ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ପୂଜ୍ୟ ହନୁମାନ୍, ବନରାଜଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କାର ଅଦ୍ଭୁତ ସୁନ୍ଦର ସହର ଓ ତାହାର ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାବଳୀ ହନୁମାନ୍ ରାତିରେ ଦ୍ୱାର ଦେଇ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦେଉଳ ପରିସର ଉପରେ ଲାଫି ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବନରାଜଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ଏହି ସହରକୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ନିଜ ବାମ ପାଦ ରଖିଥିଲେ। ଏହିପରେ, ହନୁମାନ୍ ହସର ଗଞ୍ଜନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ଲଙ୍କାର ସୁନ୍ଦର ସହରକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସେଠାରେ ରତ୍ନ ରେ ଶୋଭିତ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଦଳ ଭଳି ଜାଲି ଓ ହୀରା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ମହଲ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଆକାଶରେ ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ସମୟରେ, ଲଙ୍କା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଧଳା ମେଘ ସମ ମହଲ, ପଦ୍ମ ଓ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିତ୍ରରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଘର ଦ୍ୱାରା ଜ୍ୱଳମାନ ହେଉଥିଲା। ଚାରିପଟେ ଅନେକ ମହଲ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ସହରକୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବନରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ରାଘବଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଘରେ ଘରେ ଯାଇ, ସେ ମହଲ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆକୃତି ଓ ଆକାରର ମହଲ ଦେଖିଲେ, ତିନି ସ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣିଲେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରେମରେ ମଗ୍ନ, ସେମାନଙ୍କର କମରବନ୍ଧ ଓ ପାଉଜିର ଝଙ୍କାର ଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବଲୋକର ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ପରି ମନୋହରତା ଥିଲା। ଘର ଘରରେ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପଦଚାପ, ତାଳି ଓ ସିଟିର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣର ଧ୍ୱନି, ନିଜ ଅଧ୍ୟୟନରେ ମଗ୍ନ ରାତ୍ରିଚରମାନେ ଦେଖିଲେ। ଏହିଠି, ରାବଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଗଜ୍ଜନ ଓ ସେମାନେ ରାଜପଥ ଭରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଲେ। ନଗରର କେନ୍ଦ୍ରଭାଗରେ ରାକ୍ଷସ ଚରମାନେ, କେହି ଜଟାଧାରୀ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇଥିବା, କେହି ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦର୍ଭା ଓ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ନେଇଥିବା, ଗଦା ଓ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଦେଖିଲେ। କେହି ଏକଚକ୍ଷୁ, କେହି ବିବିଧ ରଙ୍ଗର, ପଟଠୋଳ, ବୃହତ୍ ସ୍ତନ, ଭୟଙ୍କର, ବାଙ୍କାମୁଁହ, ବିକୃତ ଓ ବାମନ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଧନୁର୍ଧରୀ, ତଳବାରଧାରୀ, ମୁଷଳ ଓ ଲୋହ ଗଦା ଧରିଥିବା, ବଡ଼ ଲୋହ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ କବଚରେ ଶୋଭିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିଲେ। କେହି ଅତି ମୋଟ ନୁହେଁ, କେହି ଅତି ପତଳା ନୁହେଁ, କେହି ଅତି ଉଚ୍ଚ ନୁହେଁ, କେହି ଅତି ଛୋଟ ନୁହେଁ, କେହି ଅତି ଧଳା କିମ୍ବା କଳା ନୁହେଁ, କେହି କୁଞ୍ଚିତ କିମ୍ବା ବାମନ ନୁହେଁ—ଏପରି ମଧ୍ୟମ ଗଠନର ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିଲେ। ବିକୃତ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ଶୋଭାମୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜାଧାରୀ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିଲେ। କେହି ବୃକ୍ଷ, ଶୁଳ, ଅସ୍ତ୍ର, ତଳବାର, ବଜ୍ର, ଗୋପ, ପାଶ ଧରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧା ଦେଖିଲେ। ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଅଳଙ୍କାର ଧରି, ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୁଳ ଓ ବଡ଼ ବଜ୍ର ଧରିଥିବା ଏକ ଲକ୍ଷ ରାକ୍ଷସ, ସତତ ସଚେତନ ଓ ଶ୍ରମହୀନ ଦେଖିଲେ। ରାକ୍ଷସ ପତି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୃହ ରାଜମହଲ ପ୍ରବେଶପଥ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମହାଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ପାହାଡ଼ ଶିରା ଉପରେ ତିଆରି ଏହି ରାବଣଙ୍କର ମହଲ, ପଦ୍ମ ମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଖାଲି ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ୍ତ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦେବୀୟ ସଙ୍ଗୀତରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା, ପ୍ରାଚୀର ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଏହି ମହଲ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦେବଲୋକ ସମ ଲାଗୁଥିଲା। ଘୋଡ଼ାର ହିହିକାର, ଅଳଙ୍କାର ଝଙ୍କାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ, ବିମାନ, ଅଶ୍ୱ, ହସ୍ତୀ—ସବୁଠି ଏହି ଗୃହ ଭରି ଥିଲା। ଚାରିଦିଗରେ ଚାରିଦାନ୍ତି ଧଳା ମେଘ ସମ ହସ୍ତୀ, ସୁନ୍ଦର ଦ୍ୱାରରେ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ମଦୋନ୍ମତ ପଶୁ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ। ହଜାର ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଏବଂ ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ତଳେ ଥିବା ଏହି ଗୃହକୁ ହନୁମାନ୍ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଘେରା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମୁକ୍ତା ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧରେ ମନୋହର ଏହି ରାବଣଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁର ମଧ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠି ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହୁଏ। ତାପରେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ହନୁମାନ୍ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଶ୍ମିରେ ଦେଉଥିବା, ପୁଣିପୁଣି ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ହେଉଥିବା, ମଦୋନ୍ମତ ବୃଷଭ ପରି ଆକାଶ ଚରିଥିବା। ଶିତଳ କିରଣର ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରମା, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିଲେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ବିକ୍ଷୋଭିତ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ। ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଣ୍ଡର ପର୍ବତରେ, ସାନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସମୁଦ୍ରରେ କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ସେହିପରି ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଦେଉଥିଲେ। ଚାନ୍ଦିର ପିଞ୍ଜର ଭିତରେ ହଂସ, ମଣ୍ଡର ଗୁହାରେ ସିଂହ, ଗଜ ମୁଣ୍ଡରେ ନାୟକ ଯେପରି ଶୋଭିତ, ସେହିପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆକାଶରେ ଦେଉଥିଲେ। ଅମଳ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା, କୌଣସି ତୁଷାର କିମ୍ବା ଗ୍ରହ ଛାୟା ନଥିବା, ତାଙ୍କର ତେଜ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଥିଲା। ସିଂହ ପାର୍ବତ ଶିଖରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଯେପରି ଶୋଭା ପାଏ, ହସ୍ତୀ ଅରଣ୍ୟରେ, ରାଜା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ ଯେପରି ଶୋଭିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ତେଣୁ ଦେଉଥିଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ସାନ୍ଧ୍ୟା, ଚନ୍ଦ୍ରଉଦୟ ସମୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ବଢ଼ୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ଓ ମାଂସଭୋଜୀମାନେ ଦୂରେ ହଟିଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ରାମରେ ମନୋରଥ ମନ ଶାନ୍ତି ଲାଗୁଥିଲା। ସେଠାରେ ତାନ୍ତ୍ରିକ ସଙ୍ଗୀତର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ସହ ଶୟନ କରୁଥିଲେ; ଏହା ସହିତ, ଅପୂର୍ବ ଓ ଭୟଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଥିବା ରାତ୍ରିଚର ରାକ୍ଷସମାନେ ମଜା କରିବାକୁ ବାହାରୁଥିଲେ। ହନୁମାନ୍, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବନର, ମଦୋନ୍ମତ ଓ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କୁଳମାନେ, ରଥ, ଅଶ୍ୱ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ଭରିଥିବା, ବୀରମାନଙ୍କର ତେଜସ୍ୱିତା ଦେଖିଲେ।