ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର ମନ୍ଦିର ଉପରେ, ଯାହାକୁ ପୁଷ୍ପାଭୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ମହାନ୍ ମନ୍ଦିର ରତ୍ନ ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଅପୂର୍ବ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହଳ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଏକ ଉଚ୍ଚତମ ଅଭିମାନ ନେଇ ଦଢ଼ି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ବେରିଲ୍ ର ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପକ୍ଷୀ, ରୌପ୍ୟ ଓ ପ୍ରବାଳର ପକ୍ଷୀ, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଅଳଙ୍କୃତ ଅଦ୍ଭୁତ ସର୍ପ, ଓ ଶୋଭାବନ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଉତ୍ତମ ଜାତିର ଘୋଡ଼ା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପ୍ରବାଳ ଓ ସୁନାର ପାଖ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ, ତାଙ୍କର ପାଖ ଭିଜିଯାଇଥିବା ପରି ଭାସିଥିଲା, ଏମିତି ଶୋଭାମୟ ପକ୍ଷୀ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପାଖ ସହିତ। ଏଠାରେ ଅନେକ ତୁଣ୍ଡ ଥିବା ହାତୀ, କେହି ହାତୀ ମାନେ କମଳ ପତ୍ର ତୁଣ୍ଡ ଓ ଶିର ନେଇ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ। ଶୁଭ ହସ୍ତ ନେଇ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଏଠାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମାଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହାତରେ କମଳ ନେଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଏହି ଅପୂର୍ବ ମନ୍ଦିର ପାଖକୁ ଯିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଏହା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗୁହା ସହିତ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ପରି ଲାଗିଥିଲା। ଏହି ସ୍ଥାନ ମାନେ ଗନ୍ଧ ଓ ଶୋଭାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକ ହିମପାତ ପରେ ଖୋଲିଯାଇଥିବା ପର୍ବତ ଗୁହା ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୃହକୁ ଦେଖି ସେ ଲଙ୍କାର ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଶୀତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ପତିର ଗୁଣରେ ମୁଗ୍ଧ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏଠାଁ ସେଉଁଠାଁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଶୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଚମତ୍କାର ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା ଏକ ଅପୂର୍ବ ମହଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସୁନା ଓ ମଣିର ଜାଳି ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ଏହି ଅପରିମିତ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ମହଳ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା, ତାହାର ଦୀପ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଏଠାରେ କୌଣସି କାମ ଅଦୂର୍ଦ୍ରଷ୍ଟ ରହିନଥିଲା, କୌଣସି ଜାଗା ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଛାଡ଼ି ନଥିଲା, ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ଦେଖିନଥିଲେ। ଏହି ମହଳ ତପସ୍ୟା, ଧ୍ୟାନ, ଶୌର୍ୟ ଓ ଚିନ୍ତନର ଫଳରୂପେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଦୁର୍ଗମ, ବାୟୁ ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଗତିଶୀଳ, ମହାପୁରୁଷ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମାନ୍ୟଙ୍କର ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ନିବାସ ଥିଲା। ଏହି ମହଳ ତାଳ ଓ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା, ଏହାର ଚୂଡ଼ା ଶରଦ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୁଭ୍ର ଓ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ଦୀର୍ଘ ଆଳଙ୍କାରିତ କାନ, ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ, ଦୃତ ଗତିରେ ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭୂତମାନେ ବହନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହର ମଧ୍ୟରେ ହନୁମାନ୍ ଏକ ପବିତ୍ର, ବିଶାଳ ମହଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣଙ୍କ ଏହି ମହାନ୍ ମହଳ ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ଚୌଡ଼ା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା, ଅନେକ ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା। ଶତ୍ରୁଦଳନ ହନୁମାନ୍ ଏଠାରେ ଏଠାଁ ସେଉଁଠାଁ ଚାଲି ଶୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ରହୁଥିବା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୃହ ଦେଖି, ସେ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ। ଏହି ମହଳ ଚାରିଦିଗରେ ଚାରିଦାନ୍ତିଆ ଓ ତିନିଦାନ୍ତିଆ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନାପତି ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା। ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ତାଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀ ପତ୍ନୀ ଓ ବଳପୂର୍ବକ ଆଣିଥିବା ରାଜକୁମାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଚଉଁଟିଆ, ମକର, ବିକଟ ମାଛ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଳଜନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳାଶୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା, ଯାହା ବାୟୁର ଚାପରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମାନେ ନାଗପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରୀ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ନିକଟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁ ଶ୍ରୀ ରହେ, ସେଇ ଅପରାଜିତ ଶ୍ରୀ ସଦା ରାବଣଙ୍କ ଘରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ଏହି ମହଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ହନୁମାନ୍ ଆଉ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମହଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ଅନେକ ଦ୍ୱାର ଥିଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମହଳ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଥିଲେ—ଏହି ହେଉଛି ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାର ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ। ଏହି ବିମାନ କୁବେର ତପୋବଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଜିତି ଏହା ନିଜ ଅଧିକାରରେ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ବିମାନ ସୁନା ଓ ରୌପ୍ୟର ତିଆରି ଶିଳାପ୍ରତିମା ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ, ଅନେକ ପୋଜରେ ହରିଣ ମୂର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଏହାର ଦୀପ୍ତି ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ମହଳ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନ୍ଦର ମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦରାଚଳ ପରି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା ଏହି ବିମାନ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସୁନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ସିଢ଼ି ଓ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବେଦି ଥିଲା। ଏଠାରେ ସୁନା ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଜାଳି ଜନେଲା, ନୀଳମଣି ଓ ବଡ଼ ନୀଳ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ବେଦି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ବିମାନ ପ୍ରବାଳ, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଓ ଅପୂର୍ବ ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଚାରିଦିଗରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏଠାରେ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଗନ୍ଧିତ, ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ବିମାନ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ହନୁମାନ୍ ଚାରିପାଖରେ ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ଓ ଉପଚାରର ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ମିଶ୍ରିତ ଗନ୍ଧକୁ ଶ୍ୱାସରେ ନେଇ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ, ଏହି ଗନ୍ଧ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ସାଙ୍ଗକୁ ମିଳିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହାପରେ ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଚାଲିଲେ ଏବଂ ଏକ ମହାନ୍ ଓ ଶୁଭ ଶଭାଗୃହ ଦେଖିଲେ।