ମହାନ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ ଓ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ରାଜା ସଗର, ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ବସି, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଂକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରି କହିଲେ, "ମୋ ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ସହିତ ଯାଅ। ଏହି ବିଶାଳ ପୃଥିବୀକୁ ଖୋଜ, ଏବଂ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଏହି ଭୂମିକୁ ଚାରିପଟେ ଅନ୍ବେଷଣ କର। ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଏକ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପକ ଭାଗ ଅନ୍ବେଷଣ କର।" "ଘୋଡ଼ାର ଚିହ୍ନ ଯେଉଁଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେଉଠାରେ ମାଟି ଖନନ କର, ଏବଂ ଯିଏ ଘୋଡ଼ା ଚୋରି କରିଛି, ତାକୁ ଖୋଜ। ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋ ନାତିମାନେ ଓ ପୁଜାରିମାନେ ସହିତ ଅପେକ୍ଷା କରିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୋଡ଼ା ମିଳିନଥାଏ। ଭଲ ହେଉ।" ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବଳଶାଳୀ, ଉଲ୍ଲାସିତ ସେଇ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ପୃଥିବୀର ଚାରିପଟେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସମସ୍ତେ ଏକ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପକ ଭାଗ ଚାଲି, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଚାରିପଟେ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ା ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତେବେ, ସେମାନେ ମଜବୁତ ବାହୁଦ୍ୱାରା ମାଟି ଭାଙ୍ଗିଲେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମାନ କଟାରୀ, ଭୟଙ୍କର ହଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଭେଦିଲେ। ଏହାର ଶବ୍ଦ ହାତୀ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁର ଦରୁଣ ଧ୍ୱନି ପରି ହେଲା। ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାଙ୍ଗି ରସାତଳ ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଭଳି, ସେଇ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ପୃଥିବୀର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନ ଖୋଜି, ପାହାଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଶା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ନାଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ମୁହଁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ, ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୟା ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଭାଙ୍ଗୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଜଳରେ ବସୁଥିବା ଅନେକ ମହାପ୍ରାଣୀ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଘୋଡ଼ା କାରଣରୁ ଏହା ଘଟୁଛି, ସମସ୍ତ ଜୀବ ହନ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି।" ଏହି ସମୟରେ, ମହାମୂଳ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବିଶିଷ୍ଟ ଚଳିସ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଦେବମାନେ କହିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା, ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ଓ ବିପନ୍ନ, ସେମାନେଂକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାସୁଦେବଙ୍କର, ସେ ମାଧବଙ୍କ ଦେବୀ ଓ ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଏକମାତ୍ର ନାୟକ। ସେ କପିଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେ ରୋଷାଗ୍ନିରେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେବେ। ପୃଥିବୀର ପୁରୁଣା ବିଭାଜନ ଦେଖାଯିବ, ଏବଂ ଦୂରଦର୍ଶୀମାନେ ସଗରପୁତ୍ରଙ୍କ ନଶ୍ୱରତା ଦେଖିବେ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତିରିଶି ତିନି ଦେବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପୁନଃ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭୂମି ଭାଙ୍ଗିବା ସହ ବିଶାଳ ଧ୍ୱନି କରିଲେ, ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ ହେଲା। ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀ ଚାରିପଟେ ଭେଦି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏସି, କହିଲେ, "ଆମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଅତିକ୍ରମ କରିଛୁ, ଦେବତା, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଏବଂ ନାଗମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ତାହାକୁ ନେଇଥିବାକୁ ଆମେ ଦେଖିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଏବେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ, ଆପଣ ଭଲ ଭାବିବେ।" ପୁଅମାନେଂକ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ସଗର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ପୁନି ଖନନ କର, ଭଲ ହେଉ। ଯେଉଁଠାରେ ଘୋଡ଼ା ଚୋରିକାରୀ ମିଳିବ, ତାକୁ ନେଇ ଫେର।" ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମିଳିବା ସହିତ, ସେଇ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ରସାତଳ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ଖନନ କରିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ମହା ହସ୍ତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧାରଣ କରିଛି। ଏହି ମହା ହସ୍ତୀ ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡ ହଳାଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ସେମାନେ ସେହି ଦିଗପାଳ ହସ୍ତୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଆଉ ଅଧଃଲୋକକୁ ଯାଉଥିଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗ ଭେଦି, ପୁନି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଭେଦିଲେ, ସେଉଠାରେ ମହାପଦ୍ମ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ହସ୍ତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ପରିକ୍ରମା କଲେ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଭେଦିଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସେମାନେ ସୌମନସ ନାମକ ଏକ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦିଗପାଳ ହସ୍ତୀକୁ ଦେଖିଲେ। ସେଉଠି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଅପରିକ୍ଳିଷ୍ଟ ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ର ଦିଗକୁ ଖୋଦିଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସେମାନେ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଭଦ୍ର ନାମକ ଦିଗପାଳ ହସ୍ତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଶୁଭ ଆକୃତିରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଣାମ ଓ ପରିକ୍ରମା କରି, ସେମାନେ ମାଟି ଭେଦିଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଈଶାନ କୋଣକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧାବେଶରେ ମାଟି ଭେଦିଲେ। ସେଉଠି, ସେଇ ମହାତ୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃତ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ଅବିନାଶୀ କପିଳ, ନିତ୍ୟ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।