ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସ ରାଜଧାନୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏଠାର ଭିତରେ ଦେଖିଲେ ଅନେକ ମହିଳାମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ, ହସ୍ତିନ୍ଦ୍ରୀ ତରଳ ନୟନ, ଅପୂର୍ବ ନୟନପାତ୍ର, ଏବଂ ଶତ ଶତ ପଦ୍ମସର ମାଳା ପରି ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଅଭୂଷଣ ରେ ଶୋଭିତ। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ରାଜବଂଶର ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ମନୋବଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଶରୀର ଶୁଭ୍ର ଲତା ପରି ଶୁଭ୍ର ଓ କମଳା, ମନେ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ବିଶେଷ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନଥିଲେ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପଥରେ ବସିଥିବା, ମୃଗନୟନୀ, ଦୀର୍ଘ ଅପେକ୍ଷାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିରହିଣୀ, ଯାହା ସ୍ୱାମୀ ରାମଙ୍କର ମହିମା ଓ ମନସିକ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମହିଳାଠାରୁ ଅଲଗା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଗଳା ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ତୀବ୍ର ତାପରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ଏକ ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ହାର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନୟନ ଅପୂର୍ବ ଓ ଗଳା ଗାଢ଼ ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏକ ନୀଳକଣ୍ଠ ପକ୍ଷୀ ପରି ଅତି ଦୁଃଖ ଓ ବିରହରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ସେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଏକ କ୍ଷୀଣ ରେଖା, ଧୂଳିରେ ଢାକା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେଖା, ଚିହ୍ନ ଓ ଦାଗ ପରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ବାୟୁରେ ବେଙ୍କିଯାଇଥିବା ମେଘରେ ଏକ ରେଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ବିଶ୍ରାମ ପରେ ଅଳସ ମନୁଷ୍ୟ ଅପରିମିତ କ୍ଷୟ ଅନୁଭବ କରେ। ଏଠିଠାରେ ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ହନୁମାନ୍, ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରି, ଲଙ୍କାର ରାଜମହଳ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାଳାକି ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ଚାଲିଥିଲେ। ସେ ରୂପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କର ଅତି ଶୋଭାମୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖା ଦିଆଉଥିବା ଦୁର୍ଗ ଭିତରକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଗ ସୁରକ୍ଷିତ ରାକ୍ଷସ ସେନା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ରୁ ଶିଂହମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏମିତି ହିଁ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଚାନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରଙ୍ଗିନ ଦ୍ୱାର ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଅଂଗନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀଚାଳକ, ଶୂରବୀର ଯୋଦ୍ଧା, ଅଜୟ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥଚାଳକ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଗ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଆସନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମହାନ ରଥଚାଳକ ଓ ରାଜସିଂହାସନରେ ଭରିଥିଲା। ଚାରିପଟେ ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁର୍ଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏହି ଦୁର୍ଗ ଅନୁଶାସିତ ଅନ୍ତଃପୁର ରକ୍ଷକ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର ମହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅପୂର୍ବ ଅଳଙ୍କାରର ରଣକରେ ସମୁଦ୍ର ପରି ଗଞ୍ଜନ କରୁଥିଲା। ସେହି ମହଳ ରାଜସ୍ୱ ଗୁଣ ଓ ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧରେ ମନୋହର, ବଡ଼ ବଡ଼ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିଂହମାନେ ଯେପରି ଥାନ୍ତି, ସେହିପରି ଭିଡ଼ ଥିଲା। ଢୋଳ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି, ଶଂଖ ରବ, ଉତ୍ସବ ଦିନରେ ପୂଜିତ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସଦା ଆଦରିତ କରୁଥିବା ଏହି ମହଳ ଗଞ୍ଜନ କରୁଥିଲା। ଏହି ମହାନ ମହଳ ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର ପରି ଅପାର ଧ୍ୱନି ଓ ବିପୁଳ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଏହି ମହଳ ଅପୂର୍ବ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକିତ, ଅନେକ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା। ଏହି ଦେଖି, "ଏହିଁ ହେଉଛି ଲଙ୍କାର ମହା ଅଳଙ୍କାର," ବୋଲି ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ ଓ ରାବଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘର ଓ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଘୁରିଲେ, ସମସ୍ତ ମହଳ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଘରକୁ, ତାପରେ ମହାପାର୍ଶ୍ୱଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଲେ। ପୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମେଘପରି ଘରକୁ ଏବଂ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଘରକୁ ଲାଘୁଲେ। ଏହିପରି ମହୋଦର, ବିରୂପାକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱ, ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳିଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଗଲେ। ଏହିପରି, ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଶୁକ, ଦ୍ରୁତ ଗତିର ସାରଣ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ ଘରକୁ ଲାଘୁଲେ। ଏହିପରି, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ଜମ୍ବୁମାଳି, ସୁମାଳିଙ୍କ ଘରରେ ଗଲେ। ରଶ୍ମିକେତୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଶତ୍ରୁ, ବଜ୍ରକାୟଙ୍କ ଘରକୁ ଲାଘୁଲେ। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ସମ୍ପାତି, ବିଦ୍ୟୁଦ୍ରୂପ, ଭୀମ, ଘନ, ବିଘନଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଲେ। ଶୁକନାଭ, ଚକ୍ର, ଶଠ, କପଟ, ହ୍ରସ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଲୋମଶ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଘରକୁ ଲାଘୁଲେ। ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତ, ମତ୍ତ, ଧ୍ୱଜଗ୍ରୀବ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱ, ବିଜିହ୍ୱା, ହସ୍ତିମୁଖଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଲେ। କ୍ରମେ କ୍ରମେ କରାଳ, ପିଶାଚ, ଶୋଣିତାକ୍ଷଙ୍କ ଘରକୁ ଲାଘୁଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ ମହଳଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ହନୁମାନ୍ ସେଠାର ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଘର ଦେଖି ଶେଷରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହଳ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବାନରମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମାନ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ଘରରେ ରାବଣଙ୍କର ଅନେକ ପତ୍ନୀମାନେ ଓ ବିକଟ ଦୃଷ୍ଟିର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରେ ଅନେକ ସେନା ଦେଖିଲେ—କେହି ବଣ, ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, କେହି ଶକ୍ତି, ତୋମର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଆକୃତିର ରାକ୍ଷସ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ରକ୍ତ, ଶ୍ୱେତ, ଅରୁଣ ଓ ତୀବ୍ର ବାନରମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ବଂଶଜ ଓ ଶୋଭାମୟ ହାତୀ, ଯୁଦ୍ଧକଳାରେ ଦକ୍ଷ, ଶତ୍ରୁ ହାତୀମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏୟାରାବତ ସମାନ। ଏହି ଘରରେ ଏମିତି ଅନେକ ଶତ୍ରୁସେନା ଧ୍ୱଂସକାରୀ, ମେଘ ପରି ବର୍ଷା କରୁଥିବା ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ।