁନି ଅନ୍ୟ ଭାବନାରେ ଲଗିଲେ—ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଲଗା ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ନ ଶୁଏ, ନ ଖାଏ, ନ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧନ୍ତି, ନ ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି। ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଏକ ମହାପୁରୁଷକୁ ମଧ୍ୟ, ନିକଟ କରିବେ ନାହିଁ; କାରଣ ରାମଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।” ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ କରି, “ଏହିଁ ଅନ୍ୟ କେହି,” ବୋଲି ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରି, ପାନଶାଳାର ଭିତରେ ଆଉ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠି କେହି କେହି ନାଚ ଗୀତରେ କ୍ଳାନ୍ତ, କେହି ମଦ୍ୟପାନରେ ଆସକ୍ତ, କେହି ତାଳ ମଞ୍ଚ ଓ ତାଳବାଦ୍ୟ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, କେହି ମହାଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ରବଣ ଏକ ହଜାର ଅଳଙ୍କୃତ, ଗୀତ-ବାଦ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆକୃତିରେ ଆକର୍ଷକ ନାରୀମାନେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅଛନ୍ତି। ସେଠି ରବଣଙ୍କୁ ଏମିତି ଏକ ନାରୀ ସହିତ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ସମୟ-ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହିଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାରେ ଅତିଶୟ ଥିଲେ। ଆଉ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ଯୁବତୀ ଶୋଭାମୟୀ, ଗୁଣବତୀ ନାରୀମାନେ ଶୁଏ ଥିଲେ। କେହି ଏମିତି ଏକ ନାରୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ସମୟ-ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହୁଥିଲେ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିତ ହୋଇ ଶୋଇଥିଲେ। ରକ୍ଷସ୍ରାଜା ରବଣ ସେଠି ତାଙ୍କ ସହ ଥିବା ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ମହାଗଜ ତାଙ୍କ ମାଦିନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଏ। ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ଏହି ରବଣଙ୍କ ମହଳର ପାନଶାଳାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଳାସ ଦେଖିଲେ। ସେଠି ମୃଗ, ମହିଷ, ବନପଶୁ ମାଂସ ଖଣ୍ଡ ରଖାଯାଇଥିଲା। ସୁନାର ବଡ଼ ବାତ୍ରାରେ କେଉଁଠି ମୟୂର ଏବଂ କୁକୁଡ଼ ଅଖୁଣା ରଖାଯାଇଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ଯୋଗୁର୍ଟ ଓ ଲୁଣରେ ମସଲା ଦିଆ ଅଂଶ ମୃଗ ମାଂସ, ଗଣ୍ଡର ମାଂସ, ମୟୂର ଓ ମୃଗ ମାଂସ ଖଣ୍ଡ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକାଳା ମାଂସ। ସେଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ତିତିରି, ଛୋଟ ଛୋଟ ଛାଗ, ଅଧଖାଇ ଖରା, ମହିଷ ଓ ମେଷ ମାଂସ ଦେଖିଲେ। ମିଠା ଓ ତିକ୍ତ, ପାନୀୟ, ଚବାଇବା, ଲିଜିବା ପଦାର୍ଥ, ଏବଂ ଅନେକ ଖଟା-ଲୁଣି ଓ ରଙ୍ଗିନ ମିଠା ପଦାର୍ଥ ଥିଲା। ମହାନ୍ତ ଅଙ୍ଗଦା ଓ ବାହୁଲତା, ମୂଲ୍ୟବାନ ଧନ, ଉଲ୍ଟାଇଯାଇଥିବା ପାନ ବାତ୍ରା, ଏବଂ ଫଳ ଛିଟାଇଯାଇଥିଲା। ଫୁଲ ଦେଇ ଭୂମି ଶୋଭାମୟ ହୋଇଥିଲା; ଏଠାଏଠି ଶୟ୍ୟା ଓ ଆସନ ଭଲ ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ପାନଶାଳା ଅଗ୍ନି ବିନା ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚୟନୀୟ ଭୋଜ୍ୟ ଥିଲା। ଏଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ମାଂସ ନିପୁଣତାରେ ପକାଯାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା; ଦିବ୍ୟ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଦ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମଦ୍ୟ ଥିଲା। ଚିନି, ମଧୁ, ଫୁଲ ଓ ଫଳର ମଦ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଥିଲା। ଭୂମି ଅନେକ ମାଳା, ସୁନା ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲର ବାତ୍ରାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଆଉ ଅନ୍ୟ ଏକାଧିକ ସୁନାର ପାନ ବାତ୍ରା, ଚମକୁଥିବା ଚାନ୍ଦି ଗାଗରି ଓ ସୁନା ଘଡ଼ା ଥିଲା। ବାନର ଏହି ପାନଶାଳାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦେଖିଲେ; ସେଠି ମଣିର ବାତ୍ରାରେ ମଦ୍ୟ ଏବଂ ସୁନାର କପ ଦେଖିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—କେତେକ ବାତ୍ରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, କେତେକ ଅର୍ଦ୍ଧଭରା, କେତେକ ଖାଲି। କେଉଁଠି ଅସ୍ପୃଷ୍ଟ, କେଉଁଠି ଅଧଖାଇ ଭୋଜନ ଓ ପାନିୟ ଥିଲା। କେଉଁଠି ଶୟ୍ୟାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଚାଦର ଅଛି, କେଉଁଠି ମହିଳାମାନେ ଶୂନ୍ୟ ଶୟ୍ୟା ରଖିଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଏଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ଏକ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ପୋଶାକ ନେଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଏଛନ୍ତି, ନିଦ୍ରାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ। ମୃଦୁ ଶ୍ୱାସରେ ତାଙ୍କର ଗା ଓ ମାଳା ହଳକା ହଳକା ହିଲୁଥିଲା, ଯେପରି ମୃଦୁ ବାତାସ ଚଳିଛି। ସେଠି ଶୀତଳ ଚନ୍ଦନ, ମଧୁର ମଦ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ମିଶିଥିଲା। ବାୟୁ ସେଠି ସ୍ନାନ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଧୂପର ଗନ୍ଧ ଛଡ଼ାଉଥିଲା। ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ବିକିରିତ ହେଉଥିଲା; କେତେକ ମହିଳା କଳା, କେତେକ ଧଳା, କେତେକ କଳା ରୂପସି। କେତେକଙ୍କ ଦେହ ସୁନା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏହି ରକ୍ଷସ ଗୃହରେ ସେମାନେ ନିଦ୍ରା ଓ କାମାସକ୍ତିରେ ମୁଗ୍ଧ ଥିଲେ। ଯେପରି ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ପଦ୍ମ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ସେମାନଙ୍କ ଦେଖା ଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବେ, ମହାତ୍ମା ବାନର ହନୁମାନ୍ ରବଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।