ରାବଣଙ୍କ ମହଲରେ ହନୁମାନ୍ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ଏଠାରେ ଅନେକ ରୂପବତୀ ନାରୀମାନେ ଶୋଇ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶୋଭାମୟ କଣ୍ଠାବଳୀ ମୃଦୁ ସ୍ୱାସରେ ହଳକା ହଳକା କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ମୁଖରୁ ଗୁଡ଼ ଓ ମଦର ସ୍ୱାଭାବିକ ମଧୁର ଓ ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧ ନିସ୍ସରି ଆସୁଥିଲା, ଯାହା ଏହି ସମୟରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। କିଛି ରାବଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ ରାବଣଙ୍କ ମୁଖ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ନିଜ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ମୁଖର ସୁଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସବୁ ରାବଣଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ମନରେ ଧରି ରଖିଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ନିଜେ ନିର୍ବଳ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ବିହୀନ ହୋଇ, କେବଳ ସହଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। କିଛି ନାରୀ ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କୃତ ବାହୁ ଓ ଶୋଭାମୟ ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଅନ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଶୋଇଥିଲେ। କେହି ଅନ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ, କେହି ତାଙ୍କ ବାହୁ ଉପରେ, କେହି ଅନ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଗୋଦ ଉପରେ, ଏବଂ କେହି ଅନ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ସ୍ତନ ଉପରେ ଶୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କ ଜଂଘା, ପାଶ, କଟି, ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମଧୁର ମଦ ଓ ଭାବନାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ଅଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗରେ ଜଡି ଶୋଇଥିଲେ। ପରସ୍ପରଙ୍କ ଦେହସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ଏହି କମଳା କଟି ନାରୀମାନେ, ବାହୁ ଜଡି ଏକଠି ଶୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କ ବାହୁରେ ଗୁଥି ଥିବା ମହାମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ମଦୋନ୍ମତ ମଧୁମକ୍ଷୀକା ଝଙ୍କାର କରୁଥିଲା। ଏହି ନାରୀମାନେ ବସନ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲିଥିବା ଲତା ଗୁଛ ପରି, ପବନରେ ପରସ୍ପର ଗୁଥି ରହିଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଏହି ନାରୀମାନେ, ଶୋଭାମୟ କନ୍ଧ ଏବଂ ମଧୁମକ୍ଷୀକା ରେ ଭରିଥିବା, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାତିତ ଏକ ଅରଣ୍ୟ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର, ଦେହ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳା ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ନାରୀ କିଏ, ଏହି ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ରାବଣ ଶୂଭ୍ର ଶୟନରେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ଏହି ନାନାବର୍ଣ୍ଣ ନାରୀମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେଉଁପରି ଏମାନେ ଜ୍ୟୋତିର ଅନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟି। ଏଠାରେ ରାଜା, ଋଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କର ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଗୃହୀତ, କାମରେ ମତ୍ତ ଥିଲେ; କିଛି ମାୟାବଶତଃ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ। ଏହି ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ବଳ, ବୀର୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଆଣାଯାଇନଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ନୂତନ ନାରୀ ନଥିଲେ, କେବଳ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟେ ନଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚ କୁଳୀନ, ରୂପବତୀ, ଶିଳ୍ଳା ଓ ଶିଷ୍ଟତାରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ଧର୍ମରହିତ କିମ୍ବା ଅଲଙ୍କାରହୀନ କୌଣସି ନାରୀ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇନଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଯଦି ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୀତା ଏପରି ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତମ କୁଳୀନ।” ପୁନି ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଚିନ୍ତା କଲେ: “ସୀତା ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଲଙ୍କାପତି ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କ ଉପରେ ଗୁରୁତର ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି।” ଏଠି ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଶେଷ। ତାପରେ, ହନୁମାନ୍ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଶୟନ ଦେଖିଲେ—ଏହା ମଣିମାନିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ଉପଯୋଗ କରିପାରିବେ ଏମିତି ଉତ୍ତମ। ଏହା ରୂପବତୀ ଚଦର, ଦାତର ଏବଂ ସୁନାର କାମ, ବିଲ୍ୱ ମଣିରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଆସନ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା, ଧନୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥୋପଯୁକ୍ତ। ଏହାର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ଧଳା ଛତା ଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ତାରାମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହା ସୁନାର ମଣ୍ଡଳରେ ଘେରିଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ତଳେ ଅଶୋକ ଫୁଲର ମାଳା ବିଛାଇ ଥିଲା। ଚାରିପାଖରେ ଚାମର ଝାଲରେ ଆସିଥିବା ଦାସୀମାନେ ଏହି ଶୟନକୁ ଉଡ଼ାଉଥିଲେ, ନାନା ପୁଷ୍ପର ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସେଉଁଠି ସୁସ୍ୱାଦୁ ହୋଇଥିଲା। ଉତ୍ତମ ଚଦର ଓ କମଳା ମେଷ ଉନ୍ନରେ ବିଛାଯାଇଥିବା ଏହି ଶୟନ, ଚାରିପାଖରେ ଦୁଲର ମୂଲ୍ୟବାନ ପୁଷ୍ପମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ଏକ ମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ, ତୀବ୍ର ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ, ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ଦୃଢ଼ ବାହୁ, ଚମକୁଥିବା ଚାନ୍ଦି ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ଜଣେ ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଶୋଇଛନ୍ତି। ସେ ଦେହରେ ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନର ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିଲେ, ଲାଲ ମେଘରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଚାହାଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବା, ଚାରିପାଖରେ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଉପବନ ଘେରିଥିବା, ମନ୍ଦରାଚଳ ଶୟନରେ ଥିବା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ମଦପାନ କରି ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୟନରେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ବୀର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ମହା ସର୍ପ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ସାବଧାନ ଭାବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ତାପରେ, ଏକ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ବସି ବାଲୁସ୍ତ୍ରାଦ ପଛରେ ଲୁଚି, ମହାବୀର ବାନର ମଦ ମତ୍ତ ରାକ୍ଷସରାଜକୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ। ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ଶୟନ ଏକ ବିଶାଳ ଜଳପ୍ରପାତ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ମହାତ୍ମା ରାବଣଙ୍କ ଦୃଢ଼ ବାହୁ, ସୁନାର କଙ୍ଗନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ପରି ଦେଖାଉଥିଲା। ହାତୀର ଦାନ୍ତର ଘାଏର ଚିହ୍ନ, ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି ଚୌଡ଼ା ଏବଂ ବିଶ୍ନୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ସେହି ବାହୁ ଅତି ଦୃଢ଼ ଓ ମହାନ।