ରାବଣଙ୍କ ମହଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ନାରୀମାନେ, ସୁନ୍ଦର ମୋଟିଆ କନ୍ଧ ଏବଂ ମଧୁମକୁ ଝୁମୁଁଥିବା ମାଳା ସହିତ, ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଯେଉଁଠି କି ତେଣୁ ଏକ ବନ ଝଡ଼ରେ ହଲି ଉଠିଛି। ସେମାନଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର, ଦେହ, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ମାଳା ଏତେ ମିଶିଯାଇଥିଲା ଯେ, ସେଠାରେ ଏକ ନାରୀକୁ ଅନ୍ୟ ନାରୀଠାରୁ ପ୍ରଥକ କରିବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଥିଲା। ରାବଣ ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ଅନେକ ରଙ୍ଗର ଚର୍ମ ଥିବା ସେହି ନାରୀମାନେ ସୁନା ଦୀପ ଭଳି ଆଭାମାନ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନିମିଷ ନ କରୁଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ। ସେମାନେ କେହି ରାଜା, କେହି ଋଷି, କେହି ଦେବତା, କେହି ଗନ୍ଧର୍ବ, କେହି ଦାନବଙ୍କ ଝିଅ; ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଆସି, କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କର ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାବଣଙ୍କ କାମନା ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ, କେହି କାମମୂର୍ଛିତ, କେହି ମୋହରେ ପଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ କୌଣସି ଜୋର, ପ୍ରାକ୍ରମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇନଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ କୌଣସି ନୂତନ ନ ଥିଲେ—କେବଳ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଛାଡ଼ି। ସେମାନେ କୌଣସି ନିମ୍ନଜାତିର ନୁହଁନ୍ତି, କୌଣସି ଅସୁନ୍ଦର କିମ୍ବା ଅନ୍ଗ୍ରାହ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କୌଣସି ଅସଦ୍ଗୁଣି କିମ୍ବା ଅଶିଳ୍ପ ନୁହଁନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକା ନାରୀ ଗୁଣବତୀ, ରୂପବତୀ ଏବଂ ଶିଳ୍ପବତୀ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବାନର ନାୟକ ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଯଦି ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୀତା ଏପରି ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ନାରୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଉତ୍ତମ କୁଳର।" ପୁଣି ସେ ଗୁପ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଭାବିଲେ—"ସୀତା ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଲଙ୍କାପତି ମହାପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି।" ଏଠି ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହିଠି, ହନୁମାନ୍ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭବ୍ୟ ରତ୍ନଖଚିତ ଶୟ୍ୟା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଫଟିକ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ଶୟ୍ୟା ମୃଦୁ ଚାଦର, ଦାନ୍ତ ଏବଂ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର, ଚୁନା ମଣିର ଆସନ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଏବଂ ଧନୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ଏହି ଶୟ୍ୟାର ଏକ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଦେବମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଧଳା ଛତା ଥିଲା, ଯାହା ତାରାମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପବିତ୍ର ସୁନାର ଘେରା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଉପରେ ଅଶୋକ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଚାରିପାଖରେ ଚାମର ତାଲି ଦେଉଥିବା ଦାସୀମାନେ ଥିଲେ, ସ୍ଵାଦୁ ଗନ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ଭରିଥିଲା। ମୃଦୁ ଚାଦର ଏବଂ ମେଷକୁମ୍ଭ ଚମଡ଼ାରେ ଢାକା, ମୂଲ୍ୟବାନ ଫୁଲ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ଏହି ଆସନ ଉପରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ଏକ ଘନ ମେଘ ଭଳି ଦେହ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କୁଣ୍ଡଳ, ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ବିରାଟ୍ ଭୁଜା, ଚମକୁଥିବା ଚାନ୍ଦିର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ପୁରୁଷ। ତାଙ୍କ ଦେହ ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧରେ ମନୋହର, ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘ ଭଳି ରଙ୍ଗ, ବିଜୁଳି ଧାରା ଭଳି ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବା, ଚାରିପାଖରେ ବନ, ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଥିବା, ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ଶାନ୍ତ ସ୍ଥିତିରେ ଯେପରି ଲାଗେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ମଦ୍ୟପାନ କରି ଏହି ଚମକୁଥିବା ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସୌର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବୀରତା ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାବେଳେ, ଯିଏ ବଡ଼ ନାଗ ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ହନୁମାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭିତ ହେଲେ ଏବଂ ସାବଧାନ ଭାବରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ତାପରେ, ଏକ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ପହଞ୍ଚି, ବାଡ଼ର ଆଡ଼ରେ ଲୁଚି, ମହାବଳୀ ରାକ୍ଷସ ଶିଖର ମତ୍ତ ହେଇ ଶୋଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଉପରେ ନଜର ପକାଇଲେ। ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶୟ୍ୟା, ଯେଉଁଠି ସେ ଶୋଇଥିଲେ, ଏକ ବଡ଼ ଝରଣା ଓ ଏକ ଦୀର୍ଘ ହାତୀ ଏକାଠି ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ମହାବଳୀ ରାବଣଙ୍କ ଭୁଜା ଦୁଇଟି, ସୁନାର କଞ୍ଚନ କଡ଼ାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜା ଭଳି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦୀଘଳ। ହାତୀ ଦାଢ଼ିର ଆଘାତର ଚିହ୍ନ, ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭଳି ଚଉଡ଼ା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଭଳି ଚିହ୍ନିତ, ଏହି ଭୁଜା ଦୁଇଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହି ଭୁଜା ଦୁଇଟି ମୋଟା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଢ଼ା, ଯୋଗାଯୋଗ ଥିବା, ସୁନ୍ଦର ନଖ ଏବଂ ଅଙ୍ଗୁଠି, ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାରରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ଭୁଜା ଦୁଇଟି ଏକାଠି ଲାଗି, ଲୋହା ଗଦା ଭଳି ଆକୃତି, ହାତୀ ସୁଣ୍ଡ ଭଳି ଦୀଘଳ, ଚମକୁଥିବା ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ଭଳି ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ଭୁଜା ଶୀତଳ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚନ୍ଦନରେ ଲେପିତ, ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଶଶକ ଲାଗି ପେଷା ଏହି ଲାଲ ଚନ୍ଦନର ରଙ୍ଗ ଏହି ଭୁଜାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମର୍ଦ୍ଦିତ, ଅତି ଉତ୍ତମ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଲିପ୍ତ, ଯକ୍ଷ, ସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ରଖିଥିବା ଏହି ଭୁଜା ଦୁଇଟି ମନ୍ଦାର ପାହାଡ଼ର ଗହ୍ୱରରେ ଶୋଇଥିବା ଦୁଇଟି ବଡ଼ ସର୍ପ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଭୁଜା ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ପାହାଡ଼ର ଦୁଇ ଶିଖର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ଆମ୍ର ଏବଂ ଚମ୍ପକ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକୁଳ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ, ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନର ଘ୍ରାଣ ଏହି ଭୁଜା ଦୁଇଟିରୁ ମିଶି ଆସୁଥିଲା। ଏହି ମହାରାକ୍ଷସଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶ୍ୱାସ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହଳକୁ ପୂରଣ କରୁଥିଲା। ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ମୁକୁଟରୁ ମୁକ୍ତା ଓ ମଣି ଚମକୁଥିଲା, ହଳକା ଟେଢ଼ା, ମୁଖ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ। ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ହାରରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଚଉଡ଼ା ଓ ଭରି ଛାତି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ପାଣ୍ଡୁର ରେଶମ ତାଙ୍କର ଆଘାତିକ ଦେହକୁ ଢାକିଥିଲା, ମୂଲ୍ୟବାନ ହଳଦିଆ ଉପରି ବସ୍ତ୍ରରେ ଭଲଭାବରେ ମୁଡ଼ିଥିଲେ। ସେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ନାଗ ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, କଳା ମାଟିର ଢେର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମହାଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଶୋଇଥିବା ହାତୀ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ।