ହନୁମାନ୍, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ଭୟ ଓ ଧୈର୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ବୃହତ୍ ନୟନ ଥିବା ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବସୁଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ନିବାସକୁ ଅବଲୋକନ କରି, ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ସେହି ନିବାସ ଚାରିପାଖରେ ଚାରି ଦନ୍ତ ଓ ତିନି ଦନ୍ତ ଥିବା ଅପରିବନ୍ଧିତ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଘର ତାଙ୍କର ରାଣୀମାନେ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ଓ ବଳପୂର୍ବକ ଆଣାଯାଇଥିବା ରାଜକୁମାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେଠାରେ କୁମିର, ମକର ଓ ବିଭିନ୍ନ ବୃହତ୍ ମାଛମାନେ ପ୍ରଚୁର ଥିଲେ, ବାୟୁର ଚାପରେ ସେଠିର ଜଳ ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସାପମାନେ ରହିଥିବା ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରୀ ଅଛି, ସେଇ ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରୀ ରାବଣଙ୍କ ଘରକୁ ମଧୁର ଭାବେ ଅଲଙ୍କୃତ କରି ରହୁଥିଲା। ସେହି ମହାଲର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉତ୍ତମ ଭବନ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ବହୁତ ଦ୍ୱାର ଥିଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗୃହଟି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଥିଲେ—ଏହା ହେଉଛି ପୁଷ୍ପକ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ, ସମସ୍ତ ମଣି ଓ ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ। ଏହି ବିମାନ କୁବେର ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାବଣ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ କୁବେରଙ୍କୁ ଜିତି ଏହାକୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାଲ ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ମଜବୁତ ଖମ୍ବ ଉପରେ ଭିତି କରାଯାଇଥିଲା, ମୃଗମାନଙ୍କ ଚିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ଏହାର ତେଜ ଜ୍ୱାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଚାରିପାଖରେ ଅଦ୍ଭୁତ ମଣ୍ଡପ ରହିଥିଲା, ଏହା ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦରାଚଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାନେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିଲା। ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଭବନ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସୁନାର ସିଢ଼ି ଓ ଉତ୍ତମ ବେଦିକା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏଠି ସୁନା ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲର ଜାଲି ଜାନେଲା, ନୀଳମଣି ଓ ବୃହତ୍ ନୀଳ ରତ୍ନର ବେଦିକା ଥିଲା। ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରବାଳ, ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ଓ ଅପୂର୍ବ ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭବନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚମକୁଥିଲା। ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଓ ସୁନା ପାଇଁ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶୁଭ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଯୁବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ଚରିଅଟ୍ରେ ହନୁମାନ୍ ଚଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ସେଠି ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ନୈବେଦ୍ୟର ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧକୁ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯେଉଁପରି ଏକ ସୁନ୍ଦର ପବନ ବହୁଛି; ସେଇ ଗନ୍ଧ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା ଯେଉଁପରି ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ସାଙ୍ଗକୁ ମିଳୁଛି। "ଏଠାରେ ଆସ," ବୋଲି ହନୁମାନ୍ ଆପଣଙ୍କୁ କହି, ରାବଣ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି ସେଠିକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ଏକ ମହାନ ଓ ଶୁଭ ମଣ୍ଡପ ଦେଖିଲେ। ଏହି ମଣ୍ଡପ ରାବଣଙ୍କ ଥିଲା, ଏକ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପରି ଶୋଭାମାନ, ମଣି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସିଢ଼ି ଓ ସୁନାର ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିଲା। ଏହାର ତଳ ଭାଗ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଥିଲା, ଦନ୍ତ ମଧ୍ୟର ଖାଲି ସ୍ଥାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ମୁକ୍ତା, ବଜ୍ର, ପ୍ରବାଳ, ଚାଁଦି ଓ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା। ଏହି ମଣ୍ଡପରେ ବହୁତ ମଣି ଖମ୍ବ ଓ ସୁନ୍ଦର ଖମ୍ବ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଖମ୍ବ ସମାନ, ସିଧା ଓ ଉଚ୍ଚ, ଚାରିପାଖରେ ଅଲଙ୍କୃତ। ଖମ୍ବମାନେ ପଖା ପରି ଉପରକୁ ଉଠିଥିଲେ, ମାନେ ଆକାଶକୁ ଚୁଆଁଉଛନ୍ତି; ବିଶାଳ ଚାଦର ଦ୍ୱାରା ଢାକା, ପୃଥିବୀର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ। ପୃଥିବୀ ପରି ବିସ୍ତୃତ, ଘର ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଦିରାପାନ କରୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଗଞ୍ଜିଯାଇଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ମୂଲ୍ୟବାନ ଚାଦର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ହଂସ ପରି ଶୁଭ୍ର ଓ ଧୂପର ଗନ୍ଧରେ ମନୋହର। ପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପର ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ଚମକୁଥିବା ସତ୍ୱେ ମଣ୍ଡଳିତ, ରଙ୍ଗରେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମଣ୍ଡପ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରି, ସମୃଦ୍ଧି ଦେଉଥିଲା, ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ପାଞ୍ଚ ଉତ୍ତମ ଉପଲବ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା। ତାପରେ, ରାବଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ରେଖାରେ, ଏହି ମଣ୍ଡପ ମାତୃ ପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରୁଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ: "ଏହିଠି ସ୍ୱର୍ଗ, ଦେବମାନଙ୍କ ଲୋକ, ବା ସାଇତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରନଗର, କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚତମ ସାଧନା।" ସେ ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ସେଠି ସୁନାର ଦୀପ ଜଳିଥିଲା; ଯେପରି ଚତୁର ଠକେଇବାଳା ଅନ୍ୟ ଠକେଇବାଳାଙ୍କୁ ଖେଳରେ ହରାଇଥିଲେ। ଦୀପର ତେଜ, ରାବଣଙ୍କ ଚମକ ଓ ଅଲଙ୍କାରର ଚମକରେ ମଣ୍ଡପ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଉଛି ବୋଲି ଲାଗିଲା। ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ହଜାର ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପୋଶାକ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଚାଦର ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ଅର୍ଧ ରାତି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ମଦିରା ଓ ନିଦ୍ରାରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଖେଳ ବନ୍ଦ କରି, ଗାଢ଼ ନିଦ୍ରାରେ ପଡ଼ି ରହିଛନ୍ତି। ସେହି ଶୁଣ୍ୟ ମଣ୍ଡଳି, ନିରବ ଅଲଙ୍କାରରେ ଚମକୁଥିଲା; ଯେପରି ହଂସ ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଏକ ବଡ଼ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ସେମାନଙ୍କ ମୁଖ, ପଦ୍ମ ପରି ଗନ୍ଧ ଥିବା, ଦନ୍ତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଅବନ୍ଦ, ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କ ଅନୁରୂପ। ରାତି ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ପତ୍ର ଆଉ ଅଟୁଣ୍ଡିଲେ, ସେମାନେ ଆଉ ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚିଯାଉଥିଲେ। ଏହି ପଦ୍ମପରି ମୁହଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ପୁନିପୁନି ଖୋଜନ୍ତି, ଯେପରି ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏପରି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାବାନର ହନୁମାନ୍ ତର୍କ କରି ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ଜଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କ ପରି ଗୁଣ ରେ ସମାନ। ସେହି ମଣ୍ଡପ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶରେ ତାରା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା।