ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କା ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏଠାରେ ସେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଓ ଆକୃତିର ଭବନ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତିନିପ୍ରକାର ସ୍ୱରରେ ଗାଉଥିବା ମନୋହର ଗୀତ ଶୁଣିଲେ। ସେ ଏହି ଭବନଗୁଡ଼ିକରେ ମହିଳାମାନେ ପ୍ରେମରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର କମରବନ୍ଧ ଓ ପାଉଁର ନୁପୁରର ଝଙ୍କାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଦେବକନ୍ୟାମାନଙ୍କର ମଧୁର ରବ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ଥିବା ଭବନଗୁଡ଼ିକରେ ପଦଧ୍ୱନି, ହାତ ତାଳି ଓ ସିଟି ଶବ୍ଦ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରେ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ଓ ପାଠ ପଢ଼ୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଜ ଅଧ୍ୟୟନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା, ରାବଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା, ରାଜପଥକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଲେ। ନଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଅନେକ ଗୁପ୍ତଚର, କିଏ ମୁଣ୍ଡ କଟା, କିଏ ଜଟା ଧାରଣ କରିଛି, କିଏ ଚର୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛି। କିଏ ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରିଛି, କିଏ ଅଗ୍ନିକୁ ଅସ୍ତ୍ରରୂପେ ଧରିଛି, କିଏ ଗଦା, ମୁସଳ, ଦଣ୍ଡ ଧରିଛି। ଏଠି ଏକ ଆଖି ଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, ଭୂଡ଼ା ପେଟ, ବଡ଼ ଛାତି, ଭୟଙ୍କର, ବାକ୍ରମୁଖ, ବିକଟ ଓ ବାମନ ରୂପୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିଲେ। ଏଠି ଧନୁର୍ଧରୀ, ତଳୱାର ଧାରୀ, ମୁସଳ ଓ ଲୋହ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ଅନେକ ରଙ୍ଗିନ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଥିଲେ। ଏଠି କିଏ ଅତି ମୋଟ ନୁହଁନ୍ତି, କିଏ ଅତି ଦୁବଳ ନୁହଁନ୍ତି, କିଏ ଅତି ଲମ୍ବା କିମ୍ବା ଛୋଟ ନୁହଁନ୍ତି, କିଏ ଅତି ଧଳା କିମ୍ବା କଳା ନୁହଁନ୍ତି, କିଏ ଅତି କୁବଡ଼ କିମ୍ବା ବାମନ ନୁହଁନ୍ତି—ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ରାକ୍ଷସ ଦେଖିଲେ। ଏଠି କିଏ ବିକୃତ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, କିଏ ସୁନ୍ଦର, ଅଲଙ୍କୃତ, ଁଧ୍ୱଜା, ପତାକା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖିଲେ। କିଏ ବଣ, ବୃକ୍ଷ, ଅସ୍ତ୍ର, ତଳୱାର, ବଜ୍ର ଧରିଥିବା, କିଏ ଗୁଳି ଓ ପାଶ ଧରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧା ଦେଖିଲେ। କିଏ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଵସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ, ବଡ଼ ବଜ୍ର ଧରିଥିବା ଅନେକ ରାକ୍ଷସ, ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଜାଗୃତ ଓ ନିଷ୍କନ୍ତକ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିଲେ। ଅନ୍ତଃପୁର ପାଖରେ ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଘର ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତୋରଣ ଶୋଭିତ ଘରକୁ ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ଏହି ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ନିବାସଟି ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ଥିଲା, ଚାରିପାଖ ଦୀଘଳ ଖାଳି ଓ ପଦ୍ମମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସେ ଘର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବସଦୃଶ, ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠି ଘୋଡ଼ାର ହିନ୍ହାଡ଼, ଅଲଙ୍କାରର ଶବ୍ଦ, ଅନେକ ଚମତ୍କାର ରଥ, ଯାନ, ବିମାନ, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଦେଖିଲେ। ଚାରିଦିଗରେ ଚାରିଦାନ୍ତିୟ ହାତୀମାନେ, ଧଳା ମେଘର ଭଳି, ସୁନ୍ଦର ଦ୍ୱାରରେ ଶୋଭିତ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ। ହଜାର ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କ ରକ୍ଷଣାବେଷ୍ଟିତ ଏହି ଘରକୁ ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ରେଖାରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ମୁକ୍ତା ଓ ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନର ଖୁସିରେ ବିଭାସିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠି ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଉଛି। ତାପରେ ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ ବନରାଜ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଆଲୋକ ଛଡ଼ାଉଥିଲେ, ପୁନିପୁନି ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହେଉଥିଲେ, ମଦୋନ୍ମତ ବୃଷଭ ଭଳି ଆକାଶରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଶିତଲ କିରଣର ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରମା, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରୁଥିଲେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ। ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସମୁଦ୍ରରେ, କିମ୍ବା ଜଳରେ ପଦ୍ମମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ସେପରି ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ରୂପା ଖଞ୍ଜରୀରେ ହଂସ, ମନ୍ଦର ଗୁହାରେ ସିଂହ, ଗର୍ବିତ ହାତୀ ଉପରେ ନାୟକ ଯେପରି ଶୋଭିତ, ସେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା କୌଣସି ଦାଗ, ତୁଷାର କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣ ଛାୟା ବିନା, ଅପରିମଳିତ ଚାନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ। ଯେପରି ସିଂହ ପାହାଡ଼ ଶିଖରେ, ହାତୀ ମହାବନରେ, ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ସେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ସମୟରେ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ରାକ୍ଷସ ଓ ମାଂସଭୋଜୀମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରି, ରାମର ଭକ୍ତିରେ ମନକୁ ଶିତଳ କରିଦେଉଥିଲା। ତାଳ, ବୀଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ମନୋହର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; ନାରୀମାନେ ନିଜ ପତିଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତିରେ ଶୋଇଥିଲେ; ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ବିଚିତ୍ର ଚରିତ୍ର ଦେଖାଉଥିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ଅନେକ ମଦୋନ୍ମତ ଓ ବିକ୍ରମୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରମ୍ୟ ଆସନରେ ଭିଡ଼ ହୋଇ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତିଏକ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ଭାବରେ ଭର୍ତ୍ସନା କରୁଛନ୍ତି, ମଦରେ ଅସଂଗତ କଥା କହୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଛନ୍ତି। ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ଛାତି ଓ ଅଂଗ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଉପରେ ଅଂଗ ରଖିଛନ୍ତି, ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ମଧୁର ମୁହଁ ଥିବା ମହିଳାମାନେ ଆଲିଙ୍ଗନ ଦେଉଛନ୍ତି, କିଏ ଶୋଇଛନ୍ତି, କିଏ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁରେ ହସୁଛନ୍ତି, କିଏ କ୍ରୋଧରେ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି। ଏହି ନଗର ଦେଖାଯାଉଥିଲା ମହାହାତୀମାନେ ଗଜରବ କରୁଥିବା, ସମ୍ମାନିତ ଓ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସିଥିବା, ବୀରମାନେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ଜଳାଶୟରେ ନାଗମାନେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଭଳି।