ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏହି ପର୍ବରେ, ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ । ସେଠାରେ ଏତେ ଅଳଙ୍କାର, ଶରୀର, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ନାରୀମାନେ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଏକ ନାରୀକୁ ଅନ୍ୟ ନାରୀରୁ ପୃଥକ କରି ପରିଚୟ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା । ରାବଣ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ରୂପରେ ସୁର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ ଦୀପମାନ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେଉଁଠି ନିରନ୍ତର ଚମକୁଥିବା ଅନେକ ଅକ୍ଷି ଅଛି । ସେମାନେ ମଧ୍ୟେ କିଏ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, କିଏ ଋଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଝିଅମାନେ ଥିଲେ । ସମସ୍ତେ ରାବଣଙ୍କ ଅଭିଲାଷାରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ରାବଣଙ୍କ ମୃଦୁ ଶୟନସହ ମଦମାତ୍ତ ଥିଲେ, କିଏ ଚିତ୍ତଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହି ନାରୀମାନେ କୌଣସି ଶକ୍ତି, ବଳ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଜୋରକରି ଆଣାଯାଇନଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାବଣଙ୍କ ପାଇଁ ପରିଚିତ ଥିଲେ, କେବଳ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଛାଡ଼ି । ଏଠାରେ କୌଣସି ନାରୀ ନିମ୍ନ କୁଳର ନଥିଲେ, କୌଣସି ଅସୁନ୍ଦର ନଥିଲେ, କୌଣସି ଅସଭ୍ୟ ବା ଅସଦାଚାର ନଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଗୁଣବତୀ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଭାବରେ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ । ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଯଦି ରାଘବଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୀତା ଏମିତି ଶୀଳବତୀ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ତେବେ ଏହି ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଏତେ ଉତ୍ତମ କୁଳୀନା ଓ ଶୋଭାମୟା ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି ।" ପୁନି ସେ ଗୁପ୍ତ ରୂପେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ସୀତା ଶୀଳରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତଥାପି ଲଙ୍କାପତି ଏହି ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କୁକର୍ମ କରିଛନ୍ତି ।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରିବା ପରେ, ହନୁମାନ ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ମଣିମଞ୍ଜୁଷା ଶୟନ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଅନୁକୂଳ ଥିଲା । ଏହି ଶୟନ ହାତୀଦାନ୍ତ ଓ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ମଣିରେ ମଣି ତାଲିତ, ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଶୋକ ମାଳାରେ ମଣିମୟ ଅସନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏଠି ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ର ଦେବମାଳାରେ ଚମକୁଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିଲା । ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସନ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଅଶୋକ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା । ଚାରିପାଖରେ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ବିଲାସିତାର ହୁଆଁ ଶୀତଳ ପବନ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ନାନା ପୁଷ୍ପ ଓ ଗନ୍ଧରେ ମନୋମୋହିତ ହୋଇଥିଲା । ମୃଦୁ ମେଷକୁସୁମ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ମାଳାରେ ଏହା ସଜିଥିଲା । ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟନରେ ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, ଏକ ଘନ ମେଘ ଭଳି ଦେହ, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ, ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଏବଂ ରୂପମୟ ଚାନ୍ଦି ମେଘ ଭଳି ଅଲଂକୃତ ରାବଣ ଶୁଇଥିଲେ । ସେ ଦେହରେ ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିଲେ, ମେଘ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତର ରଙ୍ଗ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରେଖା ଭଳି ଶୋଭା ଥିଲା । ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ଯେଉଁଠି ଚାରିପାଖରେ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ଥିଲା, ରାବଣ ମନ୍ଦରାଚଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, ରାବଣ ମଦମାତ୍ତ ହୋଇ ଏହି ମଣିମଞ୍ଜୁଷା ଶୟନରେ ଶୁଇଥିଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୂର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ । ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଶ୍ୱାସ ମହା ସର୍ପ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ଏହା ଦେଖି ହନୁମାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସତର୍କ ଓ ଭୟଭିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ । ପରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ଯାଇ, ବାରଣୀ ପଛରେ ଲୁଚି, ମଦମୁଗ୍ଧ ରାକ୍ଷସସିଂହ ରାବଣଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ । ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ଶୟନ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଏକ ମହା ଝରଣା ପାଖରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହସ୍ତୀ ଶୁଇଥାଏ । ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇ ବାହୁ, ସୁନାର କଙ୍କଣ ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ସେ ବାହୁମାନେ ହସ୍ତୀଦନ୍ତ ଘାତର ଦାଗ, ବିଜୁଳିର ଚିହ୍ନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଭଳି ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ । ଏହି ବାହୁ ଗଢ଼ା, ମଜବୁତ, ଦୃଢ଼ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ନଖ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା । ଏମିତି ଦୁଇ ବାହୁ ଏକାଠି ହୋଇ, ଲୋହା ଗଦା ଭଳି ଦୃଢ଼, ହସ୍ତୀର ସୁଣ୍ଡ ଭଳି ଗଢ଼ା, ମଣ୍ଡରା ପାହାଡ଼ ଗହ୍ୱରରେ ଶୁଇଥିବା ଦୁଇ ମହା ନାଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ଏହି ବାହୁ ଶୀତଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ବା ଶଶକ ରେଖା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ନାରୀମାନଙ୍କ ସ୍ନେହସ୍ପର୍ଶରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଆସୁଥିଲେ । ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, ଏହି ବିଶାଳ ବାହୁ ମଣ୍ଡରା ପାହାଡ଼ର ଦୁଇ ଶିଖର ଭଳି ରାବଣଙ୍କ ଦେହରେ ଚମକୁଥିଲା । ଆମ୍ବ ଓ ଚମ୍ପକ ଫୁଲ ଗନ୍ଧ, ବକୁଳ ଓ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନର ଗନ୍ଧ ଏହି ଦେହରୁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦେଉଥିଲା । ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ମହାମୁଖରୁ ଶ୍ୱାସ ନିସ୍କାସିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଗୃହକୁ ପୂରଣ କରୁଥିଲା । ମୁକୁଟ, ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ମୁଣ୍ଡ, ଅଳ୍ପ ତେଢ଼ା ହୋଇଥିଲା, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳରେ ମୁହଁ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ଲେପି ଏକ ସୁନ୍ଦର ହାର ଧାରଣ କରି, ବିଶାଳ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଛାତି ଚମକୁଥିଲା । ମୃଦୁ ପୀତାମ୍ବର ଶରୀରର ଆଘାତରେ ଢାକି ରଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ମହା ସର୍ପ ଭଳି, ଶ୍ୟାମ ଶରୀର ଗୋଟିଏ ଘନ କଳା ମାଟିର ଢେଳା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ମହା ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଶୁଇଥିବା ହସ୍ତୀ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ । ଚାରିପାଖରେ ସୁନାର ଦୀପ ଜ୍ୱଳନ ହେଉଥିଲା, ରାବଣଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗ ମେଘରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କ ଚରଣପାଖରେ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଅନେକ ନାରୀମାନେ ଅଛି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟା ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅକ୍ଷୟ ମାଳା ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ । ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ କୁଶଳ, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ବାହୁରେ ବସି, ସୁନ୍ଦର ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ଏହି ନାରୀମାନେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ । ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ହନୁମାନ ଅନ୍ତଃପୁରର ଗଭୀର ରହସ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନୁଭବ କଲେ ।