ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣଙ୍କର ଦୁଇଟି ପ୍ରକଳ୍ପିତ ଭୁଜା ଦେଖିବାକୁ ମନ୍ଦାର ପାହାଡ଼ର ଦୁଇଟି ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସେ ଏକ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କର ଶରୀରରୁ ଆମ୍ବ ଓ ଚମ୍ପା ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ, ଉତ୍ତମ ବକୁଳ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟର ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧ ମିଶି ଏହି ଗୃହକୁ ପ୍ରଭାମୟ କରୁଥିଲା। ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ରାବଣ ନିଦ୍ରାରେ ଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ମୁଖରୁ ଶ୍ୱାସ ବାହାରି ବଡ଼ ଗୃହକୁ ଭରି ଦେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ମୁକୁଟରେ ମଣି ଓ ମୁକୁତା ଖୁସିରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା; ମୁକୁଟ ଭଳି ଅଳ୍ପ ଚଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚମକୁଥିଲା, କାନରେ ରତ୍ନ ତରା ଚମକୁଥିଲା। ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲଗା ଥିବା ଚାମ ଓ ରତ୍ନ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଚେଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଅଳ୍ପ ଅସ୍ତିର ରେଶମ ତାଙ୍କର ଆଘାତିତ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଢାକିଥିଲା, ତାଙ୍କର ଶରୀର ମହଙ୍ଗା ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଉପରୀୟ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବରେ ମୁଡ଼ି ରହିଥିଲା। ସେ ବିଶାଳ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଏକ ଶୁଇଥିବା ହାତୀ ପରି, ସାପର ଶ୍ୱାସରେ ଶ୍ୱାସ ନିଉଥିଲେ; କଳା ମସୁର ଦାନାର ଢେର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଚାରିପାଖରେ ସୁନାର ଦୀପ ଜ୍ୱାଳିଥିଲା, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ମେଘ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ପାଦ ତଳେ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଜନାନୀମାନେ ତାଙ୍କର ଗୃହରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିଲା, ଚମକୁଥିବା କଣ୍ତା ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ; ସେମାନଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳା କ୍ଷୀଣ ହୋଇନଥିଲା। ବାନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାବଣଙ୍କର ଭୁଜାରେ ଶୋଭିତ, ଉତ୍ତମ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବାନର ଦେଖିଲେ। ସେମାନଙ୍କର କାନ ଓ ହାତରେ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର, ଅପରାଜିତ ହୀରା ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପତ୍ର ଲଗା ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୁହଁ, ଚମକୁଥିବା କଣ୍ତାରେ ଶୋଭିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଏକ ତାରାମୟ ଆକାଶ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ମଦିରା ଓ କ୍ରୀଡାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ରାବଣଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଜନାନୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଇଥିଲେ। ଏକ ଜନାନୀ ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଶୋଭିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର ଦୀପ୍ତିମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଜନାନୀ ବୀଣାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଇଥିଲେ, ଏକ ବଡ଼ ନଦୀରେ ତାଳପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ପଦ୍ମପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଅଞ୍ଜଳି ଜନାନୀ ଡ଼ମ୍ବ ନିକଟରେ ଶୁଇଥିଲେ, ଏକ ଶିଶୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ମା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବତୀ ଜନାନୀ ଡ଼ମ୍ବକୁ ଛାଡ଼ି ଶୁଇଥିଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପ୍ରେମିକା ଏକ ପ୍ରେମିକାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ଭଳି। ଲୋଟସ ନୟନ ଜନାନୀ ବୀଣାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଇଥିଲେ, ପ୍ରେମିକା ପ୍ରେମିକାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ଭଳି। ଅନ୍ୟେକ ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଭିପଞ୍ଚୀ ଧରି ଶୁଇଥିଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରେମିକା ପ୍ରେମିକାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ଭଳି। ଅନ୍ୟେକ ଜନାନୀ ମଦିରାରେ ମତାଳ, ଡ଼ମ୍ବକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଶୁଇଥିଲେ, ଡ଼ମ୍ବ ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଏକ କ୍ଷୀଣ କମର ଅପରାଧ ହୀନା ଜନାନୀ ମଦିରାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଡ଼ମ୍ବକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଡ଼ମ୍ବକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଇଥିଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଜନାନୀ ନବ ମଝିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ଭଳି। ଲୋଟସ ନୟନ ଜନାନୀ ମଦିରାରେ ମତାଳ ହୋଇ ଡ଼ମ୍ବକୁ ଚାପି ଶୁଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହାତ ଡ଼ମ୍ବକୁ ଚାପି ରଖିଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜନାନୀ ଘଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ି ଶୁଇଥିଲେ, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ବସନ୍ତର ଲତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏକ ଯୁବତୀ ନିଦ୍ରାରେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ଦୁଇ ହାତରେ ନିଜର ସୁନାର ଘଡ଼ା ପରି ଅଂଗକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟେକ ଲୋଟସ ନୟନ ଜନାନୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୁହଁ ଅନ୍ୟ ଶୋଭିତ କମର ଯୁବତୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ମଦିରାରେ ମତାଳ ହୋଇ ଶୁଇଥିଲେ। ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଇଥିଲେ, ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରେମିକାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ଭଳି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୟ୍ୟାରେ ଅଲଗା ଶୁଇଥିବା ଜନାନୀକୁ ବାନର ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ। ସେ ମୁକୁତା ଓ ମଣିର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ଏହି ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିରେ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ବାନର ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦୋଦରୀକୁ ଦେଖିଲେ, ସୁନାର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ, ରାବଣଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରର ପ୍ରିୟ ରାଣୀ, ଶୋଭାରେ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିଲେ। ହନୁମାନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭାବିଲେ—‘ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ହେବେ’, ତାଙ୍କର ଶୋଭା, ଯୁବତା, ଗୁଣ ଦେଖି ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରିଲେ; ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ହନୁମାନ ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ହାତ ତାଳି ଦେଲେ, ପୁଛକୁ ଚୁମିଲେ, ଖୁସି ହେଇ ଖେଳିଲେ, ଗାଇଲେ, ଉଚ୍ଚାଳିଲେ, ଥମ୍ଭକୁ ଚଢ଼ିଲେ, ତଳକୁ ପଡ଼ିଲେ, ବାନରର ନିଜ ଚରିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ। ଏଠିଏ ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏଗାରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ଭାବନାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ବଡ଼ ବାନର ଏଠାରେ ରହି ଆଉ ଏକ ଚିନ୍ତାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ସୀତା ସମ୍ବନ୍ଧରେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ରାମକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜନାନୀ ନିଶ୍ଚୟ ନିଦ୍ରା କରିବେ ନାହିଁ, ଖାଇବେ ନାହିଁ, ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିବେ ନାହିଁ, ପାନୀୟ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ, ଦେବତାମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାପୁରୁଷକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମିପ୍ତ କରିବେ ନାହିଁ; କାରଣ ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କେହି ରାମ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ କରି—‘ଏହି ଅନ୍ୟ ଜନାନୀ’, ବାନରମୁଖ୍ୟ ସୀତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ମଦିରା ଭବନରେ ଆଉ ଦୂରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। କିଛି ଜନାନୀ କ୍ରୀଡାରେ, କିଛି ଗୀତରେ, କିଛି ନୃତ୍ୟରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲେ; ଏହିପରି, କିଛି ମଦିରାରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। କିଛି ଡ଼ମ୍ବ, ଝାଞ୍ଜ ଓ ମଜା ମଞ୍ଚରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ; କିଛି ମୁଖ୍ୟ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିଲେ। ଏହିପରି ରାବଣଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରର ରାତିର ଦୃଶ୍ୟ ବାନର ମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ।