ସେଇ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କର ମହାଲରେ, ମାଙ୍ଗୋ ଓ ଚମ୍ପକ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକୁଳ ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟପାନର ଘ୍ରାଣ ମିଶିଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ରାବଣଙ୍କର ମହାମୁଖରୁ ନିଷ୍କାସିତ ଶ୍ୱାସ ଭିତରେ ମିଶି, ସେଉଁଠି ପୂରା ଗୃହକୁ ଭରିଦେଉଥିଲା। ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ମୁକୁଟରେ ମଣି ଓ ମୁତ୍ୟାର ଚାଁଦି, ଅଳ୍ପ ଏକଟିକି ହୋଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ, ଚକଚକାଇଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ରେ ମୁହଁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍—ଏହିଭଳି ରୂପ ତାଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା ଚାମରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା ଏବଂ ଅତି ସୁନ୍ଦର ହାର ରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା। କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ପାର୍ଶ୍ୱ ଉପରେ ହଳୁକ ହଳୁକ ରେ ଛିଟିଏ ପାଉଁଥିବା ରେସମ ପଟା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଉପର୍ନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭଳି ଢାକି ରଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ଗଭୀର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଏକ ନାଗ ଶ୍ୱାସ ନେଉଛି, ଏବଂ ଶରୀର ତିଆରି ହେଉଥିଲା କଳା ଗୁରୁ ଦାଳର ମାନେ ଏକ ଗଞ୍ଜ ଭଳି। ସେ ମହାଗଙ୍ଗାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୁଏଇଥିବା ଏକ ଶୁଆ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଚାରିପାଖରେ ସୁନା ଦୀପ ଜଳିଥିଲା, ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋକିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ର ଛଟା ପରି ଚମକୁଥିଲା। ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟରେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଅନେକ ରାଣୀମାନେ ଶୁଏଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପ୍ରେମରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ମନୋହର ଭାବେ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ମନୋହର କୁଣ୍ଡଳ ରେ ଶୋଭିତ, ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଅକ୍ଷୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା। ମାନବରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ବାନର ହନୁମାନ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେମାନେ, ରାବଣଙ୍କର ବାହୁ ଉପରେ ବସି, ଅଲଂକୃତ ଅଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଶୁଏଇଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ମହିଳାମାନଙ୍କ ଶିର ଓ ହାତରେ ସୁନା, ହୀରା ଓ ବୈଦୂର୍ୟ ଖଚିତ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ବାହୁବନ୍ଦ ଶୋଭିଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ମନୋହର କୁଣ୍ଡଳ ରେ ଶୋଭିତ, ସେ ମହାଲ ଏକ ତାରାମୟ ଆକାଶ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ମଦ୍ୟପାନ ଓ ଖେଳରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ସେଇ ସୁକୁମାର କଟିଅଳି ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର ରାଣୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଏଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ, ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଶୋଭା ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରି, ଶୁଏଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ ନିଜ ଭୂଜରେ ବୀଣାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମହାନଦୀ ଉପରେ ପଦ୍ମ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ ତାଳ ନିକଟରେ ଶୁଏଇଥିଲେ, ମାଆ ଓ ଶିଶୁ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ ତାଳକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ କରି, ନିଜ ପ୍ରେମିକାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ପରି ଶୁଏଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ ନିଜ ବୀଣାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପ୍ରେମ ତୃପ୍ତି ପାଇଥିବା ନାରୀପରି ଶୁଏଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିଜ ବିପଞ୍ଚୀ ଧରି, ପ୍ରେମମୟୀ ନାରୀପରି ଶୁଏଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ ମଦିରାରେ ମତ ଚକ୍ଷୁ, ନିଜ ଅଙ୍ଗ ତାଳ ଉପରେ ଅନୁକୂଳ ଭାବେ ରଖି, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ ଶୁକ୍ଳ କଟି, ଅପରାଧ ଶୂନ୍ୟ, ମଦ୍ୟପାନରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ନିଜ ହସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ତାଳକୁ ଧରି ଶୁଏଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ ତାଳକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଏଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ପ୍ରଭାମୟୀ ନାରୀ ନିଜ ବଛାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥାଏ। କିଛି ଜଣୀ କମଳନୟନୀ, ମଦରେ ମୂଢ଼ ମନ, ନିଜ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଢୋଲକୁ ଚାପି ଶୁଏଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ ଜଳପାତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ବସନ୍ତକାଳୀ ଲତାପରି ଶୁଏଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ, ନିଜ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ପରି ଅନ୍ତଃସ୍ଥନ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଏଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ କମଳନୟନୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ, ଅନ୍ୟ ନାରୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମଦରେ ବିହ୍ୱଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁଏଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଅନେକ ମହିଳା ନିଜ ନିଜ ସଙ୍ଗୀତ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପ୍ରେମିକା ପ୍ରେମିକଙ୍କୁ ଯେପରି ଧରିଥାଏ, ତେଣୁ ଶୁଏଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାନ ଶୋଭାମୟ ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀକୁ ବାନର ମୁଖ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ ମୁତ୍ୟା ଓ ମଣି ଖଚିତ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାଲକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା। ସେଠି ବାନର ମୁଖ୍ୟ ମଣ୍ଡୋଦରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ରାବଣଙ୍କର ପ୍ରିୟା ରାଣୀ, ଶୋଭାମୟ ଭାବେ ଶୁଏଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅଳଙ୍କୃତ ଦେଖି, ବଳଶାଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ—'ଏହିଏ ସିତା, ତାଙ୍କର ରୂପ, ଯୁବନ, ଶିଳ୍ପ ଦେଖି'—ଏହି ଭାବନାରେ ତିନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପୁଛକୁ ଚୁମି, ହସି, ଖେଳି, ଗାଇ, ଲାଫି, ଖମ୍ଭରେ ଚଢ଼ି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ବାନରର ଚଞ୍ଚଳତା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଏଠି ଶୁନନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏଗାରତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହି ଭାବନା ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ମହାବଳୀ ବାନର ଏଠି ଅଥରେ ଅନ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ—'ସିତା ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେ ରାମଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଶୁଇବେ ନାହିଁ, ଖାଇବେ ନାହିଁ, ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିବେ ନାହିଁ, ମଦ୍ୟପାନ କରିବେ ନାହିଁ।' 'ସେ କେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନିକଟ ଯିବେ ନାହିଁ, ଦେବତାମଧ୍ୟର ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ରାମଙ୍କ ସମାନ ଅମର କେହି ନାହାନ୍ତି।' ଏଭଳି ଭାବି, 'ଏହି ଅନ୍ୟ ଜଣେ' ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ହନୁମାନ୍ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରି, ସେ ମଦିରାମୟ ମହାଲରେ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠି ଅନେକ ମହିଳାମାନେ କେହି ଖେଳରେ, କେହି ଗାୟନରେ, କେହି ନୃତ୍ୟରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଶୁଏଇଥିଲେ, କିଛି ମଦ୍ୟରେ ବିହ୍ୱଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜଣୀ ଢୋଲ, ଝାଞ୍ଜ ଓ ଖେଳନା ମଞ୍ଚ ନିକଟେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଶୁଏଇଥିଲେ। ସେଠି ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ରାବଣ, ହଜାର ଅଳଙ୍କୃତ ମହିଳାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ସମ୍ଭାଷଣ, ଗୀତ, ରୂପରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ଘେରିବା ପରି ଦୃଶ୍ୟ।