ହନୁମାନ୍ ରାକ୍ଷସରାଜ୍ୟ ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ନୂପୁର ଓ କଞ୍ଚନିର ଝୁଣ୍କାର ଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ପ୍ରେମରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ସେଉଁଠି ଦେବଲୋକର ଅପ୍ସରାମାନେ ନାଚୁଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପଦଚାରଣ ଧ୍ୱନି, ହସି-କ୍ଲାପିଂ ଓ ସିଟି ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରବଣଗୋଚର ହେଲା। ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ଘରେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଜ ପାଠରେ ଲିନ ଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ। ସେଉଁଠି ମହାବଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ରାଜପଥକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖାଗଲେ। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅନେକ ଚରମାନେ, କେହି ଜଟାଧାରୀ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡି, କେହି ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦେଖିଲେ। ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସ ଧରିଥିବା, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ମୁଷଳ, ଗଦା, ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଗଲେ। ଏଠି କେହି ଏକଚକ୍ଷୁ, କେହି ବିବିଧବର୍ଣ୍ଣ, ପଟପେଟିଆ, ବୃହତ୍ ସ୍ତନ, ଭୟଙ୍କର, ବାଙ୍କାମୁହଁ, ବିକଟ ଓ ବାମନ ଦେଖାଗଲେ। ଧନୁର୍ଧରୀ, ଖଡ୍ଗଧାରୀ, ମୁଷଳ ଓ ଲୋହ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଶୂରମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। କେହି ଅତ୍ୟଧିକ ମୋଟ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ଅତ୍ୟଧିକ ଉଚ୍ଚ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ଅତି ବାମନ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ଅତ୍ୟଧିକ ଧଳା କିମ୍ବା କଳା ନୁହଁନ୍ତି, ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ରୂପ ଦେଖିଲେ। କେହି ଦୂର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖାଉଥିଲେ, କେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଏବଂ ରୂପବାନ୍, କେହି ଧ୍ୱଜା-ପତାକା ଧରିଥିଲେ, କେହି ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ। ଏଠି ଶୂରମାନେ ଶୂଳ, ବୃକ୍ଷ, ତଳୱାର, ଵଜ୍ର, ଗୁଳି, ପାଶ ଧରି ଦେଖାଗଲେ। ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଘୁରୁଥିଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଓ ବିଶାଳ ବଜ୍ର ଧରି, ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ରାକ୍ଷସ ଜାଗ୍ରତ ଓ ଦୂତ୍ୟରେ ଅକ୍ଷୟ ଥିଲେ। ଅନ୍ତଃପୁର ପୂର୍ବରେ ରାକ୍ଷସପତି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଘର ଦେଖିଲେ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତୋରଣ ଓ ମହାନ ଶୋଭାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପର୍ବତ ଶିରେ ନିର୍ମିତ ଓ ପଦ୍ମମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଖାଳା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା। ସେଉଁଠି ଦେବସଦୃଶ ଦୃଶ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ଦେବଲୋକ ପରି ଲାଗୁଥିବା ଦୁର୍ଗ ରହିଥିଲା। ଘୋଡ଼ାର ହିନ୍ହାଡ଼, ଅଳଙ୍କାର ରବ, ରଥ, ବିମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସ୍ତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ଏହି ଅଟାଳିକା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସୁନ୍ଦର ଦ୍ୱାରରେ ଚାରି-ଦନ୍ତିଆ ହସ୍ତୀ, ଧଳା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମଦୋନ୍ମତ ପଶୁ-ପକ୍ଷୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ହଜାର ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ରାକ୍ଷସପତି ରାବଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଏହି ଘର ଅପରିମିତ ରକ୍ଷା ଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ସେଉଁଠି ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଓ ରତ୍ନରେ ଅଳଙ୍କୃତ ରେଖା, ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧରେ ମନୋହର ଥିଲା। ଏଠି ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ଏହା ପରେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ମହାବୀର ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଧବଳ କିରଣ ପ୍ରସାରି, ପୁନଃପୁନଃ ଉଦୟ-ଅସ୍ତ ହେଉଥିଲେ, ମଦୋନ୍ମତ ବୃଷଭ ପରି ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିଲେ। ଶିତଳ କିରଣର ଚନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରି, ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରଭାମୟ କରି, ମହାସାଗରକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିଲେ। ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମନ୍ଦର ପୃଷ୍ଠରେ, କିମ୍ବା ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସାଗରରେ, କିମ୍ବା ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ, ସେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ରୂପା ଖଞ୍ଜିରେ ହଂସ, ମନ୍ଦର ଗୁହାରେ ସିଂହ, ଗଜର ମୁଣ୍ଡରେ ବୀର ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର, ନିର୍ମଳ ଓ ଧବଳ, ପାଳି, ତୁଷାର, ଗ୍ରହଣ ଛାୟାରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜ ଅନ୍ଦ୍ଧାରକୁ ଚିରି ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ। ସିଂହ ପାହାଡ଼ରେ, ହସ୍ତୀ ଅରଣ୍ୟରେ, ରାଜା ରାଜ୍ୟରେ ଯେପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ତେଣୁ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାଇ, ରାକ୍ଷସ ଓ ମାଂସଭୋଜୀମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରି, ରାମର ଭକ୍ତ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଉଥିଲେ। ତାଳବାଦ୍ୟ ଓ ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ଶିଳ୍ପଶୂନ୍ୟ, ନୀତିମାନ୍ ମହିଳାମାନେ ପତିଙ୍କ ସହ ଶୟନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ରାତିରେ ବିହାର କରିବାକୁ ବାହାରୁଥିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଏହି ସହର ମଦୋନ୍ମତ ଏବଂ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ଦଳମାନେ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ଶୋଭାମୟ ଆସନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୂରମାମାନେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରତିଏକେ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବେ ଉପାଲମ୍ଭ କରୁଥିଲେ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଷାରେ କଥା କହୁଥିଲେ, ମଦ ରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିଲେ। କିଛି ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟ ଓ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରେମିକାଙ୍କ ଉପରେ ରଖି, ନିଜ ଆକୃତି ଦେଖାଉଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଘୁମାଉଥିଲେ। ଅନେକ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, କିଛି ଶୟନ କରୁଥିଲେ, କିଛି ହସୁଥିଲେ, ଆଉ କିଛି କ୍ରୋଧରେ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ। ସହର ମହାହସ୍ତୀମାନେ ଗଜର ଧ୍ୱନି, ସମ୍ମାନିତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସନରେ ବସିଥିବା ଶୂରମା, ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା ମହାବୀରମାନେ ଦେଖି, ହ୍ରଦରେ ନାଗମାନେ ସ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ସେଉଁଠି ଅଗ୍ରଗାମୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାକ୍ଷସ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ ଧାରୀ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଜଗତ୍ନେତା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକୃତି ଓ ଶୋଭାମୟ ନାମ ଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏମିତି ଅନେକ ଗୁଣ ଥିବା ଶୋଭାମୟ ରାକ୍ଷସ ଦେଖି, ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; କିଛି ଅସାମାନ୍ୟ ଆକୃତି ଥିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ପୁନଃ ତିନି ଦେଖିଲେ, ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର, ମହାମାନ, ପ୍ରିୟଜନ ଓ ମଦରେ ଆସକ୍ତ, ନିଜ ଗୁଣରେ ତାରାମାନେ ପରି ଜ୍ଵଳିଉଥିଲେ। କିଛି ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଶୋଭିତ, କିଛି ସଂଗୀନୀଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ, ଯେପରି ପକ୍ଷୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଥାଏ।