ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ସଗରଙ୍କ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅମାନେ ମାଟି ଭିତରକୁ ଖୋଦି ଖୋଦି, ରସାତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ, ପାହାଡ଼ ଭରିଥିବା ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପ କୁ ଖୋଦି ଖୋଦି ଚାଲିଗଲେ। ଏହିଭଳି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଓ ନାଗମାନେ ଭୀତିଭୀତ ହୋଇ, ଦେବପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ି, ଭୟଭୀତ ମୁହଁରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୟା ଅନୁରୋଧ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଖୋଦିଁ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଜଳରେ ବସୁଥିବା ଅନେକ ମହାପ୍ରାଣୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଘୋଡ଼ାକୁ କିଏ ନେଇଯାଇଛି, ତାହିଁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି।” ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଦେବମାନେ ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କର, ସେ ମାଧବଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ଏବଂ ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଏହାଙ୍କର ନାୟକ। ସେ କପିଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦହିଯିବେ। ପୃଥିବୀର ପ୍ରାଚୀନ ବିଭାଗ ଦେଖାଯିବ ଏବଂ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବିନଶ୍ଟ ହେବେ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତିରିଶି ତିନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମାଟି ଭିତରୁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କଲେ, ଯାହା ମେଘ ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶୁଣାଯାଇଲା। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଖୋଦି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ତାଙ୍କ ବାପା ସଗରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଆମେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖ ଖୋଦିଲୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆମେ ତୁମର ଯଜ୍ଞ ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ତାହାକୁ ନେଇଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦେଖିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଏବେ ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଦୟାକରି ଭଲ ବିଚାର କର।” ସେମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସଗର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ପୁନିଥରେ ଖୋଦ; ଭଲ ହେଉ। ପୃଥିବୀର ଭିତର ତଳ ଭାଗ ଭାଙ୍ଗିଦିଅ। ଯେତେବେଳେ ଘୋଡ଼ା ଚୋରକୁ ଦେଖିବ, ତୁମେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଫେରିଯିବ।” ସଗରଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ, ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ରସାତଳ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଖୋଦିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ, ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ମହାହାତୀ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେଇ ମହାହାତୀ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ମହାହାତୀ ଯେତେବେଳେ ଦିଗମୂଳରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଥାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସେହି ଦିଗର ରକ୍ଷକ ହାତୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଭିତରକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗ ଭାଙ୍ଗିବା ପରେ, ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଖୋଦିଲେ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ହାତୀ ଦେଖିଲେ—ମହାପଦ୍ମ ନାମକ ଏହି ଅତି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ପୃଥିବୀକୁ ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଖୋଲିଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସେମାନେ ଦିଗର ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ ସୌମନସ ଦେଖିଲେ, ସେଥିରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଚନ୍ଦ୍ର ଦିଗକୁ ଖୋଦିଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରଘୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଭଦ୍ର ନାମକ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଶୁଭ ଆକୃତିରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ସେହିଠି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପୃଥିବୀର ଭିତର ତଳ ଭାଗ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ପୁଣି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଈଶାନ କୋଣକୁ ଗଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ମାଟି ଖୋଦିଲେ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ସଗରପୁତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ମହାନ୍, ବଳିଷ୍ଠ ଓ ଦ୍ରୁତଗତି, ସେମାନେ ସନାତନ ବାସୁଦେବ କପିଳଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ସମୀପରେ ଯଜ୍ଞ ଘୋଡ଼ା ଚାଲିଉଠୁଥିବା ଦେଖି ଏମାନେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ଏବେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନକାରୀ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ୍ ହୋଇ, କୁଠାର, ହଳ, ଗଛ ଓ ପାଥର ନେଇ ଦୌଡ଼ି ଯାଇ, “ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ! ତୁମେ ଆମର ଯଜ୍ଞ ଘୋଡ଼ା ଚୋରି କରିଛ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। “ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତି! ଆମେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅ, ଏଠି ପହଞ୍ଚିଛୁ!” ବୋଲି କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କପିଳ ମହାକ୍ରୋଧରେ ଗର୍ଜନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ସଗରପୁତ୍ର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଇଗଲେ। ଏଠାରେ ରାମାୟଣର ଏକାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସଗର ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବହୁ ସମୟ ଧରି ଫେରିନାହାନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ତନୟ, ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଂଶୁମାନ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ବିର, ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁପଥରେ ଯାଇଥିଲେ, ସେଇପଥ ଅନୁସରଣ କର; ଯେଉଁଠାରେ ଘୋଡ଼ା ନେଇଯାଇଯାଇଛି, ତାହା ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।