ମହାମନ୍ୟ ସାଗର ରାଜା, ତାଙ୍କର ନାତିମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଗୋଟିଏ ଶୁଭ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶ୍ୱଟି ମିଳିନଥାଏ, ସେଉଁଠି ରହିବେ। ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, "ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ।" ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ, ମହାପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବାକୁ ନିକଳିଲେ। ସେମାନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖରେ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଶ୍ୱଟିକୁ ମିଳିଲେନି। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏକ ଯୋଜନା ପରିମାଣ ପୃଥିବୀ ଚଉଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ବଜ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଖୋଲିଦେଲେ। ସେମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୁଳ ଓ ଭୟାନକ ହଳଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଭେଦିଲେ। ଏହି ଭୂମିର ଗର୍ଜନ ହାତୀ, ଦାନବ ଓ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ ହେଉଥିବା ଧ୍ୱନି ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ସେମାନେ ଏଭଳି ଭାବେ ଷାଠି ହଜାର ଯୋଜନା ପରିମାଣରେ ଭୂମିକୁ ଭେଦି, ରସାତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ, ପର୍ବତମାଳା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରି ଖୋଜିଗଲେ। ଏଠି ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ନାଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ମିଶି ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ଓ ମୁହଁ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ଥିଲା। ସେମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ସାଗରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଖୋଦୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଜଳରେ ବସୁଥିବା ଅନେକ ମହାପ୍ରାଣୀ ନିହତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱକୁ କିଏଁ ଚୋରି କରି ନେଇଯାଇଛି, ଏହିପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।" ଏହି ଦେବମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାସୁଦେବଙ୍କର; ସେ ମାଧବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭୂମି, ଏବଂ ସେଇ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଏହି ସମସ୍ତର ନାୟକ। ସେ କପିଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସଂସାରକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ସାଗରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଦହିଯିବେ। ପୃଥିବୀର ପ୍ରାଚୀନ ବିଭାଜନ ଦେଖାଯିବ, ଏବଂ ସାଗରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିନାଶ ଦୂରଦର୍ଶୀମାନେ ଅନୁମାନ କରିଛନ୍ତି।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତିରିସି ତିନି ଦେବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପୁନଃ ନିଜ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଠି ସାଗରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଭୂମି ଭେଦିବା ସମୟରେ ମହା ଧ୍ୱନି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମେଘ ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା। ସାଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖରେ ଭେଦି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖରେ ଖୋଜିଛୁ, ଏବଂ ଦେବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ, ନାଗ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କରିଦେଇଛୁ। କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ଓ ତାହାକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଦେଖିପାରିଲୁନି। ଏବେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଦୟାକରି ଭଲ ଉପାୟ କହନ୍ତୁ।" ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସାଗର ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ପୁନି ଖୋଦ, ଭଲ ହେଉ। ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠ ଭେଦି ଯାଅ। ଯେତେବେଳେ ଅଶ୍ୱଚୋରିକୁ ଦେଖିବ, ତୁମର କାମ ସିଦ୍ଧି ହେଲେ, ଫେରିଯିଅ।" ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ଷାଠି ହଜାର ପୁତ୍ର ରସାତଳ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଖୋଦୁଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଏକ ମହାହସ୍ତୀ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଆକାର ଓ ବିକୃତ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେଇ ମହାହସ୍ତୀ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଓ ଅଟବୀ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ବୋହି ରହିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ହସ୍ତୀ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗର ସଂଧିରେ ମୁଣ୍ଡ ହେଲେ, ତେବେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ସେମାନେ ସେ ଦିଗପାଳ ହସ୍ତୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଭୂମି ଭେଦି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗ ଭେଦି, ପଛରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଭେଦିଲେ; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମହାହସ୍ତୀ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ମହାପଦ୍ମ ନାମକ ଆତ୍ମାନ୍ତର୍ଗତ, ପାହାଡ଼ ସମ ଆକୃତି ଥିବା, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ପରିକ୍ରମା କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଭେଦିଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଦିଗପାଳ ହସ୍ତୀ, ସୌମନସ ନାମକ, ପାହାଡ଼ ସମ ଦେଖିଲେ। ସେଠି ମଧ୍ୟ ପରିକ୍ରମା କରି, ପ୍ରଶ୍ନ କରି, କିଛି ଅନର୍ଥ ନ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ର ଦିଗକୁ ଖୋଦିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଭଦ୍ର ନାମକ ହସ୍ତୀ, ଶୁଭ ଆକୃତି ଥିବା, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଣାମ ଓ ପରିକ୍ରମା କରି, ଭୂମି ପୃଷ୍ଠ ଭେଦିଲେ। ଏବେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଈଶାନ କୋଣକୁ ଯାଇ, କ୍ରୋଧରେ ପୃଥିବୀ ଖୋଦିଲେ। ସେଠି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା, ପ୍ରବଳ ଓ ଅତି ତୀବ୍ର ସାଗରପୁତ୍ରମାନେ, କପିଳ ନାମକ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଇ ଦେବଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଶ୍ୱଟି ଚରିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଅସୀମ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହି କପିଳଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ବିଧ୍ୱଂସକ ଭାବି, କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନିଦୃଷ୍ଟି ହୋଇ, ହାତରେ କୁଠାର, ହଳ, ବୃକ୍ଷ, ପାଥର ନେଇ, ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଏବଂ ଚିତ୍କାର କଲେ: "ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ! ତୁମେ ଆମ ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱ ଚୋରି କରିଛ!