ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡରେ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ହନୁମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ର, ଲଙ୍କା ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମହାନ ମହଳମାନଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ବେରିଲ ଓ ସୁନାର ଜାଲିରେ ସୁଶୋଭିତ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗୃହମାନେ ବର୍ଷା ଋତୁର ମେଘମାଳା ପରି ଦିଶୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ରହିଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ବିଭିନ୍ନ ଗୃହର ମହଲ, ଯେଉଁଠାରେ ଶଙ୍ଖ, ଅସ୍ତ୍ର, ଧନୁଷ ପାଇଁ ବିଶେଷ ମହଲ ଥିଲା, ଏବଂ ମହଳ ଶିଖର ଉପରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରମହଲ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଗୃହମାନେ ତାଙ୍କ ମାଲିକଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ହୋଇଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସମ୍ମାନିତ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦୋଷରହିତ ଥିଲା। ଏହି ଗୃହମାନେ ମାୟାଙ୍କ ହସ୍ତକୌଶଳରେ ତିଆରି, ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଥିଲା, ଏବଂ ଲଙ୍କାଧିପତିଙ୍କ ଅଧିନରେ ଥିଲା। ପରେ ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ ଏକ ବିଶାଳ ମହଳ, ଯାହା ମେଘମାଳା ପରି ଆକୃତିର, ସୁନାର ଚମକରେ ଆଲୋକିତ, ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଯଥୋଚିତ ଉପଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ଏହା ସମାନ ଆଉ କୌଣସି ଘର ନଥିଲା। ଏହି ମହଳ ପୃଥିବୀରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପରି ବିସ୍ତୃତ, ରତ୍ନମାଳାରେ ଚମକୁଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ଗଛର ଫୁଲରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଧୂଳି ଛାଡ଼ିଥିବା ପରି ଦିଶୁଥିଲା। ସେଠାରେ ଏକ ରତ୍ନମୟ ମହଳ ଥିଲା, ଯାହା ପାହାଡ଼ ଶିଖରର ଖଣିଜର ରଙ୍ଗିନତା ପରି, ଆକାଶରେ ଗ୍ରହ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୋଭିତ, ଏବଂ ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଶିଳ୍ପିକୌଶଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ପୃଥିବୀ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଗଛର ଛାୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗଛ ଫୁଲର ଛାୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଫୁଲ ରେଣୁ ଓ ପାତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେଠାରେ ଧଳା ମହଳ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଖରୀ, ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଝିଲିକ ଥିଲା। ଏଠି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍ପାହ୍ୱୟ ନାମକ ମହଳ ଥିଲା, ଯାହା ରତ୍ନର ଚମକରେ ଝଲମଲାଉଥିଲା, ଏହା ମହାବଳୀ ବାନରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ ମହଳ ଥିଲା। ବେରିଲର ପକ୍ଷୀ, ରୌପ୍ୟ ଓ ପାଗଜର ପକ୍ଷୀ, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ନାଗ ଓ ଅପୂର୍ବ ଘୋଡ଼ା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପାଗଜ ଓ ସୁନାର ପକ୍ଷ ବିଶିଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀ, ଜଳରେ ଭିଜା ପରି ତାଙ୍କର ପକ୍ଷ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ଚମକୁଥିଲେ। ତାଲପତ୍ର ମୁଣ୍ଡ ଓ ମାଳା ବିଶିଷ୍ଟ ହାଥୀ, ଶୁଭ ହସ୍ତ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଭାବେ, ହନୁମାନ ଏହି ଅପୂର୍ବ ମହଳ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ, ଏହା ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ପରି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦିଶୁଥିଲା; ଏଠିର ଗନ୍ଧ ଓ ଶୋଭା ତୁଷାର ପରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପାହାଡ଼ ଗୁହା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ତା’ପରେ, ସମ୍ମାନିତ ବାନର, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ଶାସିତ ଏହି ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଶ୍ରୀମତୀ ଓ ଦୁଃଖିତ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପତିର ଗୁଣରେ ବିହ୍ୱଳ ଥିଲେ। ସେଠି, ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ମନସ୍କ ଥିଲେ, ହନୁମାନଙ୍କ ମନ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲା, ସେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ଖୋଜିଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ ମହଳ ମଧ୍ୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ରତ୍ନମୟ ମହଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସୁନାର ଜାଲିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏହି ଅପୂର୍ବ ମହଳକୁ ନିଜେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଏହା ପବନର ମାର୍ଗ ଅନୁସରେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଉଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ସେଠି କୌଣସି କାମ ଅବହେଳା ହୋଇନଥିଲା, କୌଣସି ଅଂଶ ରତ୍ନ ଛାଡ଼ି ନଥିଲା, ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଭେଦ ନଥିଲେ, କାରଣ ସବୁଠାରେ ଅପୂର୍ବ ଉନ୍ନତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ମହଳ ତପସ୍ୟା, ଧ୍ୟାନ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଅର୍ଜିତ, ମନୋବଳ ଓ ବିଚାରରେ ନିୟମିତ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶରେ ଅପୂର୍ବ ଉନ୍ନତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ମହଳ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚଳନଶୀଳ, ପ୍ରବେଶ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ପବନ ପରି ଚଳନଶୀଳ ଏବଂ ମହାନ ଆତ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣମାନେ ଥିଲେ। ଏହା ନିଜସ୍ୱ ଭିନ୍ନ ମୂଳ ଉପରେ ଥିଲା, ଅନେକ ଶିଖରରେ ଶୋଭିତ, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା, ଶରଦ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଅପୂର୍ବ ଥିଲା। ସେଠି ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ, ମୁଣ୍ଡରେ ଅଳଙ୍କାର, ବଡ଼ ଖାଦ୍ୟପ୍ରିୟ, ଆକାଶରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚଳିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ବଡ଼ ଓ ବିକୃତ, ହଜାର ଭୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ବୋହି ନେଉଥିଲେ। ଏବେ ହନୁମାନ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଶୁଭ୍ର ଓ ବିଶାଳ ମହଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା। ଏହି ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କ ମହଳ ଅଧା ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ପୂରା ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଅନେକ ଉଚ୍ଚ ମହଳରେ ଭରିଥିଲା। ହନୁମାନ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁରିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହ ଦେଖି, ସେ ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କ ନିବାସକୁ ନିକଟ ହେଲେ। ଏହି ନିବାସ ଚାରି ଦାନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ତିନି ଦାନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ହାଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, ସେମାନେ ଅନିୟମିତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏଠି ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ତାଙ୍କ ରାଣୀମାନେ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ଏବଂ ବଳପୂର୍ବକ ଆଣିଥିବା ରାଜନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରି ଯାଇଥିଲା। ଏଠି ମକର, ମଗର, ବଡ଼ ମାଛ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପବନର ଚଳନରେ ଉତ୍କଳିତ, ଏହା ସର୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ପରି ଦିଶୁଥିଲା। ଯେଉଁ ଶ୍ରୀ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଠାରେ ଅଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଠାରେ ଅଛି, ସେଇ ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରୀ ରାବଣଙ୍କ ଘରେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲା। ମହଳ ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଅନ୍ୟ ଏକ ଭଲ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମହଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ଅନେକ ଦ୍ୱାର ଥିଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିମାନ 'ପୁଷ୍ପକ' ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।